ఏవం వదన్తమ్ ఆలోక్య హరిం గాధిర్ ద్విజోత్తమః । అర్చాకుసుమపూరేణ పాదయోః పర్యపూజయత్
హరి ఈ విధంగా మాట్లాడుతుంటే, ద్విజశ్రేష్ఠుడైన గాధి ఆయన పాదాలను పుష్పములతో సమృద్ధిగా పూజించాడు.
దత్తార్ఘం కీర్ణకుసుమం ప్రణమ్యాశు ప్రదక్షిణైః । విష్ణుమ్ ఆహ ద్విజో వాక్యమ్ అమ్భోదమ్ ఇవ చాతకః
అర్ఘ్యం సమర్పించి, పుష్పాలు చల్లించి, వెంటనే నమస్కరించి, ప్రదక్షిణలు చేసి, ఆ ద్విజుడు మేఘాన్ని చూస్తూ చాతకపక్షి మాట్లాడినట్లు విష్ణువుతో ఇలా చెప్పాడు.
దేవ యైషా త్వయా మాయా దర్శితాతితమోమయీ । మహీం ప్రాతర్ ఇవాదిత్యస్ తాం మే ప్రకటతాం నయ
ప్రభూ, నీవు చూపిన ఈ మాయ ప్రాచీనమైన అంధకారంతో నిండినది. ఉదయపు సూర్యుడు భూమిని ఎలా స్పష్టంగా చూపిస్తాడో, నాకూ దాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేయి.
భ్రమం యత్ పశ్యతి మనో వాసనామలమాలితమ్ । స్వప్నవత్ స కథం దేవ జాగ్రత్య్ అపి హి దృశ్యతే
మనస్సు వాసనల మలంతో కలుషితమై భ్రమను చూస్తున్నప్పుడు, ఓ దేవా, అది ఎలా జాగ్రత్తగా ఉన్నా కూడా, కలలో ఉన్నట్టు కనిపిస్తుంది?
ముహూర్తమ్ ఉపలబ్ధాత్మా జలాన్తస్ స్వప్నవిభ్రమః । కథం ప్రత్యక్షతాం ప్రాప్తో మమామలపదాస్పద
నీటిలో కలలో వచ్చే భ్రమను కొంతసేపు నన్ను నేను అనిపించుకున్నా, నేను పవిత్రమైన స్థితిలో ఉండగా అది ఎలా ప్రత్యక్ష అనుభవంగా మారింది?
దైర్ఘ్యాదైర్ఘ్యే చ కాలస్య శరీరస్య భవాభవౌ । కథమ్ అత్ర స్థితాని స్యుర్ మదీయశ్వపచభ్రమే
నా స్వంత కల్పిత కలలో, కాలం పొడవు లేదా చిన్నదిగా ఉండటం, శరీరం ఉండటం లేదా లేకపోవడం ఎలా స్థిరంగా ఉండగలవు?
గాధే స్వాధివిధూతస్య రూపమ్ అస్యైతద్ ఆత్మజమ్ । చేతసో ఽదృష్టతత్త్వస్య యత్ పశ్యత్య్ ఉరువిభ్రమమ్
తన స్వభావంతో మనస్సు కలవరపడినవాడు, నిజాన్ని గ్రహించని వాడు, లోతుల్లో ఈ స్వరూపాన్ని చూస్తాడు; అతడు గొప్ప భ్రమను అనుభవిస్తాడు.
బహిర్ న కిఞ్చిద్ అప్య్ అస్తి ఖాద్రిద్యూర్వీదిగాదికమ్ । ఏతత్ స్వచిత్త ఏవాస్తి పత్త్రపుఞ్జ ఇవాఙ్కురే
బయట ఏదీ లేదు — ఆకాశం, గాలి, భూమి, దిక్కులు, ఇంకేమీ బయట లేవు. ఇవన్నీ మన మనస్సులోనే ఉన్నాయి, మొక్కలోని ఆకుల గుచ్చు లాగానే.
ఫలాది స్ఫారతామ్ ఏతి యథైవ బహిర్ అఙ్కురాత్ । బహిః ప్రకటతాం యాతి తథా పృథ్వ్యాది చేతసః
ఎలా మొక్కలో నుంచి పండ్లు బయటకు కనిపిస్తాయో, అలాగే భూమి మొదలైనవి మనస్సు నుంచి బయటకు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.
సత్యం పృథ్వ్యాది చిత్తస్థం న బహిస్స్థం కదాచన । అఙ్కురస్థం ఫలం వస్తు తస్మాద్ యస్మాత్ ఫలశ్రియః
నిజంగా భూమి మొదలైనవి మనస్సులోనే ఉంటాయి, ఎప్పుడూ బయట ఉండవు. పండు మొక్కలోనే ఉండేలా, దాని మహిమ కూడా అక్కడినుంచే వస్తుంది.
రూపాలోకమనస్కారాన్ సత్తాకాలక్రియాక్రమాన్ । కుమ్భకారో ఘటమ్ ఇవ చేతో హన్తి కరోతి చ
రూపాలు, జ్ఞానం, సంకల్పాలు, ఉండటం, కాలం, చర్యల క్రమం ద్వారా మనస్సు — మట్టి తో గడిని తయారు చేసే కుండకారుడు లాగా — నాశనం చేస్తుంది, సృష్టిస్తుంది కూడా.
ఆబాలమ్ ఏతత్ పురుషైస్ సర్వైర్ ఏవానుభూయతే । స్వప్నభ్రమవద్ ఆవేగరాగరోగాదిదృష్టిషు
పిల్లవయసు నుంచే, అందరు మనుష్యులు కలలో లేదా మాయలో ఉన్నట్టు, మనస్సు కలిగించే కలవరం, కోరికలు, వ్యాధి వంటి అనుభూతులను అనుభవిస్తారు.
చిత్తే వృత్తాన్తలక్షాణి సంస్థితాన్య్ ఆత్తవాసనే । పాదపే ఫలపుష్పాణి మూలాక్రాన్తావనావ్ ఇవ
మనస్సులో దాగి ఉన్న వాసనల వల్ల ఏర్పడిన సంఘటనలు, వాటి గుర్తులు, భూమిలో పాతిన చెట్టుకు పూలు, ఫలాలు పుట్టినట్టు ఉంటాయి.
త్యక్తావనేర్ విటపినో భూయః పత్త్రాణి నో యథా । నిర్వాసనస్య జీవస్య పునర్ జన్మాది నో తథా
భూమిలోంచి తీసేసిన చెట్టు మళ్లీ ఆకులు పుట్టించదు. అలాగే, వాసనలు పోయిన జీవుడికి మళ్లీ జననం వంటివి ఉండవు.
యత్రానన్తం జగజ్జాలం సంస్థితం తేన చేతసా । శ్వపచత్వం ప్రకటితం యది తద్ విస్మయో ఽత్ర కిమ్
ఈ అనంతమైన లోకాలన్నీ నిలిచే మనస్సు, ఒక చండాల స్థితిని చూపించినా, అందులో ఆశ్చర్యం ఏముంది?
అవబుద్ధా శ్వపచతా ప్రతిభాసవశాత్ త్వయా । యథైవానల్పసంరమ్భా విచిత్రాపి వికారదా
ప్రతిభాస ప్రభావంతో, నీవు ఒక అవహేళన స్థితిని అనుభవించావు. చిన్న కలకలం వల్ల కూడా ఎన్నో మార్పులు ఎలా వస్తాయో, అలాగే ఇది జరిగింది.
తథైవాతిథిర్ ఆయాతో భుక్తవాన్ సుప్తవాన్ ద్విజః । కథాం కథితవాంశ్ చేతి దృష్టవాన్ అసి విభ్రమమ్
అదే విధంగా, ఒక అతిథి వచ్చాడు, భోజనం చేశాడు, నిద్రపోయాడు, కథలు చెప్పాడు అని నీవు చూశావు — ఇవన్నీ నీవు గ్రహించిన మాయ మాత్రమే.
తథైవోత్థాయ గచ్ఛామి ప్రాప్తో ఽహం హూనమణ్డలమ్ । ఇమే హూనా ఇమే గ్రామా దృష్టవాన్ ఇత్య్ అసి భ్రమమ్
అలాగే, నీవు లేచి వెళ్లి, 'నేను హూనుల దేశానికి వచ్చాను, వీరే హూనులు, ఇవే వారి గ్రామాలు' అని అనుకున్నావు — ఇది కూడా నీవు చూసిన మాయే.
తథైవేదం కటఞ్జస్య ప్రాక్తనం లుఠితం గృహమ్ । జనైర్ ఉక్తః కటఞ్జశ్ చ దృష్టవాన్ ఇత్య్ అసి భ్రమమ్
అదే విధంగా, కటంజుని పాత ఇల్లు ధ్వంసమై పడివున్నదని చూశావు, ప్రజలు 'ఇది కటంజు' అని చెప్పడాన్ని వినావు — ఇవన్నీ నీవు గ్రహించిన మాయ మాత్రమే.
తథైవ కీరనగరం ప్రాప్తో ఽస్మి కథితం చ మే । కీరైశ్ శ్వపచరాజత్వం దృష్టవాన్ ఇత్య్ అసి భ్రమమ్
అదే విధంగా, నేను కీర నగరానికి చేరుకున్నాను. అక్కడ నాకు, 'కీరులు శ్వపచుల పాలనను చూపించారు' అని చెప్పారు. ఇది నీ మాయా భ్రమ మాత్రమే.
ఏవం సర్వం త్వయా దృష్టం మోహజాలం ద్విజోత్తమ । యత్ సత్యమ్ ఇతి జానాసి యచ్ చాసత్యమ్ అవైషి చ
బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా! నీవు చూసినదంతా మోహపు వలయే. నీవు నిజమని భావించినదీ, అబద్ధమని ఊహించినదీ అంతా అదే మాయ.
వాసనావలితం చేతః కిం నామ న న పశ్యతి । సాధితం దృశ్యతే స్వప్నే వర్షసాధ్యం ప్రయోజనమ్
మనసు వాసనలతో నిండిపోయినప్పుడు అది ఏదైనా చూడగలదు. కలలో కూడా ఎన్నో సంవత్సరాలు సాధించాల్సిన ఫలితాన్ని క్షణంలోనే సాధించినట్టు అనిపిస్తుంది.
నాతిథిర్ న చ హూనాస్ తే న కీరాస్ తే న తత్ పురమ్ । సర్వమ్ ఏవ మహాబుద్ధే వ్యామోహాద్ దృష్టవాన్ అసి
అక్కడ అతిథి లేడు, హూనులు లేరు, కీరులు లేరు, ఆ నగరం కూడా లేదు. మహామతి! నీవు ఈ అన్నిటినీ గొప్ప మాయ వల్లే చూశావు.
గచ్ఛతా భవతా హూనదేశం పాన్థేన కన్దరే । కస్మింశ్చిద్ విప్ర విశ్రాన్తం కురఙ్గేణేవ కాననే
ఓ బ్రాహ్మణా, నువ్వు హూనదేశానికి ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు, ఒక అడవిలో జింక లా ఎక్కడో ఒకచోట విశ్రాంతి తీసుకున్నావు.
తథైవ శ్రమమూఢత్వాద్ ఇదం తద్ ధూనమణ్డలమ్ । ఇదం తచ్ ఛ్వపచాగారమ్ ఇతి దృష్టం న సత్యతః
అలాగే, అలసటతో మరియు మూర్ఛతో, ఇది హూనుల ప్రాంతమని, ఇది చండాలుని ఇల్లు అని చూశావు. కానీ అవి నిజంగా అలా కావు.
తథైవ కీరనగరం దృష్టవాన్ అసి తత్ తథా । తథైవ నాన్యథా వాపి మాయార్థీ హి భవాన్ ద్విజ
అదే విధంగా, నువ్వు కీర నగరాన్ని కూడా అలా చూశావు, వేరేలా కాదు. ఎందుకంటే, బ్రాహ్మణా, నీవు మాయను వెంబడించేవాడివి.
సర్వదైవ సమగ్రాసు విహరన్న్ అసి దృష్టవాన్ । దిక్షు ప్రోన్మత్తక ఇవ విభ్రమం మనసా మునే
ఓ మునీశ్వరా, నీవు ఎప్పుడూ అన్ని దిక్కులలో తిరుగుతూ, నీ మనసుతో పిచ్చివాడిలా గందరగోళాన్ని చూస్తూ ఉంటావు.
తద్ ఉత్తిష్ఠ నిజమ్ కర్మ కుర్వంస్ తిష్ఠోపశాన్తధీః । న స్వకర్మ వినా శ్రేయః ప్రాప్నువన్తీహ మానవాః
అందువల్ల, మనసు ప్రశాంతంగా ఉంచుకుని, నీవు నీ కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించు. ఎందుకంటే, తమ స్వంత పనులు చేయకుండా, ఇక్కడ మనుషులు శ్రేయస్సు పొందరు.
ఇతి నిగదితవాన్ స పద్మనాభో వనగతతాపసవృన్దపూజ్యమానః । విబుధమునిగణైః పవిత్రహస్తైర్ వృత ఉదధిం నిజమ్ ఆస్పదం జగామ
అలా పద్మనాభుడు, అడవిలో నివసించే తపస్వులు పూజిస్తూ, పవిత్రమైన చేతులున్న జ్ఞానిమునుల మధ్యలో ఉండి, తన నివాసమైన సముద్రానికి తిరిగి వెళ్ళాడు.
అథ గాధిర్ గతే విష్ణౌ పునర్ హూనాదికాఞ్ జనాన్ । స్వసమ్మోహవిచారార్థం బభ్రామాభ్రమ్ ఇవామ్బరే
విష్ణువు వెళ్లిన తరువాత, గాధి తన మాయ గురించి ఆలోచించేందుకు, హూన దేశం మొదలైన ప్రాంతాలలోని ప్రజల మధ్య, ఆకాశంలో మేఘంలా తిరిగాడు.