ఏకస్యామ్ ఏవ లీలాయాం వనస్థల్యామ్ ఇవైణకాః
ఒక అడవి మైదానంలో ఆడుకుంటున్న అనేక జింకలు ఉండేలా, అలాగే.
బహవస్ తుల్యకాలం చ ప్రతిభాతేన కర్మణా । జనా యతన్తే స్వఫలపాకేనేవ ద్రుమా ఋతౌ
అనేక మంది ఒకేసారి ఒకే పనిలో ప్రయత్నిస్తారు, వృక్షాలు కాలంలో తమ ఫలాలు పండించడంలా.
ప్రతిబన్ధాభ్యనుజ్ఞానాం కాలో దాతేతి యా శ్రుతిః । విప్ర సఙ్కల్పమాత్రో ఽసౌ కాలో హ్య్ ఆత్మని తిష్ఠతి
కాలమే అనుమతి లేదా అడ్డంకి ఇస్తుందని చెప్పే ఉపదేశం కేవలం ఊహ మాత్రమే, బ్రాహ్మణా; కాలం నిజంగా మనసులోనే ఉంటుంది.
అమూర్తో భగవాన్ కాలో బ్రహ్మైవ తమ్ అజం విదుః । న జహాతి న చాదత్తే కిఞ్చిత్ కస్యచిద్ ఏవ సః
కాలమనే పరమాత్మ, రూపరహితుడు. ఆయనే బ్రహ్మ, జన్మించని వాడు అని జ్ఞానులు అంటారు. ఆయన ఎవరికీ ఏదీ వదలడు, ఎవరి దగ్గరనుంచి ఏదీ తీసుకోడు.
లౌకికో యస్ త్వ్ అయం కాలో వర్షకల్పయుగాత్మకః । సఙ్కల్ప్యతే పదార్థౌఘైః పదార్థౌఘాశ్ చ తేన తే
ఇహలోకంలో మనం కాలం అనేది సంవత్సరాలు, యుగాలు, కల్పాలు లాంటి వాటిగా ఊహించుకుంటాం. అలాగే, ఎన్నో వస్తువులు కూడా కాలంతో పాటు ఊహించబడతాయి; అవి కూడా కాలంతోనే కలిసిపోతాయి.
సమానప్రతిభాసోత్థసమ్భ్రమభ్రాన్తచేతసః । తథా తద్ దృష్టవన్తస్ తే హూనకీరజనోచ్చయాః
ఒకే విధమైన అనుభూతుల వల్ల మాయలో పడిన మనసున్నవారు, కీర్తి, అపకీర్తి పెరగడం, తగ్గడం వంటి వాటిని అలా చూశారు.
స్వవ్యాపారపరో భూత్వా ధియాత్మానం విచారయన్ । సాధో గతమనోమోహమ్ ఇహైవాస్స్వ వ్రజామ్య్ అహమ్
తన పనిలో తాను నిమగ్నమై, బుద్ధితో తనను తాను పరిశీలిస్తూ, మాయ పోయిన మనసుతో ఆ ముని ఇక్కడే ఉండిపోయాడు—'నేను వెళ్తాను' అని చెప్పాడు.
ఇత్య్ ఉక్త్వా భగవాన్ విష్ణుర్ జగామాన్తర్ధిమ్ ఈశ్వరః । అతిష్ఠత్ కన్దరే గాధిర్ ఆధిపీవరయా ధియా
ఇలా చెప్పి భగవంతుడు విష్ణువు ఆ పరమేశ్వరుడు కనబడకుండా పోయాడు. గాధి ఆ గుహలో ఉన్నతమైన బలమైన మనస్సుతో అక్కడే ఉండిపోయాడు.
తతః కతిపయేష్వ్ అద్రౌ మాసేష్వ్ అపి గతేషు సః । పునర్ ఆరాధయామ్ ఆస పుణ్డరీకకరం ద్విజః
ఆ తరువాత కొంతకాలం ఆ పర్వతంలో నెలలు గడిచాక, ఆ ద్విజుడు మళ్లీ కమలదళహస్తుడైన ప్రభువును భక్తితో ఆరాధించసాగాడు.
దదర్శ చైకదా నాథమ్ ఆగతం ప్రణనామ తమ్ । పూజయామ్ ఆస మనసా సోత్కేనోవాచ చేశ్వరమ్
ఒకసారి ఆ ప్రభువు వచ్చి కనిపించగా, అతడు నమస్కరించి, హృదయపూర్వకంగా భక్తితో ఆ ప్రభువును పూజించి, ఆయనతో ఇలా చెప్పాడు.
భగవన్ సంస్మరంశ్ చిత్రాం తామ్ ఆత్మశ్వపచస్థితిమ్ । ఇమాం సంసారమాయాం చ పరిముహ్యామి చేతసా
ప్రభూ! నా స్వరూపంలోనే ఆ అద్భుతమైన చండాల స్థితిని, ఈ సంసారమాయను గుర్తు చేసుకుంటూ నా మనసు పూర్తిగా మాయలో పడిపోతుంది.
తద్ ఉక్త్వాశు యథావస్తు మహామోహనివృత్తయే । ఏతస్మిన్న్ ఏవ విమలే మాం నియోజయ కర్మణి
ఇలా చెప్పిన వెంటనే, మహా మోహం తొలగించేందుకు, ఇదే నిర్మలమైన కార్యంలో నన్ను యథార్థంగా నడిపించు.
బ్రహ్మఞ్ జగద్ ఇదం మాయామహాశమ్బరడమ్బరమ్ । సర్వా ఆశ్చర్యకలనాస్ సమ్భవన్తీహ విస్తృతే
ఓ బ్రహ్మన్, ఈ లోకం మాయ అనే అద్భుతమైన ప్రదర్శన, ఇందులో అన్ని ఆశ్చర్యకరమైన సృష్టులు ఉద్భవించి విస్తరిస్తుంటాయి.
హూనకీరపురే మోహాద్ దృష్టవాంస్ తత్ తథా భవాన్ । ఇత్య్ ఏతత్ సమ్భవత్య్ ఏవ దృశ్యతే హి జనైర్ భ్రమః
హూనులు, కీరులు ఉన్న పట్టణంలో మీరు మోహంతో అలా చూశారు; ఇలాంటి భ్రమలు ప్రజలకు నిజంగా కనిపిస్తూనే ఉంటాయి.
హూనాస్ త్వమ్ ఇవ కీరాశ్ చ దృష్టవన్తస్ తథా భ్రమమ్ । ముధైవేత్య్ అపి సత్యాభం సమకాలాదిసమ్భవాత్
మీరు హూనులు, కీరులను ఆ భ్రమలో చూసినట్లే, మరికొందరు కూడా అలాంటి తప్పుదృష్టిని చూస్తారు; అవి అసలు ఆధారంలేని అయినా, ఒకేసారి కలిగినందువల్ల నిజమైనట్లుగా అనిపిస్తాయి.
ఇదం తు శృణు వక్ష్యామి యథాభూతమ్ అనిన్దిత । యేనైతి తనుతాం చిన్తా మార్గశీర్షలతేవ తే
ఓ నిందలేని వాడా, ఇప్పుడు నేను నిజంగా చెప్పేది విను. నీ మనస్సులోని ఆందోళన మార్గంలో పెరిగే చిన్న తాడిపండు మొక్కలా పలుచగా మారిపోవడానికి ఇది సహాయపడుతుంది.
యో ఽసౌ కటఞ్జకో నామ శ్వపచో హూనమణ్డలే । తేనైవ సన్నివేశేన స తథైవాభవత్ పురా
హూణ దేశంలో కటంజకుడనే పేరుతో ఉన్న ఆ శునఖమాంస భోజకుడు, అప్పట్లో అదే విధంగా జీవించాడు.
తథైవ వికలత్రత్వం ప్రాప్య దేశాన్తరం గతః । బభూవ కీరనృపతిః ప్రవివేశానలం తతః
అలాగే, అతడు మరో భార్యను సంపాదించి, వేరే దేశానికి వెళ్లి, కీర రాజుగా మారాడు. ఆ తర్వాత అగ్నిలో ప్రవేశించాడు.
భవతః కేవలం చిత్తే జలాన్తర్వర్తినస్ తదా । ప్రతిభాతా తథాభూతా కటఞ్జాచారసంస్థితిః
ఆ సమయంలో, నీ మనస్సులో మాత్రమే, నీరు లో కనిపించే ప్రతిబింబంలా, కటంజకుడి జీవితం అలా కనిపించింది.
దృష్టానుభూతమ్ అత్యర్థం కదాచిద్ విస్మరత్య్ అలమ్ । కదాచిద్ అప్య్ అదృష్టం తు చేతః పశ్యతి దృష్టవత్
మనసు కొన్నిసార్లు చూసినవి, అనుభవించినవాటిని పూర్తిగా మరిచిపోతుంది. మరికొన్నిసార్లు ఎప్పుడూ చూడనివాటిని కూడా, చూసినట్టుగా గ్రహిస్తుంది.
యథా స్వప్నమనోరాజ్యధాతుసంస్థితిషు భ్రమః । జాగ్రత్య్ అపి తథైవాఙ్గ దృశ్యతే మనసా స్వయమ్
ఎలా కలలో, ఊహల్లో, పదార్థాల స్థితుల్లో మనస్సు అయోమయానికి లోనవుతుందో, అలాగే ప్రియమైనవాడా, మేల్కొన్నప్పటికీ మనస్సు తానే అయోమయాన్ని చూస్తుంది.
భవిష్యద్భూతకాలస్థం యథా త్రైకాల్యదర్శినః । ప్రతిభామ్ ఏతి తే గాధే కటఞ్జచరితం తథా
మూడు కాలాలను చూడగలవారు గతం, భవిష్యత్తు, వర్తమానం అన్నీ ఎలా గ్రహిస్తారో, అలాగే గాధీ, మనస్సు కూడా కటంజుని చేసిన పనులను తెలుసుకుంటుంది.
అయం సో ఽహమ్ ఇదం తన్ మే ఇతి మజ్జతి నాత్మవాన్ । అయం సో ఽహమ్ ఇదం తన్ మే ఇతి పశ్యత్య్ అనాత్మవాన్
ఆత్మను తెలిసినవాడు 'ఇది నేను, అది నాది' అనే భావనల్లో మునిగిపోడు. కానీ ఆత్మను తెలియని వాడు మాత్రం 'ఇది నేను, ఇది నాది' అని చూస్తూ ఉంటాడు.
సర్వమ్ ఏవాహమ్ ఏవేతి తత్త్వజ్ఞో నావసీదతి । న గృహ్ణాతి పదార్థేషు విభాగానర్థభావనామ్
తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు 'ఈ లోకమంతా నేనే' అని భావించి, ఎప్పుడూ దిగజారడు. వాస్తవానికి, వస్తువుల్లో భేదభావనను కూడా పట్టించుకోడు.
తేనాసౌ భ్రమమోహేషు సుఖదుఃఖవిలాసిషు । న నిమజ్జతి మగ్నో ఽపి తుమ్బీపాత్రమ్ ఇవామ్భసి
అందువల్ల, సుఖదుఃఖాలను కలిగించే మాయా మోహాలలో మునిగిపోయినా, ఆతడు నీటిలో తుంబిపాత్రం మాదిరిగా ఎప్పుడూ మునిగిపోవడు.
త్వం తావద్ వాసనాజాలగ్రస్తచిత్తో విచేతనః । కిఞ్చిచ్ఛేషమహావ్యాధిర్ ఇవ న స్వాస్థ్యమ్ ఆగతః
కానీ నువ్వు మాత్రం, వాసనల జాలంలో చిక్కుకుని, మనస్సు చిత్తశుద్ధి కోల్పోయి, మిగిలిపోయిన పెద్ద వ్యాధితో బాధపడుతున్నవాడిలా, నిజమైన ఆరోగ్యాన్ని పొందలేదు.
జ్ఞానస్యాపరిపూర్ణత్వాన్ న శక్నోషి మనోభ్రమమ్ । వినివారయితుం మేఘమ్ అసమ్యఙ్మన్త్రవాన్ ఇవ
నీ జ్ఞానం పూర్తిగా లేనందువల్ల, మనస్సులో వచ్చే భ్రమను తొలగించలేవు. సరైన మంత్రాన్ని తెలియని వాడు మేఘాన్ని పోగొట్టలేనట్టు నీవు కూడా చేయలేవు.
యద్ ఏవ తే మనోమాత్రే సహసా ప్రతిబిమ్బతే । తరుర్ ఓఘజవేనేవ తేనైవాక్రమ్యసే క్షణాత్
నీ మనసులో ఏది వెంటనే కనిపిస్తుందో, ఆ దానికి నువ్వు ఒక క్షణంలోనే లోనవుతావు. అది వేగంగా పారుతున్న వరద చెట్టును ఎలా ముంచేస్తుందో అలా.
చిత్తనాభేః కలాస్యేహ మాయాచక్రస్య సర్వతః । స్థీయతే చేత్ తద్ ఆక్రమ్య తన్ న కిఞ్చిత్ ప్రబాధతే
ఈ లోకంలో మనస్సు నాభి నుండి పుట్టే మాయా చక్రంలోని అన్ని రూపాలను నువ్వు పూర్తిగా అదుపులో పెట్టుకుని స్థిరంగా నిలబడితే, ఏదీ నిన్ను బాధించలేడు.
త్వమ్ ఉత్తిష్ఠ గిరేః కుఞ్జే దశవర్షాణ్య్ అఖిన్నధీః । తపః కురు తతో జ్ఞానమ్ అనన్తాభావమ్ ఆప్స్యసి
నీవు పర్వతపు అడవిలోకి వెళ్లి, పదేళ్ల పాటు మనస్సు తడబడకుండా తపస్సు చేయు. ఆ తరువాత నీవు అనంతమైన జ్ఞానాన్ని పొందుతావు.