ఏవం సర్వం త్వయా దృష్టం మోహజాలం ద్విజోత్తమ । యత్ సత్యమ్ ఇతి జానాసి యచ్ చాసత్యమ్ అవైషి చ
బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా! నీవు చూసినదంతా మోహపు వలయే. నీవు నిజమని భావించినదీ, అబద్ధమని ఊహించినదీ అంతా అదే మాయ.
వాసనావలితం చేతః కిం నామ న న పశ్యతి । సాధితం దృశ్యతే స్వప్నే వర్షసాధ్యం ప్రయోజనమ్
మనసు వాసనలతో నిండిపోయినప్పుడు అది ఏదైనా చూడగలదు. కలలో కూడా ఎన్నో సంవత్సరాలు సాధించాల్సిన ఫలితాన్ని క్షణంలోనే సాధించినట్టు అనిపిస్తుంది.
నాతిథిర్ న చ హూనాస్ తే న కీరాస్ తే న తత్ పురమ్ । సర్వమ్ ఏవ మహాబుద్ధే వ్యామోహాద్ దృష్టవాన్ అసి
అక్కడ అతిథి లేడు, హూనులు లేరు, కీరులు లేరు, ఆ నగరం కూడా లేదు. మహామతి! నీవు ఈ అన్నిటినీ గొప్ప మాయ వల్లే చూశావు.
గచ్ఛతా భవతా హూనదేశం పాన్థేన కన్దరే । కస్మింశ్చిద్ విప్ర విశ్రాన్తం కురఙ్గేణేవ కాననే
ఓ బ్రాహ్మణా, నువ్వు హూనదేశానికి ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు, ఒక అడవిలో జింక లా ఎక్కడో ఒకచోట విశ్రాంతి తీసుకున్నావు.
తథైవ శ్రమమూఢత్వాద్ ఇదం తద్ ధూనమణ్డలమ్ । ఇదం తచ్ ఛ్వపచాగారమ్ ఇతి దృష్టం న సత్యతః
అలాగే, అలసటతో మరియు మూర్ఛతో, ఇది హూనుల ప్రాంతమని, ఇది చండాలుని ఇల్లు అని చూశావు. కానీ అవి నిజంగా అలా కావు.
తథైవ కీరనగరం దృష్టవాన్ అసి తత్ తథా । తథైవ నాన్యథా వాపి మాయార్థీ హి భవాన్ ద్విజ
అదే విధంగా, నువ్వు కీర నగరాన్ని కూడా అలా చూశావు, వేరేలా కాదు. ఎందుకంటే, బ్రాహ్మణా, నీవు మాయను వెంబడించేవాడివి.
సర్వదైవ సమగ్రాసు విహరన్న్ అసి దృష్టవాన్ । దిక్షు ప్రోన్మత్తక ఇవ విభ్రమం మనసా మునే
ఓ మునీశ్వరా, నీవు ఎప్పుడూ అన్ని దిక్కులలో తిరుగుతూ, నీ మనసుతో పిచ్చివాడిలా గందరగోళాన్ని చూస్తూ ఉంటావు.
తద్ ఉత్తిష్ఠ నిజమ్ కర్మ కుర్వంస్ తిష్ఠోపశాన్తధీః । న స్వకర్మ వినా శ్రేయః ప్రాప్నువన్తీహ మానవాః
అందువల్ల, మనసు ప్రశాంతంగా ఉంచుకుని, నీవు నీ కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించు. ఎందుకంటే, తమ స్వంత పనులు చేయకుండా, ఇక్కడ మనుషులు శ్రేయస్సు పొందరు.
ఇతి నిగదితవాన్ స పద్మనాభో వనగతతాపసవృన్దపూజ్యమానః । విబుధమునిగణైః పవిత్రహస్తైర్ వృత ఉదధిం నిజమ్ ఆస్పదం జగామ
అలా పద్మనాభుడు, అడవిలో నివసించే తపస్వులు పూజిస్తూ, పవిత్రమైన చేతులున్న జ్ఞానిమునుల మధ్యలో ఉండి, తన నివాసమైన సముద్రానికి తిరిగి వెళ్ళాడు.
అథ గాధిర్ గతే విష్ణౌ పునర్ హూనాదికాఞ్ జనాన్ । స్వసమ్మోహవిచారార్థం బభ్రామాభ్రమ్ ఇవామ్బరే
విష్ణువు వెళ్లిన తరువాత, గాధి తన మాయ గురించి ఆలోచించేందుకు, హూన దేశం మొదలైన ప్రాంతాలలోని ప్రజల మధ్య, ఆకాశంలో మేఘంలా తిరిగాడు.
ఉపలభ్య తథైవాత్మవృత్తాన్తం జనతస్ తతః । హరిమ్ ఆరాధయామ్ ఆస పునర్ అద్రిగుహాగతః
అలా తన కథను ప్రజల మధ్య తెలుసుకుని, మళ్ళీ కొండ గుహలో ఉన్న హరిని ఆరాధించాడు.
ఆజగామైనమ్ అల్పేన కాలేనాథ జనార్దనః । సకృదారాధనేనైవ మాధవో యాతి బన్ధుతామ్
తక్కువ కాలంలోనే జనార్దనుడు అతని వద్దకు వచ్చాడు. ఒక్కసారి భక్తితో పూజించినా మాధవుడు స్నేహితుడిగా మారిపోతాడు.
ఉవాచ గాధిం భగవాన్ మయూరమ్ ఇవ వారిదః । కిం త్వం ప్రార్థయసే భూయస్ తపసేతి ప్రసాదవాన్
వర్షమేఘం మయూరాన్ని ప్రసన్నంగా చూస్తున్నట్టు, భగవంతుడు గాధిని అనుగ్రహంతో ఇలా అడిగాడు: "మళ్లీ తపస్సు ఎందుకు కోరుతున్నావు? నీకేం కావాలి?"
భ్రాన్తో ఽస్మి దేవ షణ్మాసాన్ హూనకీరజనాస్పదమ్ । తత్ర వ్యభిచరత్య్ అస్మద్వృత్తాన్తో న కథాస్వ్ అపి
ప్రభూ! నేను ఆరు నెలలు హూనులు, కీరాతుల మధ్య తిరిగాను. అక్కడ ఎక్కడా, వారి కథల్లో కూడా, నా విషయమై ఏమి వినిపించలేదు.
మాయయా హూనభూర్ దృష్టా త్వయేత్య్ ఉక్తో ఽస్మి కిం ప్రభో । మోహనాశాయ మహతాం వచో నో మోహవృద్ధయే
"నీవు మాయతో హూనుల దేశాన్ని చూశావు" అని నాకు చెప్పారు. ప్రభూ! గొప్పవారి మాటలు మాయ పోవడానికి చెప్పబడతాయా, లేక మరింత మాయ పెరగడానికి చెప్పబడతాయా?
కాకతాలీయయోగేన చేతసి శ్వపచస్థితిః । సర్వేషాం హూనకీరాణాం తథైవ ప్రతిబిమ్బితా
ఒక యాదృచ్ఛిక సందర్భంలో మనసులో శ్వపచుని స్థితి ప్రతిబింబించబడుతుంది; అలాగే అన్ని హీనులు, పక్షులు కూడా మనస్సులో ప్రతిఫలించబడతాయి.
తేనాఙ్గ తవ వృత్తాన్తం సత్యం యత్ కథయన్తి తే । ప్రతిభాసో హి నాయాతి పునర్ అప్రతిభాసతామ్
కాబట్టి ప్రియమైనవాడా, వారు నీకు నిజమని చెప్పిన విషయాన్ని నీవు తెలుసుకో. ఎందుకంటే ఒకసారి కనబడినది మళ్లీ కనబడనిదిగా మారదు.
కేనచిచ్ ఛ్వపచేనాన్తే గ్రామస్య రచితం గృహం । తత్ తథా యత్ త్వయా దృష్టమ్ ఇష్టకాఖణ్డతాం గతమ్
ఒకప్పుడు ఓ శ్వపచుడు ఊరి చివర ఒక ఇల్లు కట్టాడు; నీవు చూసినట్లు, అది ఇటుకల ముద్దగా మారిపోయింది.
కదాచిత్ ప్రతిభైకైవ బహూనామ్ అపి జాయతే । కాకతాలీయగతివద్ విచిత్రా హి మనోగతిః
కొన్నిసార్లు, ఒకే దృశ్యం అనేక మందికి కలుగుతుంది; కాకి తాటి పండు పడినట్టు, మనస్సు ప్రయాణం కూడా చాలా విచిత్రంగా ఉంటుంది.
తథా హి బహవస్ స్వప్నమ్ ఏకం పశ్యన్తి మానవాః । స్వాపభ్రమదమైరేయమదమన్థరచిత్తవత్
ఎలాగో, నిద్ర, మత్తు, మద్యం లేదా మత్తులో మనసు మందగించినవారు ఒకే కలను అనేక మంది చూస్తారు.
ఏకస్యామ్ ఏవ లీలాయాం వనస్థల్యామ్ ఇవైణకాః
ఒక అడవి మైదానంలో ఆడుకుంటున్న అనేక జింకలు ఉండేలా, అలాగే.
బహవస్ తుల్యకాలం చ ప్రతిభాతేన కర్మణా । జనా యతన్తే స్వఫలపాకేనేవ ద్రుమా ఋతౌ
అనేక మంది ఒకేసారి ఒకే పనిలో ప్రయత్నిస్తారు, వృక్షాలు కాలంలో తమ ఫలాలు పండించడంలా.
ప్రతిబన్ధాభ్యనుజ్ఞానాం కాలో దాతేతి యా శ్రుతిః । విప్ర సఙ్కల్పమాత్రో ఽసౌ కాలో హ్య్ ఆత్మని తిష్ఠతి
కాలమే అనుమతి లేదా అడ్డంకి ఇస్తుందని చెప్పే ఉపదేశం కేవలం ఊహ మాత్రమే, బ్రాహ్మణా; కాలం నిజంగా మనసులోనే ఉంటుంది.
అమూర్తో భగవాన్ కాలో బ్రహ్మైవ తమ్ అజం విదుః । న జహాతి న చాదత్తే కిఞ్చిత్ కస్యచిద్ ఏవ సః
కాలమనే పరమాత్మ, రూపరహితుడు. ఆయనే బ్రహ్మ, జన్మించని వాడు అని జ్ఞానులు అంటారు. ఆయన ఎవరికీ ఏదీ వదలడు, ఎవరి దగ్గరనుంచి ఏదీ తీసుకోడు.
లౌకికో యస్ త్వ్ అయం కాలో వర్షకల్పయుగాత్మకః । సఙ్కల్ప్యతే పదార్థౌఘైః పదార్థౌఘాశ్ చ తేన తే
ఇహలోకంలో మనం కాలం అనేది సంవత్సరాలు, యుగాలు, కల్పాలు లాంటి వాటిగా ఊహించుకుంటాం. అలాగే, ఎన్నో వస్తువులు కూడా కాలంతో పాటు ఊహించబడతాయి; అవి కూడా కాలంతోనే కలిసిపోతాయి.
సమానప్రతిభాసోత్థసమ్భ్రమభ్రాన్తచేతసః । తథా తద్ దృష్టవన్తస్ తే హూనకీరజనోచ్చయాః
ఒకే విధమైన అనుభూతుల వల్ల మాయలో పడిన మనసున్నవారు, కీర్తి, అపకీర్తి పెరగడం, తగ్గడం వంటి వాటిని అలా చూశారు.
స్వవ్యాపారపరో భూత్వా ధియాత్మానం విచారయన్ । సాధో గతమనోమోహమ్ ఇహైవాస్స్వ వ్రజామ్య్ అహమ్
తన పనిలో తాను నిమగ్నమై, బుద్ధితో తనను తాను పరిశీలిస్తూ, మాయ పోయిన మనసుతో ఆ ముని ఇక్కడే ఉండిపోయాడు—'నేను వెళ్తాను' అని చెప్పాడు.
ఇత్య్ ఉక్త్వా భగవాన్ విష్ణుర్ జగామాన్తర్ధిమ్ ఈశ్వరః । అతిష్ఠత్ కన్దరే గాధిర్ ఆధిపీవరయా ధియా
ఇలా చెప్పి భగవంతుడు విష్ణువు ఆ పరమేశ్వరుడు కనబడకుండా పోయాడు. గాధి ఆ గుహలో ఉన్నతమైన బలమైన మనస్సుతో అక్కడే ఉండిపోయాడు.
తతః కతిపయేష్వ్ అద్రౌ మాసేష్వ్ అపి గతేషు సః । పునర్ ఆరాధయామ్ ఆస పుణ్డరీకకరం ద్విజః
ఆ తరువాత కొంతకాలం ఆ పర్వతంలో నెలలు గడిచాక, ఆ ద్విజుడు మళ్లీ కమలదళహస్తుడైన ప్రభువును భక్తితో ఆరాధించసాగాడు.
దదర్శ చైకదా నాథమ్ ఆగతం ప్రణనామ తమ్ । పూజయామ్ ఆస మనసా సోత్కేనోవాచ చేశ్వరమ్
ఒకసారి ఆ ప్రభువు వచ్చి కనిపించగా, అతడు నమస్కరించి, హృదయపూర్వకంగా భక్తితో ఆ ప్రభువును పూజించి, ఆయనతో ఇలా చెప్పాడు.