పుత్రపౌత్రసుహృద్భృత్యబన్ధుస్వజనపేటకమ్ । యస్యాతివిస్తీర్ణమ్ అభూత్ పత్త్రవృన్దం తరోర్ ఇవ
అతనికి కుమారులు, మనవళ్లు, స్నేహితులు, పనివాళ్లు, బంధువులు, స్వజనులు — వీళ్లంతా కలిపి, చెట్టుపై ఆకులు ఎంత విస్తరించాయో అంతగా పరిచయం ఉండేది.
తస్య వృద్ధస్య తత్ సర్వం కలత్రం మృత్యుర్ ఆచ్ఛినత్ । అద్రేః పుష్పఫలోపేతం మహావనమ్ ఇవానిలః
ఆ వృద్ధుడి కుటుంబాన్ని మరణం పూర్తిగా తీసుకుపోయింది. అది ఎలాగంటే, కొండపై ఉన్న పెద్ద అడవిని గాలి పువ్వులు, పండ్లు తుడిచిపెట్టేసినట్టు.
యస్ తతో దేశమ్ ఉత్సృజ్య యయౌ కీరపురాన్తరమ్ । వర్షాణ్య్ అష్టావ్ అనుద్వేగం తత్ర రాజా బభూవ యః
ఆ తరువాత అతడు ఆ ఊరిని వదిలి కీరపురంలో మరో ప్రాంతానికి వెళ్లాడు. అక్కడ ఎనిమిదేళ్లు ఎలాంటి బాధ లేకుండా రాజుగా ఉన్నాడు.
యస్ తత్రాథ పరిజ్ఞాయ జనైర్ దూరే తిరస్కృతః । యథా రాశిర్ అమేధ్యస్య యథా గ్రామే విషద్రుమః
అక్కడ ప్రజలు అతడిని గుర్తించి దూరంగా పార避శారు. అది ఎలాగంటే, ఊరిలోని విషవృక్షాన్ని లేదా మలినపు మట్టిపొదను ఎవరూ దగ్గరపడరుగా.
తతో జనే ఽగ్నిం ప్రవిశత్య్ ఆత్మనా యో హుతాశనమ్ । ఆర్యతామ్ ఆర్యసంసర్గాద్ ఆర్యతః ప్రవివేశ హ
అప్పుడు ఆ జనసమూహంలో అతడు తానే స్వయంగా అగ్నిలోకి ప్రవేశించాడు. మంచి వారి సాంగత్యంతో అతడికి మంచితనం కలిగింది.
కిం త్వమ్ ఏకం ప్రయత్నేన శ్వపచం పృచ్ఛసి ప్రభో । కిం తే బన్ధుర్ అసౌ కశ్చిద్ అభవత్ సంస్తుతో ఽథ వా
ప్రభూ, మీరు ఈ శ్వపచుని గురించి ఎందుకు అంతగా అడుగుతున్నారు? అతడు మీకు ఏమైనా బంధువా? లేక మీరు అతడిని ఎప్పుడైనా పొగిడారా?
ఏవం కథయతో గ్రామ్యాన్ గాధిః పృచ్ఛన్ పునః పునః । సర్వేషు తత్ర గ్రామేషు మాసమ్ ఏకమ్ ఉవాస సః
ఇలా గాధి ఆ ఊరి ప్రజలను మళ్లీ మళ్లీ అడుగుతుండగా, ఆ గ్రామాల్లో నెల రోజులపాటు ఉండిపోయాడు.
యథా తేనానుభూతం తచ్ ఛ్వపచత్వం తథైవ తైః । గ్రామీణైస్ తస్య కథితం సర్వైర్ ఏవావిఖణ్డితమ్
అతడు అనుభవించిన ఆ శ్వపచుని జీవితం గురించి, అక్కడి ప్రజలందరూ కూడా ఏ మాత్రం మార్పు లేకుండా అలాగే వివరంగా చెప్పారు.
అవ్యాహతం సకలహూనముఖాద్ అథైతద్ ఆకర్ణ్య సమ్యగ్ అవలోక్య యథానుభూతమ్ । గాధిశ్ శశాఙ్కమలవద్ ధృదయే విరూఢం గూఢాకృతిః పరమవిస్మయమ్ ఆజగామ
ప్రతి ఒక్కరి నోట కూడా ఏ మార్పు లేకుండా ఇదే మాటలు విని, తన అనుభవాన్ని జాగ్రత్తగా ఆలోచించిన గాధి, చంద్రుని మీద ముద్రలా హృదయంలో దాగి ఉన్న గొప్ప ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాడు.
లుఠితం శ్వపచాగారం పునర్ విస్మయవాన్ యయౌ । గాధిర్ మనో హి నాయాతి తృప్తిమ్ ఆశ్చర్యదర్శనే
ఆ ఆశ్చర్యాన్ని చూసి, గాధి మళ్లీ ఆ చండాలుని ఇంటికి వెళ్ళాడు. మనసు అద్భుతాలను చూసి తృప్తి పొందదు కదా.
తత్రావలోకయామ్ ఆస స్థానాని సదనాని చ । కల్పక్షోభవివృత్తాని జగన్తీవామ్బుజోద్భవః
అక్కడ ఉన్న చోట్లను, ఇళ్లను గాధి చూశాడు. యుగాంతంలో కలకలికలతో మారిపోయినవిగా, బ్రహ్మదేవుడు సృష్టిలోని లోకాలను నీటిలోంచి పుట్టినట్లు చూసినట్టు అనిపించింది.
ఉవాచ స్వాత్మనైవేదమ్ అరణ్యే లుఠితాలయే । శుష్కాస్థిమాలావలితే పిశాచక ఇవ భ్రమన్
ఆ అడవిలోని పాడుబడిన ఇంట్లో, ఎండిపోయిన ఎముకల హారాలతో నిండిన చోట, పిశాచంలా తిరుగుతూ, తనలో తాను ఇలా అనుకున్నాడు.
ఇమాస్ తా మృతమాతఙ్గదన్తమాలా వృతౌ కృతాః । అద్యాపి సంస్థితాః కల్పం ప్రతి మేరుశిఖా ఇవ
ఈ మృతమైన ఏనుగుల దంతాల హారాలు, పెద్ద పెద్ద గుట్టలుగా వేసినవి, ఇంకా ఈ యుగం అంతా మేరు పర్వత శిఖరాల్లా అలాగే ఉన్నాయి.
ఇహ తద్ వానరీమాంసం పక్వం వంశాఙ్కురైస్ సహ । భుక్తం సురాసవోన్మత్తైస్ సహ శ్వపచబన్ధుభిః
ఇక్కడ వానర మాంసాన్ని, వెంబడి బాంబూ మొక్కలతో కలిపి, మద్యం తాగి మత్తులో ఉన్న శ్వపచ స్నేహితులతో కలిసి తిన్నారు.
ఆలిఙ్గ్య శ్వపచీం శ్యామామ్ ఇహ కేసరిచర్మణి । సుప్తమ్ ఆపీయ మైరేయం తిక్తం గజమదైర్ నవైః
ఇక్కడ, ఒక నల్లగా ఉన్న శ్వపచ స్త్రీని సింహచర్మంపై ఆలింగనం చేసుకొని, కొత్తగా తీసిన ఏనుగు మస్కు కలిపిన తిక్కటి మైర్య మద్యం తాగి నిద్రపోయారు.
కౌలేయకకుటుమ్బిన్యః పిణ్యాకపరివర్ధితాః । ఇహ బద్ధా వరత్రాభిర్ మృతేభరదకాష్ఠకే
ఇక్కడ, శ్వపచ కుటుంబాల భార్యలు, మోటు అన్నంతో పెరిగినవారు, చనిపోయిన ఏనుగుకు అగ్నిదహనంలో తాడులతో కట్టబడ్డారు.
ఇహ వారణముక్తానాం తద్ ఆసీత్ పిఠిరత్రయమ్ । పినద్ధం మాహిషేణోగ్రచర్మణామ్బుదశోభినా
ఇక్కడ, ఏనుగు ముత్యాల మూడుసీట్లు, మేఘంలా మెరిసే ఉగ్రమైన ఎద్దు చర్మంతో బిగిగా కట్టబడ్డాయి.
స్థలీష్వ్ ఏతాసు తాస్వ్ అత్ర సహ శ్వపచబాలకైః । చిరం విలులితం చూతపత్త్రపుఞ్జే పికైర్ ఇవ
ఈ మైదానాల్లో, అక్కడ ఉన్న శ్వపచుల పిల్లలతో కలిసి, మామిడి ఆకులు కోకిలలు ఆడుకుంటున్నట్టు చాలా కాలం చెలరేగి పడి ఉండేవి.
రూఢతద్బాలనిశ్శ్వాసరణద్వంశానువృత్తిమత్ । గీతం పీతం శునీరక్తసాధితాసవతోషితైః
అక్కడ ఆ పిల్లల ఊపిరి, అరుపులతో పాటలు పాడుతూ, కుక్క రక్తంతో తయారైన మద్యం తాగుతూ, సంతృప్తిగా ఉండేవారు.
అత్ర సార్ధం కుటుమ్బేన జన్యత్రేషు కుటుమ్బినా । నృత్తం తత్ కృతమ్ ఉన్నాదం కల్లోలైర్ జలధావ్ ఇవ
అక్కడ కుటుంబసభ్యులతో, బంధువుల మధ్య, ఆ గృహస్థుడు సముద్రపు అలలు మాదిరిగా గొంతెత్తి, ఉల్లాసంగా నాట్యం చేశాడు.
అత్రోడ్డయనలోలానాం కాకభాసపతత్రిణామ్ । ధృతానామ్ అన్యఘాతార్థం గ్రథితం వంశపఞ్జరమ్
అక్కడ చంచలమైన కాకులు, బకాలు, ఇతర పక్షుల కోసం, వాటిని పట్టుకోవడానికి లేదా చంపడానికి, బాంబూ కంచెను నేసి తయారు చేశారు.
ఏవమ్ప్రాయాస్ స్మరన్ గాధిః ప్రాక్తనీశ్ శ్వపచక్రియాః । విస్మయోత్కమ్పితశిరా ధాతుశ్ చేష్టాః పరామృశన్
ఈ విధంగా ఆలోచిస్తూ, గాధి తన గత జన్మలో చేసిన పనులను గుర్తు చేసుకున్నాడు. ఆ శరీరచర్యలను తలచుకుంటూ, ఆశ్చర్యంతో అతని తల వణికింది.
చచాల తస్మాద్ దీర్ఘేణ దేశాత్ కాలేన కార్యవిత్ । హూనమణ్డలమ్ ఉత్సృజ్య ప్రాప దేశాన్తరం క్రమాత్
అంతటి కాలం తరువాత, ఆ జ్ఞాని అక్కడి దళితుల ప్రాంతాన్ని వదిలి, నెమ్మదిగా ఇంకొక దేశానికి చేరుకున్నాడు.
సముల్లఙ్ఘ్య నదీశైలమణ్డలారణ్యసన్తతిమ్ । ఆససాద తుషారాద్రిలగ్నం కీరజనాస్పదమ్
నదులు, కొండలు, అడవుల సముదాయాలను దాటి, మంచు పర్వతానికి దగ్గరగా ఉన్న కీర జనుల వాసస్థానానికి చేరాడు.
తత్ర ప్రాప మహీపాలనగరం నగసన్నిభమ్ । జగద్భ్రమణఖిన్నాత్మా స్వర్లోకమ్ ఇవ నారదః
అక్కడ, పర్వతంలా గొప్పగా ఉన్న రాజధానిని చేరాడు. ప్రపంచంలో తిరుగుతూ అలిసిపోయిన మనసుతో, నారదుడు స్వర్గంలోకి వెళ్లినట్లుగా ఆ పట్టణంలోకి ప్రవేశించాడు.
అథాత్మనానుభూతాని దృష్టాన్య్ ఆసేవితాని చ । స్థానాని నగరే పశ్యన్ పప్రచ్ఛ జనమ్ ఆదృతః
అక్కడ ఆ నగరంలో తాను ముందుగా చూసినవి, అనుభవించినవి, తిరిగిన చోట్లను చూస్తూ, అక్కడి ప్రజలను గౌరవంగా అడిగాడు.
సాధో స్మరసి కచ్చిత్ త్వమ్ ఇహ శ్వపచమ్ ఈశ్వరమ్ । యది జానాసి తత్ తన్ మే కథయాశు యథావిధి
స్వామీ, ఇక్కడ ఎప్పుడైనా కుక్కను తినే వాడే రాజు ఉన్నాడని గుర్తు ఉందా? మీకు తెలిసినట్లయితే, దయచేసి నాకు అన్నీ సరిగ్గా త్వరగా చెప్పండి.
అభూద్ ఇహాష్టౌ వర్షాణి శ్వపచో భూమిపో ద్విజ । రాజత్వమ్ అర్పితం యస్య నవమఙ్గలహస్తినా
బ్రాహ్మణుడా, ఇక్కడ ఎనిమిదేళ్లు కుక్కను తినే వాడు రాజుగా ఉండేవాడు. నవమంగళ అనే ఏనుగు అతనికి రాజ్యాన్ని అప్పగించింది.
అన్తే స సమ్పరిజ్ఞాతస్ సమ్ప్రవిష్టో హుతాశనమ్ । అత్ర ద్వాదశవర్షాణి సమతీతాని తాపస
చివరికి అతడిని అందరూ గుర్తించారు. వెంటనే అతడు అగ్నిలోకి ప్రవేశించాడు. అప్పటి నుంచి ఇక్కడ పన్నెండు సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి, తపస్వీ.
యం యం పృచ్ఛత్య్ అసౌ గాధిర్ జనం జాతకుతూహలః । తస్య తస్య ముఖాద్ ఏవం శృణోత్య్ అనుభవత్య్ అపి
ఏ వ్యక్తిని గాధి ఆసక్తితో ఏదైనా అడిగితే, ఆ వ్యక్తి నోటినుండే ఆయన ఆ విషయాన్ని వింటాడు, అలాగే అనుభవించగలుగుతాడు కూడా.