అహో ను ఖలు దీర్ఘేణ మనోమోహేన జృమ్భతా । వైవశ్యమ్ ఉపనీతో ఽహం జాలేనేవ శకున్తకః
అయ్యో! ఈ మనస్సు మోసంతో, చాలా కాలంగా నన్ను మాయలో ముంచేసింది. నేను ఇప్పుడు ఏమీ చేయలేని స్థితిలో ఉన్నాను, వలలో చిక్కిన పక్షిలా.
హా ధిక్ కష్టమ్ అబుద్ధం మే మనో వాసనయా హతమ్ । పశ్యతో భ్రమజాలాని వితనోతి శిశోర్ ఇవ
అయ్యో! ఎంత దురదృష్టం! నా మనస్సు అజ్ఞానంతో, పూర్వవాసనలతో బలహీనమై, చిన్నపిల్లవాడిలా నా కళ్లముందే మాయాజాలాలు అల్లుతోంది.
ఏషా హి మాయా మహతీ తేన మే చక్రపాణినా । దర్శితేత్య్ అధునా సాధు మయా స్మృతమ్ అఖణ్డితమ్
ఈ గొప్ప మాయను ఆ చక్రాయుధుడు నాకు చూపించాడు. ఇప్పుడు అది నాకు స్పష్టంగా, అంతరాయం లేకుండా గుర్తొస్తోంది.
తద్ ఇదానీం తథా యత్నం కరిష్యే గిరికన్దరే । యథాతిసమ్భ్రమస్యాస్య జానే మర్మ యథాస్థితమ్
కాబట్టి, ఇప్పుడు ఈ గిరికందరలో నేను అంతగా కలవరపడ్డ ఈ భ్రమ యొక్క అంతర్లీన సత్యాన్ని తెలుసుకునేలా ప్రయత్నిస్తాను.
ఇతి సఞ్చిన్త్య నగరాద్ గాధిస్ తప్తుం జగామ హ । కన్దరం ప్రాప్య శైలస్య తస్థౌ సుశ్రాన్తసింహవత్
ఇలా నిర్ణయించుకుని, గాధి పట్టణాన్ని విడిచిపెట్టి తపస్సు చేయడానికి బయలుదేరాడు. పర్వతపు ఒక గుహను చేరుకుని, విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న సింహంలా అక్కడే నిలిచిపోయాడు.
తత్ర సంవత్సరం సార్ధం పయశ్చులకభోజనః । తపశ్ చక్రే మహాతేజాస్ తుష్టయే శార్ఙ్గధన్వనః
అక్కడ, సంవత్సరంన్నర పాటు, కేవలం కొద్దిగా పాలతో జీవిస్తూ, మహా తపస్సు చేసి, శారంగధన్వుడు సంతుష్టి పొందాలని ఎంతో శక్తితో ఉపవాసం చేశాడు.
అథాస్య పుణ్డరీకాక్షః పయోమూర్తిర్ ఉపాయయౌ । ప్రసాదమ్ ఉత్పలశ్యామశ్ శరదీవ మహాహ్రదః
ఆ తరువాత, కమలనేత్రుడు పాలవంటి రూపంతో, ఉత్పలపు నీలం వర్ణంతో, శరదృతువులోని పెద్ద సరస్సు లాగా ప్రశాంతంగా అతని దగ్గరకు వచ్చాడు.
తమ్ ఆజగామ శైలేన్ద్రకన్దరం ద్విజమన్దిరమ్ । పయోధరవద్ ఆత్మాచ్ఛచ్ఛవిర్ వ్యోమన్య్ అథావసత్
ఆయన ఆ పర్వత గుహలోని బ్రాహ్మణుని నివాసానికి వచ్చి, మేఘంలా ప్రకాశిస్తూ, ఆకాశంలో నిర్మలమైన కాంతితో నివసించాడు.
గాధే కచ్చిత్ త్వయా దృష్టా మాయా మమ గరీయసీ । దృష్టం త్వయా జగజ్జాలచేష్టితం వేష్టితాత్మకమ్
గాధీ, నీవు నా గొప్ప మాయను చూశావా? నీవు ఈ జగత్తు అల్లుకున్న చర్యలను, ఆత్మను చుట్టుముట్టిన విధానాన్ని చూశావు.
చిత్తాభిమత ఏతస్మిన్ ప్రాప్తే సమ్యగ్ అనిన్దిత । తపో గిరితటే కుర్వన్ కిమ్ అన్యద్ అభివాఞ్ఛసి
నీ మనసు కోరినది ఇప్పుడు నీకు లభించింది, నిందకు గురికాని వాడా. ఈ పర్వతపు ఒడ్డున తపస్సు చేస్తూ, ఇంకేం కావాలని ఆశిస్తున్నావు?
ఏవం వదన్తమ్ ఆలోక్య హరిం గాధిర్ ద్విజోత్తమః । అర్చాకుసుమపూరేణ పాదయోః పర్యపూజయత్
హరి ఈ విధంగా మాట్లాడుతుంటే, ద్విజశ్రేష్ఠుడైన గాధి ఆయన పాదాలను పుష్పములతో సమృద్ధిగా పూజించాడు.
దత్తార్ఘం కీర్ణకుసుమం ప్రణమ్యాశు ప్రదక్షిణైః । విష్ణుమ్ ఆహ ద్విజో వాక్యమ్ అమ్భోదమ్ ఇవ చాతకః
అర్ఘ్యం సమర్పించి, పుష్పాలు చల్లించి, వెంటనే నమస్కరించి, ప్రదక్షిణలు చేసి, ఆ ద్విజుడు మేఘాన్ని చూస్తూ చాతకపక్షి మాట్లాడినట్లు విష్ణువుతో ఇలా చెప్పాడు.
దేవ యైషా త్వయా మాయా దర్శితాతితమోమయీ । మహీం ప్రాతర్ ఇవాదిత్యస్ తాం మే ప్రకటతాం నయ
ప్రభూ, నీవు చూపిన ఈ మాయ ప్రాచీనమైన అంధకారంతో నిండినది. ఉదయపు సూర్యుడు భూమిని ఎలా స్పష్టంగా చూపిస్తాడో, నాకూ దాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేయి.
భ్రమం యత్ పశ్యతి మనో వాసనామలమాలితమ్ । స్వప్నవత్ స కథం దేవ జాగ్రత్య్ అపి హి దృశ్యతే
మనస్సు వాసనల మలంతో కలుషితమై భ్రమను చూస్తున్నప్పుడు, ఓ దేవా, అది ఎలా జాగ్రత్తగా ఉన్నా కూడా, కలలో ఉన్నట్టు కనిపిస్తుంది?
ముహూర్తమ్ ఉపలబ్ధాత్మా జలాన్తస్ స్వప్నవిభ్రమః । కథం ప్రత్యక్షతాం ప్రాప్తో మమామలపదాస్పద
నీటిలో కలలో వచ్చే భ్రమను కొంతసేపు నన్ను నేను అనిపించుకున్నా, నేను పవిత్రమైన స్థితిలో ఉండగా అది ఎలా ప్రత్యక్ష అనుభవంగా మారింది?
దైర్ఘ్యాదైర్ఘ్యే చ కాలస్య శరీరస్య భవాభవౌ । కథమ్ అత్ర స్థితాని స్యుర్ మదీయశ్వపచభ్రమే
నా స్వంత కల్పిత కలలో, కాలం పొడవు లేదా చిన్నదిగా ఉండటం, శరీరం ఉండటం లేదా లేకపోవడం ఎలా స్థిరంగా ఉండగలవు?
గాధే స్వాధివిధూతస్య రూపమ్ అస్యైతద్ ఆత్మజమ్ । చేతసో ఽదృష్టతత్త్వస్య యత్ పశ్యత్య్ ఉరువిభ్రమమ్
తన స్వభావంతో మనస్సు కలవరపడినవాడు, నిజాన్ని గ్రహించని వాడు, లోతుల్లో ఈ స్వరూపాన్ని చూస్తాడు; అతడు గొప్ప భ్రమను అనుభవిస్తాడు.
బహిర్ న కిఞ్చిద్ అప్య్ అస్తి ఖాద్రిద్యూర్వీదిగాదికమ్ । ఏతత్ స్వచిత్త ఏవాస్తి పత్త్రపుఞ్జ ఇవాఙ్కురే
బయట ఏదీ లేదు — ఆకాశం, గాలి, భూమి, దిక్కులు, ఇంకేమీ బయట లేవు. ఇవన్నీ మన మనస్సులోనే ఉన్నాయి, మొక్కలోని ఆకుల గుచ్చు లాగానే.
ఫలాది స్ఫారతామ్ ఏతి యథైవ బహిర్ అఙ్కురాత్ । బహిః ప్రకటతాం యాతి తథా పృథ్వ్యాది చేతసః
ఎలా మొక్కలో నుంచి పండ్లు బయటకు కనిపిస్తాయో, అలాగే భూమి మొదలైనవి మనస్సు నుంచి బయటకు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.
సత్యం పృథ్వ్యాది చిత్తస్థం న బహిస్స్థం కదాచన । అఙ్కురస్థం ఫలం వస్తు తస్మాద్ యస్మాత్ ఫలశ్రియః
నిజంగా భూమి మొదలైనవి మనస్సులోనే ఉంటాయి, ఎప్పుడూ బయట ఉండవు. పండు మొక్కలోనే ఉండేలా, దాని మహిమ కూడా అక్కడినుంచే వస్తుంది.
రూపాలోకమనస్కారాన్ సత్తాకాలక్రియాక్రమాన్ । కుమ్భకారో ఘటమ్ ఇవ చేతో హన్తి కరోతి చ
రూపాలు, జ్ఞానం, సంకల్పాలు, ఉండటం, కాలం, చర్యల క్రమం ద్వారా మనస్సు — మట్టి తో గడిని తయారు చేసే కుండకారుడు లాగా — నాశనం చేస్తుంది, సృష్టిస్తుంది కూడా.
ఆబాలమ్ ఏతత్ పురుషైస్ సర్వైర్ ఏవానుభూయతే । స్వప్నభ్రమవద్ ఆవేగరాగరోగాదిదృష్టిషు
పిల్లవయసు నుంచే, అందరు మనుష్యులు కలలో లేదా మాయలో ఉన్నట్టు, మనస్సు కలిగించే కలవరం, కోరికలు, వ్యాధి వంటి అనుభూతులను అనుభవిస్తారు.
చిత్తే వృత్తాన్తలక్షాణి సంస్థితాన్య్ ఆత్తవాసనే । పాదపే ఫలపుష్పాణి మూలాక్రాన్తావనావ్ ఇవ
మనస్సులో దాగి ఉన్న వాసనల వల్ల ఏర్పడిన సంఘటనలు, వాటి గుర్తులు, భూమిలో పాతిన చెట్టుకు పూలు, ఫలాలు పుట్టినట్టు ఉంటాయి.
త్యక్తావనేర్ విటపినో భూయః పత్త్రాణి నో యథా । నిర్వాసనస్య జీవస్య పునర్ జన్మాది నో తథా
భూమిలోంచి తీసేసిన చెట్టు మళ్లీ ఆకులు పుట్టించదు. అలాగే, వాసనలు పోయిన జీవుడికి మళ్లీ జననం వంటివి ఉండవు.
యత్రానన్తం జగజ్జాలం సంస్థితం తేన చేతసా । శ్వపచత్వం ప్రకటితం యది తద్ విస్మయో ఽత్ర కిమ్
ఈ అనంతమైన లోకాలన్నీ నిలిచే మనస్సు, ఒక చండాల స్థితిని చూపించినా, అందులో ఆశ్చర్యం ఏముంది?
అవబుద్ధా శ్వపచతా ప్రతిభాసవశాత్ త్వయా । యథైవానల్పసంరమ్భా విచిత్రాపి వికారదా
ప్రతిభాస ప్రభావంతో, నీవు ఒక అవహేళన స్థితిని అనుభవించావు. చిన్న కలకలం వల్ల కూడా ఎన్నో మార్పులు ఎలా వస్తాయో, అలాగే ఇది జరిగింది.
తథైవాతిథిర్ ఆయాతో భుక్తవాన్ సుప్తవాన్ ద్విజః । కథాం కథితవాంశ్ చేతి దృష్టవాన్ అసి విభ్రమమ్
అదే విధంగా, ఒక అతిథి వచ్చాడు, భోజనం చేశాడు, నిద్రపోయాడు, కథలు చెప్పాడు అని నీవు చూశావు — ఇవన్నీ నీవు గ్రహించిన మాయ మాత్రమే.
తథైవోత్థాయ గచ్ఛామి ప్రాప్తో ఽహం హూనమణ్డలమ్ । ఇమే హూనా ఇమే గ్రామా దృష్టవాన్ ఇత్య్ అసి భ్రమమ్
అలాగే, నీవు లేచి వెళ్లి, 'నేను హూనుల దేశానికి వచ్చాను, వీరే హూనులు, ఇవే వారి గ్రామాలు' అని అనుకున్నావు — ఇది కూడా నీవు చూసిన మాయే.
తథైవేదం కటఞ్జస్య ప్రాక్తనం లుఠితం గృహమ్ । జనైర్ ఉక్తః కటఞ్జశ్ చ దృష్టవాన్ ఇత్య్ అసి భ్రమమ్
అదే విధంగా, కటంజుని పాత ఇల్లు ధ్వంసమై పడివున్నదని చూశావు, ప్రజలు 'ఇది కటంజు' అని చెప్పడాన్ని వినావు — ఇవన్నీ నీవు గ్రహించిన మాయ మాత్రమే.
తథైవ కీరనగరం ప్రాప్తో ఽస్మి కథితం చ మే । కీరైశ్ శ్వపచరాజత్వం దృష్టవాన్ ఇత్య్ అసి భ్రమమ్
అదే విధంగా, నేను కీర నగరానికి చేరుకున్నాను. అక్కడ నాకు, 'కీరులు శ్వపచుల పాలనను చూపించారు' అని చెప్పారు. ఇది నీ మాయా భ్రమ మాత్రమే.