భుక్తం పీతం పురా తేన యేషు కర్పరకేషు చ । తైర్ అసన్మాత్రమలినైః పరిపూర్ణైర్ ఇవావృతమ్
అప్పట్లో అక్కడ అతను తిన్నదీ తాగినదీ మిగిలిన ముక్కలు, శూన్యంతో ముద్దబడినట్టు, ఆ ప్రదేశాన్ని నిండుగా కప్పేశాయి.
తాభిర్ ఏవాన్త్రతన్త్రీభిస్ సంశుష్కాభిర్ ఋతావ్ ఋతౌ । తృష్ణాభిర్ ఇవ దీర్ఘాభిః పరితః పరివేష్టితమ్
అక్కడే ఉన్న ఆ ఎండిపోయిన ప్రేణాలు, కాలం తీరా, పొడవైన దాహాల్లా, చుట్టూ చుట్టుముట్టాయి.
చిరమ్ ఆలోకయామ్ ఆస స తద్ ఆత్మగృహం స్మయాత్ । ప్రాక్తనం శుష్కశవతాం యాతం దేహమ్ ఇవాత్మవాన్
ఆతడు చిరకాలం ఆ ఇంటిని చూస్తూ, చిరునవ్వుతో నిలిచాడు. అది పూర్వం ఎండిపోయిన శరీరం లాగా మారిపోయింది.
అథ విస్మయవాన్ ఏష గ్రామకం సముపాయయౌ । ఉల్లఙ్ఘ్య మ్లేచ్ఛనగరమ్ ఆర్యదేశమ్ ఇవాధ్వగః
ఆశ్చర్యంతో నిండిన వాడు, ఆ గ్రామానికి దగ్గరగా వచ్చాడు. విదేశీయుల పట్టణాన్ని దాటి, మంచివారి దేశంలోకి అడుగుపెట్టిన ప్రయాణికుడిలా అక్కడికి చేరాడు.
తత్రాపృచ్ఛజ్ జనం సాధో కచ్చిత్ స్మరతి భో భవాన్ । ప్రాగ్ వృత్తమ్ అస్య గ్రామస్య పర్యన్తే శ్వపచక్రమమ్
అక్కడ ఉన్నవారిని అడిగాడు— 'సద్గుణాలున్నవాడా, ఈ గ్రామంలో పూర్వంలో జరిగిన విషయాలు, ముఖ్యంగా గ్రామం చివర ఉన్న కుక్కలు తినేవారి ప్రాంతం గురించి మీకు గుర్తుందా?' అని.
సర్వ ఏవ హి ధీమన్తశ్ చిరవృత్తమ్ అపి స్ఫుటమ్ । కరస్థమ్ ఇవ పశ్యన్తి మయేతి సుజనాచ్ ఛ్రుతమ్
బుద్ధిమంతులందరూ, ఎంతకాలం క్రితం జరిగిన విషయమైనా, చేతిలో ఉన్నట్లే స్పష్టంగా చూస్తారు అని మంచి వారినుండి నేను విన్నాను.
అత్ర శ్వపచమ్ ఏకాన్తవాసినం వృద్ధమ్ ఉన్నతమ్ । స్మరస్య్ ఏకం కిల తమోదుఃఖానామ్ ఇవ దేహకమ్
ఇక్కడ, ఒంటరిగా ఉండే, వృద్ధుడైన, ప్రాముఖ్యత ఉన్న ఒక కుక్కలు తినేవాడిని—అంధకారం, దుఃఖంతో బాధపడే శరీరాన్ని గుర్తు చేసుకునేలా—మీకు గుర్తుందా?
యది జానాసి భోస్ సాధో తన్ మే కథయ తం జనమ్ । పాన్థసంశయవిచ్ఛేదే మహత్ పుణ్యఫలం స్మృతమ్
ఓ సద్గుణసంపన్నుడా! నీకు తెలిసి ఉంటే, ఆ మనిషి ఎవరో నాకు చెప్పు. ఎందుకంటే, ప్రయాణికుడి సందేహాన్ని తీర్చడం గొప్ప పుణ్యఫలాన్ని ఇస్తుందని అంటారు.
భూయో భూయ ఇతి గ్రామ్యాః పృష్టా గాధిద్విజన్మనా । అనల్పస్మయసంరమ్భా ఆర్తేనేవ చికిత్సకాః
గాధి కుమారుడు ఆ గ్రామస్తులను మళ్లీ మళ్లీ అడిగాడు. వాళ్లు డాక్టర్లు బాధపడుతున్నవారిని చూసినట్టు, ఎంతో గర్వంగా, ఆత్రంగా సమాధానం చెప్పారు.
యథా కథయసి బ్రహ్మంస్ తత్ తథా న తద్ అన్యథా । కటఞ్జనామా శ్వపచ ఇహాభూద్ దారుణాకృతిః
బ్రాహ్మణుడా! నువ్వు చెప్పినట్టే నిజం, వేరేలా కాదు. ఇక్కడ కటంజన అనే ఒక కుక్కతినేవాడు ఉండేవాడు; అతడికి భయంకరమైన రూపం ఉండేది.
పుత్రపౌత్రసుహృద్భృత్యబన్ధుస్వజనపేటకమ్ । యస్యాతివిస్తీర్ణమ్ అభూత్ పత్త్రవృన్దం తరోర్ ఇవ
అతనికి కుమారులు, మనవళ్లు, స్నేహితులు, పనివాళ్లు, బంధువులు, స్వజనులు — వీళ్లంతా కలిపి, చెట్టుపై ఆకులు ఎంత విస్తరించాయో అంతగా పరిచయం ఉండేది.
తస్య వృద్ధస్య తత్ సర్వం కలత్రం మృత్యుర్ ఆచ్ఛినత్ । అద్రేః పుష్పఫలోపేతం మహావనమ్ ఇవానిలః
ఆ వృద్ధుడి కుటుంబాన్ని మరణం పూర్తిగా తీసుకుపోయింది. అది ఎలాగంటే, కొండపై ఉన్న పెద్ద అడవిని గాలి పువ్వులు, పండ్లు తుడిచిపెట్టేసినట్టు.
యస్ తతో దేశమ్ ఉత్సృజ్య యయౌ కీరపురాన్తరమ్ । వర్షాణ్య్ అష్టావ్ అనుద్వేగం తత్ర రాజా బభూవ యః
ఆ తరువాత అతడు ఆ ఊరిని వదిలి కీరపురంలో మరో ప్రాంతానికి వెళ్లాడు. అక్కడ ఎనిమిదేళ్లు ఎలాంటి బాధ లేకుండా రాజుగా ఉన్నాడు.
యస్ తత్రాథ పరిజ్ఞాయ జనైర్ దూరే తిరస్కృతః । యథా రాశిర్ అమేధ్యస్య యథా గ్రామే విషద్రుమః
అక్కడ ప్రజలు అతడిని గుర్తించి దూరంగా పార避శారు. అది ఎలాగంటే, ఊరిలోని విషవృక్షాన్ని లేదా మలినపు మట్టిపొదను ఎవరూ దగ్గరపడరుగా.
తతో జనే ఽగ్నిం ప్రవిశత్య్ ఆత్మనా యో హుతాశనమ్ । ఆర్యతామ్ ఆర్యసంసర్గాద్ ఆర్యతః ప్రవివేశ హ
అప్పుడు ఆ జనసమూహంలో అతడు తానే స్వయంగా అగ్నిలోకి ప్రవేశించాడు. మంచి వారి సాంగత్యంతో అతడికి మంచితనం కలిగింది.
కిం త్వమ్ ఏకం ప్రయత్నేన శ్వపచం పృచ్ఛసి ప్రభో । కిం తే బన్ధుర్ అసౌ కశ్చిద్ అభవత్ సంస్తుతో ఽథ వా
ప్రభూ, మీరు ఈ శ్వపచుని గురించి ఎందుకు అంతగా అడుగుతున్నారు? అతడు మీకు ఏమైనా బంధువా? లేక మీరు అతడిని ఎప్పుడైనా పొగిడారా?
ఏవం కథయతో గ్రామ్యాన్ గాధిః పృచ్ఛన్ పునః పునః । సర్వేషు తత్ర గ్రామేషు మాసమ్ ఏకమ్ ఉవాస సః
ఇలా గాధి ఆ ఊరి ప్రజలను మళ్లీ మళ్లీ అడుగుతుండగా, ఆ గ్రామాల్లో నెల రోజులపాటు ఉండిపోయాడు.
యథా తేనానుభూతం తచ్ ఛ్వపచత్వం తథైవ తైః । గ్రామీణైస్ తస్య కథితం సర్వైర్ ఏవావిఖణ్డితమ్
అతడు అనుభవించిన ఆ శ్వపచుని జీవితం గురించి, అక్కడి ప్రజలందరూ కూడా ఏ మాత్రం మార్పు లేకుండా అలాగే వివరంగా చెప్పారు.
అవ్యాహతం సకలహూనముఖాద్ అథైతద్ ఆకర్ణ్య సమ్యగ్ అవలోక్య యథానుభూతమ్ । గాధిశ్ శశాఙ్కమలవద్ ధృదయే విరూఢం గూఢాకృతిః పరమవిస్మయమ్ ఆజగామ
ప్రతి ఒక్కరి నోట కూడా ఏ మార్పు లేకుండా ఇదే మాటలు విని, తన అనుభవాన్ని జాగ్రత్తగా ఆలోచించిన గాధి, చంద్రుని మీద ముద్రలా హృదయంలో దాగి ఉన్న గొప్ప ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాడు.
లుఠితం శ్వపచాగారం పునర్ విస్మయవాన్ యయౌ । గాధిర్ మనో హి నాయాతి తృప్తిమ్ ఆశ్చర్యదర్శనే
ఆ ఆశ్చర్యాన్ని చూసి, గాధి మళ్లీ ఆ చండాలుని ఇంటికి వెళ్ళాడు. మనసు అద్భుతాలను చూసి తృప్తి పొందదు కదా.
తత్రావలోకయామ్ ఆస స్థానాని సదనాని చ । కల్పక్షోభవివృత్తాని జగన్తీవామ్బుజోద్భవః
అక్కడ ఉన్న చోట్లను, ఇళ్లను గాధి చూశాడు. యుగాంతంలో కలకలికలతో మారిపోయినవిగా, బ్రహ్మదేవుడు సృష్టిలోని లోకాలను నీటిలోంచి పుట్టినట్లు చూసినట్టు అనిపించింది.
ఉవాచ స్వాత్మనైవేదమ్ అరణ్యే లుఠితాలయే । శుష్కాస్థిమాలావలితే పిశాచక ఇవ భ్రమన్
ఆ అడవిలోని పాడుబడిన ఇంట్లో, ఎండిపోయిన ఎముకల హారాలతో నిండిన చోట, పిశాచంలా తిరుగుతూ, తనలో తాను ఇలా అనుకున్నాడు.
ఇమాస్ తా మృతమాతఙ్గదన్తమాలా వృతౌ కృతాః । అద్యాపి సంస్థితాః కల్పం ప్రతి మేరుశిఖా ఇవ
ఈ మృతమైన ఏనుగుల దంతాల హారాలు, పెద్ద పెద్ద గుట్టలుగా వేసినవి, ఇంకా ఈ యుగం అంతా మేరు పర్వత శిఖరాల్లా అలాగే ఉన్నాయి.
ఇహ తద్ వానరీమాంసం పక్వం వంశాఙ్కురైస్ సహ । భుక్తం సురాసవోన్మత్తైస్ సహ శ్వపచబన్ధుభిః
ఇక్కడ వానర మాంసాన్ని, వెంబడి బాంబూ మొక్కలతో కలిపి, మద్యం తాగి మత్తులో ఉన్న శ్వపచ స్నేహితులతో కలిసి తిన్నారు.
ఆలిఙ్గ్య శ్వపచీం శ్యామామ్ ఇహ కేసరిచర్మణి । సుప్తమ్ ఆపీయ మైరేయం తిక్తం గజమదైర్ నవైః
ఇక్కడ, ఒక నల్లగా ఉన్న శ్వపచ స్త్రీని సింహచర్మంపై ఆలింగనం చేసుకొని, కొత్తగా తీసిన ఏనుగు మస్కు కలిపిన తిక్కటి మైర్య మద్యం తాగి నిద్రపోయారు.
కౌలేయకకుటుమ్బిన్యః పిణ్యాకపరివర్ధితాః । ఇహ బద్ధా వరత్రాభిర్ మృతేభరదకాష్ఠకే
ఇక్కడ, శ్వపచ కుటుంబాల భార్యలు, మోటు అన్నంతో పెరిగినవారు, చనిపోయిన ఏనుగుకు అగ్నిదహనంలో తాడులతో కట్టబడ్డారు.
ఇహ వారణముక్తానాం తద్ ఆసీత్ పిఠిరత్రయమ్ । పినద్ధం మాహిషేణోగ్రచర్మణామ్బుదశోభినా
ఇక్కడ, ఏనుగు ముత్యాల మూడుసీట్లు, మేఘంలా మెరిసే ఉగ్రమైన ఎద్దు చర్మంతో బిగిగా కట్టబడ్డాయి.
స్థలీష్వ్ ఏతాసు తాస్వ్ అత్ర సహ శ్వపచబాలకైః । చిరం విలులితం చూతపత్త్రపుఞ్జే పికైర్ ఇవ
ఈ మైదానాల్లో, అక్కడ ఉన్న శ్వపచుల పిల్లలతో కలిసి, మామిడి ఆకులు కోకిలలు ఆడుకుంటున్నట్టు చాలా కాలం చెలరేగి పడి ఉండేవి.
రూఢతద్బాలనిశ్శ్వాసరణద్వంశానువృత్తిమత్ । గీతం పీతం శునీరక్తసాధితాసవతోషితైః
అక్కడ ఆ పిల్లల ఊపిరి, అరుపులతో పాటలు పాడుతూ, కుక్క రక్తంతో తయారైన మద్యం తాగుతూ, సంతృప్తిగా ఉండేవారు.
అత్ర సార్ధం కుటుమ్బేన జన్యత్రేషు కుటుమ్బినా । నృత్తం తత్ కృతమ్ ఉన్నాదం కల్లోలైర్ జలధావ్ ఇవ
అక్కడ కుటుంబసభ్యులతో, బంధువుల మధ్య, ఆ గృహస్థుడు సముద్రపు అలలు మాదిరిగా గొంతెత్తి, ఉల్లాసంగా నాట్యం చేశాడు.