భగవన్ సంస్మరంశ్ చిత్రాం తామ్ ఆత్మశ్వపచస్థితిమ్ । ఇమాం సంసారమాయాం చ పరిముహ్యామి చేతసా
ప్రభూ! నా స్వరూపంలోనే ఆ అద్భుతమైన చండాల స్థితిని, ఈ సంసారమాయను గుర్తు చేసుకుంటూ నా మనసు పూర్తిగా మాయలో పడిపోతుంది.
తద్ ఉక్త్వాశు యథావస్తు మహామోహనివృత్తయే । ఏతస్మిన్న్ ఏవ విమలే మాం నియోజయ కర్మణి
ఇలా చెప్పిన వెంటనే, మహా మోహం తొలగించేందుకు, ఇదే నిర్మలమైన కార్యంలో నన్ను యథార్థంగా నడిపించు.
బ్రహ్మఞ్ జగద్ ఇదం మాయామహాశమ్బరడమ్బరమ్ । సర్వా ఆశ్చర్యకలనాస్ సమ్భవన్తీహ విస్తృతే
ఓ బ్రహ్మన్, ఈ లోకం మాయ అనే అద్భుతమైన ప్రదర్శన, ఇందులో అన్ని ఆశ్చర్యకరమైన సృష్టులు ఉద్భవించి విస్తరిస్తుంటాయి.
హూనకీరపురే మోహాద్ దృష్టవాంస్ తత్ తథా భవాన్ । ఇత్య్ ఏతత్ సమ్భవత్య్ ఏవ దృశ్యతే హి జనైర్ భ్రమః
హూనులు, కీరులు ఉన్న పట్టణంలో మీరు మోహంతో అలా చూశారు; ఇలాంటి భ్రమలు ప్రజలకు నిజంగా కనిపిస్తూనే ఉంటాయి.
హూనాస్ త్వమ్ ఇవ కీరాశ్ చ దృష్టవన్తస్ తథా భ్రమమ్ । ముధైవేత్య్ అపి సత్యాభం సమకాలాదిసమ్భవాత్
మీరు హూనులు, కీరులను ఆ భ్రమలో చూసినట్లే, మరికొందరు కూడా అలాంటి తప్పుదృష్టిని చూస్తారు; అవి అసలు ఆధారంలేని అయినా, ఒకేసారి కలిగినందువల్ల నిజమైనట్లుగా అనిపిస్తాయి.
ఇదం తు శృణు వక్ష్యామి యథాభూతమ్ అనిన్దిత । యేనైతి తనుతాం చిన్తా మార్గశీర్షలతేవ తే
ఓ నిందలేని వాడా, ఇప్పుడు నేను నిజంగా చెప్పేది విను. నీ మనస్సులోని ఆందోళన మార్గంలో పెరిగే చిన్న తాడిపండు మొక్కలా పలుచగా మారిపోవడానికి ఇది సహాయపడుతుంది.
యో ఽసౌ కటఞ్జకో నామ శ్వపచో హూనమణ్డలే । తేనైవ సన్నివేశేన స తథైవాభవత్ పురా
హూణ దేశంలో కటంజకుడనే పేరుతో ఉన్న ఆ శునఖమాంస భోజకుడు, అప్పట్లో అదే విధంగా జీవించాడు.
తథైవ వికలత్రత్వం ప్రాప్య దేశాన్తరం గతః । బభూవ కీరనృపతిః ప్రవివేశానలం తతః
అలాగే, అతడు మరో భార్యను సంపాదించి, వేరే దేశానికి వెళ్లి, కీర రాజుగా మారాడు. ఆ తర్వాత అగ్నిలో ప్రవేశించాడు.
భవతః కేవలం చిత్తే జలాన్తర్వర్తినస్ తదా । ప్రతిభాతా తథాభూతా కటఞ్జాచారసంస్థితిః
ఆ సమయంలో, నీ మనస్సులో మాత్రమే, నీరు లో కనిపించే ప్రతిబింబంలా, కటంజకుడి జీవితం అలా కనిపించింది.
దృష్టానుభూతమ్ అత్యర్థం కదాచిద్ విస్మరత్య్ అలమ్ । కదాచిద్ అప్య్ అదృష్టం తు చేతః పశ్యతి దృష్టవత్
మనసు కొన్నిసార్లు చూసినవి, అనుభవించినవాటిని పూర్తిగా మరిచిపోతుంది. మరికొన్నిసార్లు ఎప్పుడూ చూడనివాటిని కూడా, చూసినట్టుగా గ్రహిస్తుంది.
యథా స్వప్నమనోరాజ్యధాతుసంస్థితిషు భ్రమః । జాగ్రత్య్ అపి తథైవాఙ్గ దృశ్యతే మనసా స్వయమ్
ఎలా కలలో, ఊహల్లో, పదార్థాల స్థితుల్లో మనస్సు అయోమయానికి లోనవుతుందో, అలాగే ప్రియమైనవాడా, మేల్కొన్నప్పటికీ మనస్సు తానే అయోమయాన్ని చూస్తుంది.
భవిష్యద్భూతకాలస్థం యథా త్రైకాల్యదర్శినః । ప్రతిభామ్ ఏతి తే గాధే కటఞ్జచరితం తథా
మూడు కాలాలను చూడగలవారు గతం, భవిష్యత్తు, వర్తమానం అన్నీ ఎలా గ్రహిస్తారో, అలాగే గాధీ, మనస్సు కూడా కటంజుని చేసిన పనులను తెలుసుకుంటుంది.
అయం సో ఽహమ్ ఇదం తన్ మే ఇతి మజ్జతి నాత్మవాన్ । అయం సో ఽహమ్ ఇదం తన్ మే ఇతి పశ్యత్య్ అనాత్మవాన్
ఆత్మను తెలిసినవాడు 'ఇది నేను, అది నాది' అనే భావనల్లో మునిగిపోడు. కానీ ఆత్మను తెలియని వాడు మాత్రం 'ఇది నేను, ఇది నాది' అని చూస్తూ ఉంటాడు.
సర్వమ్ ఏవాహమ్ ఏవేతి తత్త్వజ్ఞో నావసీదతి । న గృహ్ణాతి పదార్థేషు విభాగానర్థభావనామ్
తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు 'ఈ లోకమంతా నేనే' అని భావించి, ఎప్పుడూ దిగజారడు. వాస్తవానికి, వస్తువుల్లో భేదభావనను కూడా పట్టించుకోడు.
తేనాసౌ భ్రమమోహేషు సుఖదుఃఖవిలాసిషు । న నిమజ్జతి మగ్నో ఽపి తుమ్బీపాత్రమ్ ఇవామ్భసి
అందువల్ల, సుఖదుఃఖాలను కలిగించే మాయా మోహాలలో మునిగిపోయినా, ఆతడు నీటిలో తుంబిపాత్రం మాదిరిగా ఎప్పుడూ మునిగిపోవడు.
త్వం తావద్ వాసనాజాలగ్రస్తచిత్తో విచేతనః । కిఞ్చిచ్ఛేషమహావ్యాధిర్ ఇవ న స్వాస్థ్యమ్ ఆగతః
కానీ నువ్వు మాత్రం, వాసనల జాలంలో చిక్కుకుని, మనస్సు చిత్తశుద్ధి కోల్పోయి, మిగిలిపోయిన పెద్ద వ్యాధితో బాధపడుతున్నవాడిలా, నిజమైన ఆరోగ్యాన్ని పొందలేదు.
జ్ఞానస్యాపరిపూర్ణత్వాన్ న శక్నోషి మనోభ్రమమ్ । వినివారయితుం మేఘమ్ అసమ్యఙ్మన్త్రవాన్ ఇవ
నీ జ్ఞానం పూర్తిగా లేనందువల్ల, మనస్సులో వచ్చే భ్రమను తొలగించలేవు. సరైన మంత్రాన్ని తెలియని వాడు మేఘాన్ని పోగొట్టలేనట్టు నీవు కూడా చేయలేవు.
యద్ ఏవ తే మనోమాత్రే సహసా ప్రతిబిమ్బతే । తరుర్ ఓఘజవేనేవ తేనైవాక్రమ్యసే క్షణాత్
నీ మనసులో ఏది వెంటనే కనిపిస్తుందో, ఆ దానికి నువ్వు ఒక క్షణంలోనే లోనవుతావు. అది వేగంగా పారుతున్న వరద చెట్టును ఎలా ముంచేస్తుందో అలా.
చిత్తనాభేః కలాస్యేహ మాయాచక్రస్య సర్వతః । స్థీయతే చేత్ తద్ ఆక్రమ్య తన్ న కిఞ్చిత్ ప్రబాధతే
ఈ లోకంలో మనస్సు నాభి నుండి పుట్టే మాయా చక్రంలోని అన్ని రూపాలను నువ్వు పూర్తిగా అదుపులో పెట్టుకుని స్థిరంగా నిలబడితే, ఏదీ నిన్ను బాధించలేడు.
త్వమ్ ఉత్తిష్ఠ గిరేః కుఞ్జే దశవర్షాణ్య్ అఖిన్నధీః । తపః కురు తతో జ్ఞానమ్ అనన్తాభావమ్ ఆప్స్యసి
నీవు పర్వతపు అడవిలోకి వెళ్లి, పదేళ్ల పాటు మనస్సు తడబడకుండా తపస్సు చేయు. ఆ తరువాత నీవు అనంతమైన జ్ఞానాన్ని పొందుతావు.
ఇత్య్ ఉక్త్వా పుణ్డరీకాక్షస్ తత్రైవాన్తరధీయత । వాతాభ్రవద్ దీపకవద్ యమునోత్పీడవత్ క్షణాత్
ఇలా చెప్పిన వెంటనే కమలనేత్రుడు అక్కడే కనిపించకుండా పోయాడు. ఆయన గాలి లా, మేఘం లా, దీపం లా, లేదా యమునా నదిలో ఉప్పొంగిన నీరు లా, ఒక్క క్షణంలో అదృశ్యమయ్యాడు.
గాధిర్ వివేకవశజం వైరాగ్యం పరమ్ ఆగతః । శరత్సమయపర్యన్తే వైరస్యమ్ ఇవ పాదపః
గాధి వివేకంతో పుట్టిన పరమ వైరాగ్యాన్ని పొందాడు. అది శరదృతువు చివరలో చెట్టు రుచిని కోల్పోయినట్టు ఉండింది.
విచిత్రం చేష్టితం ధాతుర్ అసమఞ్జసమ్ ఆతతమ్ । బృహద్భ్రమభరోన్ముక్తమతిర్ మన్దమ్ అగర్హయత్
బ్రహ్మమోహం నుండి విముక్తుడై, తన మనస్సు స్పష్టంగా ఉన్న గాధి, ఈ లోకంలోని విచిత్రమైన, అసమంజసమైన ప్రకృతి ఆటలను మృదువుగా తప్పుబట్టాడు.
జగామ కరుణార్ద్రాత్మా నియమాయోత్తమశ్రియే । విశ్రాన్త్యై వృష్టమూకాత్మా పయోధర ఇవాచలమ్
కరుణతో నిండిన హృదయంతో, ఉత్తమ కీర్తిని పొందేందుకు నియమానికి, విశ్రాంతికోసం వర్షమేఘం పర్వతాన్ని చేరినట్టు వెళ్లాడు.
నిరస్తాశేషసఙ్కల్పస్ తపస్ తత్ర చకార హ । దశవర్షాణి తేనాసావ్ ఆత్మజ్ఞానమ్ అవాప హ
అక్కడ అన్ని సంకల్పాలను విడిచిపెట్టి, గాధి పది సంవత్సరాలు తపస్సు చేశాడు. దాంతో అతడు ఆత్మజ్ఞానాన్ని పొందాడు.
అరమత తదను స్వాం ప్రాప్య సత్తాం మహాత్మా వ్యపగతభయమోహో భోగభూమావ్ అనిచ్ఛః । సతతముదితజీవన్ముక్తరూపః ప్రశాన్తస్ సకల ఇవ శశాఙ్కో ఘూర్ణితాపూర్ణచేతాః
తరువాత, తన స్వరూపాన్ని పొందిన ఆ మహాత్ముడు భయమూ మాయా మోహమూ లేకుండా, అనుభవాల లోకంలో ఏదీ కోరకుండా, ఎప్పుడూ ఆనందంగా జీవన్ముక్తుడిగా, ప్రశాంతంగా, పూర్ణ చంద్రుడిలా, అతని మనస్సు ఏ మాత్రం కలవరపడకుండా, సంపూర్ణంగా ఉంటాడు.
ఏవమ్ ఏషాతివితతా దుర్జ్ఞానా రఘునన్దన । మహామోహకరీ మాయా విషమా పారమాత్మికీ
రఘునందన, ఈ పరమాత్మ మాయా ఎంతో విస్తృతంగా, అర్థం చేసుకోవడం చాలా కష్టమైనది, గొప్ప మోహాన్ని కలిగించే విషమమైనది, ఇది పరమాత్మకు చెందినదే.
క్వ ముహూర్తద్వయస్వప్నసమ్భ్రమాలోకదృష్టతా । క్వానేకవర్షసమ్భుక్తశ్వపచావనిపభ్రమః
ఒకవైపు రెండు క్షణాల కలలో కలిగే అయోమయం ఎక్కడ, మరొకవైపు ఎన్నో సంవత్సరాలు కుక్క తినేవాడిగా భూమిపై తిరిగిన అనుభవం ఎక్కడ?
క్వ సమ్భ్రమోపలబ్ధత్వం క్వ ప్రత్యక్షనిదర్శనమ్ । క్వాసత్యత్వమ్ అసన్దిగ్ధం క్వ సత్యపరిణామితా
అయోమయం అనిపించడమేమిటి, ప్రత్యక్షంగా చూడడమేమిటి, ఎటువంటి సందేహం లేకుండా అసత్యమేమిటి, నిజమైన మార్పు ఎక్కడ?
అతో వచ్మి మహాబాహో మాయేయం వితతేత్య్ అలమ్ । అసావధానమనసం యోజయత్య్ అతిసఙ్కటే
కాబట్టి, ఓ మహాబాహువా, నేను చెబుతున్నాను – ఈ మాయ ఎంత విస్తృతంగా ఉందో చూడు. ఇక చాలు! ఎవరు జాగ్రత్తగా ఉండరో, వారి మనస్సును ఈ మాయ గాఢమైన కష్టాలలో చిక్కించేస్తుంది.