అథాపశ్యత్ పురే తస్మిన్ నృపం సబలవాహనమ్ । దేవం చక్రధరం ద్రష్టుం మన్దిరాన్ నిర్గతం బహిః
ఆ నగరంలో, రాజు తన సైన్యంతో, రథాలతో దేవుడు చక్రధారి దర్శించేందుకు మందిరం నుంచి బయటకు వచ్చిన దృశ్యం ఆయన చూశాడు.
తం దృష్ట్వా స్థగితాకాశం బలరేణుపయోధరైః । ప్రాక్తనీం రాజతామ్ స్మృత్వా స్వామ్ ఉవాచాతివిస్మితః
ఆయనను చూసి, సైన్యాల వల్ల లేచిన ధూళి మేఘాలతో ఆకాశం కమ్ముకుపోయినట్లు కనిపించగా, తన పూర్వ రాజ్యాధికారం గుర్తుకు వచ్చి, ఆశ్చర్యంతో తనలో తానే ఇలా అనుకున్నాడు.
ఇమాస్ తాః కీరకామిన్యః పద్మగర్భోపమత్వచః । కనకద్రవవర్ణిన్యో లోలనీలోత్పలేక్షణాః
ఇవే రాజభవనంలోని వేశ్యలు; వీరి చర్మం కమలపు గర్భంలా మృదువుగా, బంగారు రంగులో మెరిసిపోతూ, నీలకమల కన్నులతో చలించిపోతున్నాయి.
చామరౌఘా ఇమే చన్ద్రకరసమ్పిణ్డపాణ్డురాః । స్థిరనిర్ఝరసఙ్కాశాః కాశపుష్పచయా ఇవ
ఇవి చామరాల సమూహాలు, వెన్నెల తుళ్లలా తెల్లగా, నిలకడగా, జలపాతాల్లా కనిపిస్తున్నాయి. ఇవి కాశపువ్వుల గుత్తుల్లా మెరిసిపోతున్నాయి.
కాన్తాభిర్ అవధూయన్తే వాలవ్యజనరాశయః । ఇమాస్ తా నవవల్లీభిః కుసుమానామ్ ఇవర్ద్ధయః
ఈ వాలవ్యజనాల సమూహాలను అందమైన యువతులు ఊపుతున్నారు. కొత్త కొమ్మల్లో పువ్వుల గుత్తులు పూయడం లాగానే ఇవి అలరారుతున్నాయి.
ఇమాస్ తా మత్తమాతఙ్గఘటా ఘటితమన్దిరాః । సకల్పపాదపా మేరోర్ ఇవ శ్ర్ఙ్గపరమ్పరాః
ఇవి మత్తులో ఉన్న ఏనుగుల గుంపులు, పెద్ద భవనాల్లా నిలబడి, మేరు పర్వతంపై కల్పవృక్షాలతో ఉన్న శిఖరాల వరుసలా కనిపిస్తున్నాయి.
ఏతే తే యమశర్వేన్ద్రకుబేరప్రతిమౌజసః । సామన్తా వాసవస్యేవ లోకపాలా మహీభృతః
ఇవారు యముడు, ఇంద్రుడు, కుబేరుడు వంటి శక్తిశాలి రాజులు. వీరు ఇంద్రునికి లోకపాలకుల్లా, భూమిపై పరిపాలకులుగా ఉన్నారు.
ఇమాస్ తాస్ సర్వరత్నాఢ్యాస్ సర్వాభిమతదాస్ తతాః । కల్పవృక్షలతాకుఞ్జసున్దర్యో గృహపఙ్క్తయః
ఇవి చూడండి, ఎలాంటి రత్నాలతో అలంకరించబడిన ఇళ్ళ వరుసలు! మనసు కోరికలన్నీ తీరేలా ఉన్నాయి. కల్పవృక్షాలు, మనసు కోరినట్లు ఫలించే వృక్షాల కాంచనాల మధ్య ఉన్న అందమైన గృహాలు ఇవి.
ఇదం తత్ కీరజనతారాజ్యం ప్రాగ్ భుక్తమ్ అద్య మే । ఆత్మజన్మాన్తరాచార ఇవ ప్రత్యక్షతాం గతమ్
ఇదే ఆ కీరపక్షుల రాజ్యం, నేను ముందు అనుభవించినది. ఇప్పుడు ఇది నా ముందు, నా గత జన్మల అనుభవాలు ఎంత స్పష్టంగా గుర్తొస్తాయో అంతే స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
సత్యస్వప్న ఇవేదం మే జాగ్రతో ఽపి పురస్ స్థితమ్ । న జానే కిం కృతోత్థానా మాయేయం ప్రవిజృమ్భతే
ఇది నిజమైన కలలా, నేను మెలకువలో ఉన్నప్పటికీ నా ముందే నిలబడి ఉంది. ఇది ఎలాంటి కారణంతో ఏర్పడిందో నాకు తెలియదు; ఈ మాయ ఎలా విస్తరించిందో అర్థం కావడం లేదు.
అహో ను ఖలు దీర్ఘేణ మనోమోహేన జృమ్భతా । వైవశ్యమ్ ఉపనీతో ఽహం జాలేనేవ శకున్తకః
అయ్యో! ఈ మనస్సు మోసంతో, చాలా కాలంగా నన్ను మాయలో ముంచేసింది. నేను ఇప్పుడు ఏమీ చేయలేని స్థితిలో ఉన్నాను, వలలో చిక్కిన పక్షిలా.
హా ధిక్ కష్టమ్ అబుద్ధం మే మనో వాసనయా హతమ్ । పశ్యతో భ్రమజాలాని వితనోతి శిశోర్ ఇవ
అయ్యో! ఎంత దురదృష్టం! నా మనస్సు అజ్ఞానంతో, పూర్వవాసనలతో బలహీనమై, చిన్నపిల్లవాడిలా నా కళ్లముందే మాయాజాలాలు అల్లుతోంది.
ఏషా హి మాయా మహతీ తేన మే చక్రపాణినా । దర్శితేత్య్ అధునా సాధు మయా స్మృతమ్ అఖణ్డితమ్
ఈ గొప్ప మాయను ఆ చక్రాయుధుడు నాకు చూపించాడు. ఇప్పుడు అది నాకు స్పష్టంగా, అంతరాయం లేకుండా గుర్తొస్తోంది.
తద్ ఇదానీం తథా యత్నం కరిష్యే గిరికన్దరే । యథాతిసమ్భ్రమస్యాస్య జానే మర్మ యథాస్థితమ్
కాబట్టి, ఇప్పుడు ఈ గిరికందరలో నేను అంతగా కలవరపడ్డ ఈ భ్రమ యొక్క అంతర్లీన సత్యాన్ని తెలుసుకునేలా ప్రయత్నిస్తాను.
ఇతి సఞ్చిన్త్య నగరాద్ గాధిస్ తప్తుం జగామ హ । కన్దరం ప్రాప్య శైలస్య తస్థౌ సుశ్రాన్తసింహవత్
ఇలా నిర్ణయించుకుని, గాధి పట్టణాన్ని విడిచిపెట్టి తపస్సు చేయడానికి బయలుదేరాడు. పర్వతపు ఒక గుహను చేరుకుని, విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న సింహంలా అక్కడే నిలిచిపోయాడు.
తత్ర సంవత్సరం సార్ధం పయశ్చులకభోజనః । తపశ్ చక్రే మహాతేజాస్ తుష్టయే శార్ఙ్గధన్వనః
అక్కడ, సంవత్సరంన్నర పాటు, కేవలం కొద్దిగా పాలతో జీవిస్తూ, మహా తపస్సు చేసి, శారంగధన్వుడు సంతుష్టి పొందాలని ఎంతో శక్తితో ఉపవాసం చేశాడు.
అథాస్య పుణ్డరీకాక్షః పయోమూర్తిర్ ఉపాయయౌ । ప్రసాదమ్ ఉత్పలశ్యామశ్ శరదీవ మహాహ్రదః
ఆ తరువాత, కమలనేత్రుడు పాలవంటి రూపంతో, ఉత్పలపు నీలం వర్ణంతో, శరదృతువులోని పెద్ద సరస్సు లాగా ప్రశాంతంగా అతని దగ్గరకు వచ్చాడు.
తమ్ ఆజగామ శైలేన్ద్రకన్దరం ద్విజమన్దిరమ్ । పయోధరవద్ ఆత్మాచ్ఛచ్ఛవిర్ వ్యోమన్య్ అథావసత్
ఆయన ఆ పర్వత గుహలోని బ్రాహ్మణుని నివాసానికి వచ్చి, మేఘంలా ప్రకాశిస్తూ, ఆకాశంలో నిర్మలమైన కాంతితో నివసించాడు.
గాధే కచ్చిత్ త్వయా దృష్టా మాయా మమ గరీయసీ । దృష్టం త్వయా జగజ్జాలచేష్టితం వేష్టితాత్మకమ్
గాధీ, నీవు నా గొప్ప మాయను చూశావా? నీవు ఈ జగత్తు అల్లుకున్న చర్యలను, ఆత్మను చుట్టుముట్టిన విధానాన్ని చూశావు.
చిత్తాభిమత ఏతస్మిన్ ప్రాప్తే సమ్యగ్ అనిన్దిత । తపో గిరితటే కుర్వన్ కిమ్ అన్యద్ అభివాఞ్ఛసి
నీ మనసు కోరినది ఇప్పుడు నీకు లభించింది, నిందకు గురికాని వాడా. ఈ పర్వతపు ఒడ్డున తపస్సు చేస్తూ, ఇంకేం కావాలని ఆశిస్తున్నావు?
ఏవం వదన్తమ్ ఆలోక్య హరిం గాధిర్ ద్విజోత్తమః । అర్చాకుసుమపూరేణ పాదయోః పర్యపూజయత్
హరి ఈ విధంగా మాట్లాడుతుంటే, ద్విజశ్రేష్ఠుడైన గాధి ఆయన పాదాలను పుష్పములతో సమృద్ధిగా పూజించాడు.
దత్తార్ఘం కీర్ణకుసుమం ప్రణమ్యాశు ప్రదక్షిణైః । విష్ణుమ్ ఆహ ద్విజో వాక్యమ్ అమ్భోదమ్ ఇవ చాతకః
అర్ఘ్యం సమర్పించి, పుష్పాలు చల్లించి, వెంటనే నమస్కరించి, ప్రదక్షిణలు చేసి, ఆ ద్విజుడు మేఘాన్ని చూస్తూ చాతకపక్షి మాట్లాడినట్లు విష్ణువుతో ఇలా చెప్పాడు.
దేవ యైషా త్వయా మాయా దర్శితాతితమోమయీ । మహీం ప్రాతర్ ఇవాదిత్యస్ తాం మే ప్రకటతాం నయ
ప్రభూ, నీవు చూపిన ఈ మాయ ప్రాచీనమైన అంధకారంతో నిండినది. ఉదయపు సూర్యుడు భూమిని ఎలా స్పష్టంగా చూపిస్తాడో, నాకూ దాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేయి.
భ్రమం యత్ పశ్యతి మనో వాసనామలమాలితమ్ । స్వప్నవత్ స కథం దేవ జాగ్రత్య్ అపి హి దృశ్యతే
మనస్సు వాసనల మలంతో కలుషితమై భ్రమను చూస్తున్నప్పుడు, ఓ దేవా, అది ఎలా జాగ్రత్తగా ఉన్నా కూడా, కలలో ఉన్నట్టు కనిపిస్తుంది?
ముహూర్తమ్ ఉపలబ్ధాత్మా జలాన్తస్ స్వప్నవిభ్రమః । కథం ప్రత్యక్షతాం ప్రాప్తో మమామలపదాస్పద
నీటిలో కలలో వచ్చే భ్రమను కొంతసేపు నన్ను నేను అనిపించుకున్నా, నేను పవిత్రమైన స్థితిలో ఉండగా అది ఎలా ప్రత్యక్ష అనుభవంగా మారింది?
దైర్ఘ్యాదైర్ఘ్యే చ కాలస్య శరీరస్య భవాభవౌ । కథమ్ అత్ర స్థితాని స్యుర్ మదీయశ్వపచభ్రమే
నా స్వంత కల్పిత కలలో, కాలం పొడవు లేదా చిన్నదిగా ఉండటం, శరీరం ఉండటం లేదా లేకపోవడం ఎలా స్థిరంగా ఉండగలవు?
గాధే స్వాధివిధూతస్య రూపమ్ అస్యైతద్ ఆత్మజమ్ । చేతసో ఽదృష్టతత్త్వస్య యత్ పశ్యత్య్ ఉరువిభ్రమమ్
తన స్వభావంతో మనస్సు కలవరపడినవాడు, నిజాన్ని గ్రహించని వాడు, లోతుల్లో ఈ స్వరూపాన్ని చూస్తాడు; అతడు గొప్ప భ్రమను అనుభవిస్తాడు.
బహిర్ న కిఞ్చిద్ అప్య్ అస్తి ఖాద్రిద్యూర్వీదిగాదికమ్ । ఏతత్ స్వచిత్త ఏవాస్తి పత్త్రపుఞ్జ ఇవాఙ్కురే
బయట ఏదీ లేదు — ఆకాశం, గాలి, భూమి, దిక్కులు, ఇంకేమీ బయట లేవు. ఇవన్నీ మన మనస్సులోనే ఉన్నాయి, మొక్కలోని ఆకుల గుచ్చు లాగానే.
ఫలాది స్ఫారతామ్ ఏతి యథైవ బహిర్ అఙ్కురాత్ । బహిః ప్రకటతాం యాతి తథా పృథ్వ్యాది చేతసః
ఎలా మొక్కలో నుంచి పండ్లు బయటకు కనిపిస్తాయో, అలాగే భూమి మొదలైనవి మనస్సు నుంచి బయటకు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.
సత్యం పృథ్వ్యాది చిత్తస్థం న బహిస్స్థం కదాచన । అఙ్కురస్థం ఫలం వస్తు తస్మాద్ యస్మాత్ ఫలశ్రియః
నిజంగా భూమి మొదలైనవి మనస్సులోనే ఉంటాయి, ఎప్పుడూ బయట ఉండవు. పండు మొక్కలోనే ఉండేలా, దాని మహిమ కూడా అక్కడినుంచే వస్తుంది.