ఇతి సఞ్చిన్తయన్ గన్తుం మణ్డలాన్తరమ్ ఆదరాత్ । ఉత్తస్థౌ భాస్కరః పార్శ్వం మేరోర్ ద్రష్టుమ్ ఇవోద్యతః
ఇలా ఆలోచిస్తూ, మరొక ప్రాంతానికి వెళ్లడానికి అతడు ఉత్సాహంగా లేచాడు. అది మేరు పర్వతాన్ని చూసేందుకు ఉదయించే సూర్యుని లాగానే కనిపించింది.
వినిర్గత్యావహన్ మార్గే ప్రావృడోఘజవేన సః । దేశాన్ ఉల్లఙ్ఘయామ్ ఆస బహూన్ వాతతరఙ్గవత్
ఆ వానకాలపు ప్రవాహం వలె వేగంగా, గాలి తాకిన అలలా, అతడు మార్గంలోకి వచ్చి, అనేక దేశాలను దాటి ముందుకు సాగిపోయాడు.
తుచ్ఛదేశజనాచారం హూనమణ్డలమ్ ఆసదత్ । కరభః కణ్టకౌఘార్థీ కారఞ్జమ్ ఇవ కాననమ్
అక్కడ జనమూ, ఆచారాలూ లేని వెలితిగల ప్రాంతంలోకి, ఒక చిన్న ఏనుగు ముల్లెపొదల కోసం అడవిలోకి వెళ్ళినట్లు, అతడు అడుగుపెట్టాడు.
తత్ర సంవిత్స్థితేనైవ సన్నివేశేన వై పురః । అపశ్యద్ గ్రామకం కఞ్చిద్ గన్ధర్వ ఇవ పత్తనమ్
అక్కడ, మనస్సు స్థిరంగా ఉంచుకొని, అతడు ముందర ఒక చిన్న గ్రామాన్ని చూశాడు. అది గంధర్వుల పట్టణంలా కనిపించింది.
దదర్శ తస్య పర్యన్తే తమ్ ఏవ శ్వపచాలయమ్ । అధస్ త్రిభువనస్యేవ పాతాలే నరకవ్రజమ్
ఆ గ్రామం చివర్లో, మూడు లోకాల కింద పాతాళంలో నరకజనుల గుంపులా, అక్కడే ఆ శ్వపచుని ఇల్లు అతడు చూశాడు.
చిత్రచిన్తితవిస్తారిసన్నివేశమయం పురమ్ । గన్ధర్వవద్ అసావ్ ఆత్మశ్వపచేశస్య దృష్టవాన్
ఆ రాజు ఊహలతో, కల్పనలతో ఏర్పడిన ఒక నగరాన్ని చూశాడు. అది గంధర్వుల ఊరిలా కనిపించినా, అది ఆ శ్వపచుని స్వంతమైంది.
తేనైవ సన్నివేశేన ప్రాగ్ దృష్టం శ్వపచాస్పదమ్ । తస్య కామ్ అపి వైరాగ్యపదవీమ్ అనయన్ మనః
అదే విధంగా, ముందుగా చూసినట్టే, ఆ శ్వపచుని నివాసాన్ని చూశాడు. దాన్ని చూసి అతని మనసు కొంత విరక్తి వైపు మళ్లింది.
ప్రావృడాసారలుఠితం భిత్తిజాతయవాఙ్కురమ్ । పర్యస్తచ్ఛాదనార్ధాఙ్కం కిఞ్చిదాదృష్టకన్దరమ్
ఆ ఇల్లు వర్షకాలపు జల్లులతో కొట్టబడి, గోడల్లో పగుళ్లలో మొక్కలు మొలిచాయి. పైకప్పు కొంత భాగం ఊడిపోయింది, లోపల కొంత గుహలు మాత్రమే కనిపించేవి.
దారిద్ర్యం తం దృఢమ్ ఇవ దౌర్భాగ్యమ్ ఇవ కుట్టితమ్ । భ్రష్టాఙ్గమ్ ఇవ దౌరాత్మ్యం దౌస్స్థిత్యమ్ ఇవ ఖణ్డితమ్
అక్కడ దారిద్ర్యం బలంగా, దురదృష్టం ముదిరినట్టుగా, శరీరభాగాలు విరిగినట్టుగా దుఃఖం, స్థిరత చీలిపోయినట్టుగా నాశనం కనిపించాయి.
గాధిదన్తావదలితైర్ గవాశ్వమహిషాస్థిభిః । ధవలైర్ వ్యాప్తపర్యన్తం సాక్ష్యం కర్తుమ్ ఇవ స్థితైః
అక్కడ చుట్టూ అంతటా, గాధి పళ్ళు విరిగినట్టుగా, ఆవులు, గుర్రాలు, ఎద్దుల తెల్ల ఎముకలు విరిగిపడి పరచుకున్నాయి. అవి అన్నీ అక్కడ జరిగిన దానికి సాక్ష్యంగా నిలిచినట్టు కనిపించాయి.
భుక్తం పీతం పురా తేన యేషు కర్పరకేషు చ । తైర్ అసన్మాత్రమలినైః పరిపూర్ణైర్ ఇవావృతమ్
అప్పట్లో అక్కడ అతను తిన్నదీ తాగినదీ మిగిలిన ముక్కలు, శూన్యంతో ముద్దబడినట్టు, ఆ ప్రదేశాన్ని నిండుగా కప్పేశాయి.
తాభిర్ ఏవాన్త్రతన్త్రీభిస్ సంశుష్కాభిర్ ఋతావ్ ఋతౌ । తృష్ణాభిర్ ఇవ దీర్ఘాభిః పరితః పరివేష్టితమ్
అక్కడే ఉన్న ఆ ఎండిపోయిన ప్రేణాలు, కాలం తీరా, పొడవైన దాహాల్లా, చుట్టూ చుట్టుముట్టాయి.
చిరమ్ ఆలోకయామ్ ఆస స తద్ ఆత్మగృహం స్మయాత్ । ప్రాక్తనం శుష్కశవతాం యాతం దేహమ్ ఇవాత్మవాన్
ఆతడు చిరకాలం ఆ ఇంటిని చూస్తూ, చిరునవ్వుతో నిలిచాడు. అది పూర్వం ఎండిపోయిన శరీరం లాగా మారిపోయింది.
అథ విస్మయవాన్ ఏష గ్రామకం సముపాయయౌ । ఉల్లఙ్ఘ్య మ్లేచ్ఛనగరమ్ ఆర్యదేశమ్ ఇవాధ్వగః
ఆశ్చర్యంతో నిండిన వాడు, ఆ గ్రామానికి దగ్గరగా వచ్చాడు. విదేశీయుల పట్టణాన్ని దాటి, మంచివారి దేశంలోకి అడుగుపెట్టిన ప్రయాణికుడిలా అక్కడికి చేరాడు.
తత్రాపృచ్ఛజ్ జనం సాధో కచ్చిత్ స్మరతి భో భవాన్ । ప్రాగ్ వృత్తమ్ అస్య గ్రామస్య పర్యన్తే శ్వపచక్రమమ్
అక్కడ ఉన్నవారిని అడిగాడు— 'సద్గుణాలున్నవాడా, ఈ గ్రామంలో పూర్వంలో జరిగిన విషయాలు, ముఖ్యంగా గ్రామం చివర ఉన్న కుక్కలు తినేవారి ప్రాంతం గురించి మీకు గుర్తుందా?' అని.
సర్వ ఏవ హి ధీమన్తశ్ చిరవృత్తమ్ అపి స్ఫుటమ్ । కరస్థమ్ ఇవ పశ్యన్తి మయేతి సుజనాచ్ ఛ్రుతమ్
బుద్ధిమంతులందరూ, ఎంతకాలం క్రితం జరిగిన విషయమైనా, చేతిలో ఉన్నట్లే స్పష్టంగా చూస్తారు అని మంచి వారినుండి నేను విన్నాను.
అత్ర శ్వపచమ్ ఏకాన్తవాసినం వృద్ధమ్ ఉన్నతమ్ । స్మరస్య్ ఏకం కిల తమోదుఃఖానామ్ ఇవ దేహకమ్
ఇక్కడ, ఒంటరిగా ఉండే, వృద్ధుడైన, ప్రాముఖ్యత ఉన్న ఒక కుక్కలు తినేవాడిని—అంధకారం, దుఃఖంతో బాధపడే శరీరాన్ని గుర్తు చేసుకునేలా—మీకు గుర్తుందా?
యది జానాసి భోస్ సాధో తన్ మే కథయ తం జనమ్ । పాన్థసంశయవిచ్ఛేదే మహత్ పుణ్యఫలం స్మృతమ్
ఓ సద్గుణసంపన్నుడా! నీకు తెలిసి ఉంటే, ఆ మనిషి ఎవరో నాకు చెప్పు. ఎందుకంటే, ప్రయాణికుడి సందేహాన్ని తీర్చడం గొప్ప పుణ్యఫలాన్ని ఇస్తుందని అంటారు.
భూయో భూయ ఇతి గ్రామ్యాః పృష్టా గాధిద్విజన్మనా । అనల్పస్మయసంరమ్భా ఆర్తేనేవ చికిత్సకాః
గాధి కుమారుడు ఆ గ్రామస్తులను మళ్లీ మళ్లీ అడిగాడు. వాళ్లు డాక్టర్లు బాధపడుతున్నవారిని చూసినట్టు, ఎంతో గర్వంగా, ఆత్రంగా సమాధానం చెప్పారు.
యథా కథయసి బ్రహ్మంస్ తత్ తథా న తద్ అన్యథా । కటఞ్జనామా శ్వపచ ఇహాభూద్ దారుణాకృతిః
బ్రాహ్మణుడా! నువ్వు చెప్పినట్టే నిజం, వేరేలా కాదు. ఇక్కడ కటంజన అనే ఒక కుక్కతినేవాడు ఉండేవాడు; అతడికి భయంకరమైన రూపం ఉండేది.
పుత్రపౌత్రసుహృద్భృత్యబన్ధుస్వజనపేటకమ్ । యస్యాతివిస్తీర్ణమ్ అభూత్ పత్త్రవృన్దం తరోర్ ఇవ
అతనికి కుమారులు, మనవళ్లు, స్నేహితులు, పనివాళ్లు, బంధువులు, స్వజనులు — వీళ్లంతా కలిపి, చెట్టుపై ఆకులు ఎంత విస్తరించాయో అంతగా పరిచయం ఉండేది.
తస్య వృద్ధస్య తత్ సర్వం కలత్రం మృత్యుర్ ఆచ్ఛినత్ । అద్రేః పుష్పఫలోపేతం మహావనమ్ ఇవానిలః
ఆ వృద్ధుడి కుటుంబాన్ని మరణం పూర్తిగా తీసుకుపోయింది. అది ఎలాగంటే, కొండపై ఉన్న పెద్ద అడవిని గాలి పువ్వులు, పండ్లు తుడిచిపెట్టేసినట్టు.
యస్ తతో దేశమ్ ఉత్సృజ్య యయౌ కీరపురాన్తరమ్ । వర్షాణ్య్ అష్టావ్ అనుద్వేగం తత్ర రాజా బభూవ యః
ఆ తరువాత అతడు ఆ ఊరిని వదిలి కీరపురంలో మరో ప్రాంతానికి వెళ్లాడు. అక్కడ ఎనిమిదేళ్లు ఎలాంటి బాధ లేకుండా రాజుగా ఉన్నాడు.
యస్ తత్రాథ పరిజ్ఞాయ జనైర్ దూరే తిరస్కృతః । యథా రాశిర్ అమేధ్యస్య యథా గ్రామే విషద్రుమః
అక్కడ ప్రజలు అతడిని గుర్తించి దూరంగా పార避శారు. అది ఎలాగంటే, ఊరిలోని విషవృక్షాన్ని లేదా మలినపు మట్టిపొదను ఎవరూ దగ్గరపడరుగా.
తతో జనే ఽగ్నిం ప్రవిశత్య్ ఆత్మనా యో హుతాశనమ్ । ఆర్యతామ్ ఆర్యసంసర్గాద్ ఆర్యతః ప్రవివేశ హ
అప్పుడు ఆ జనసమూహంలో అతడు తానే స్వయంగా అగ్నిలోకి ప్రవేశించాడు. మంచి వారి సాంగత్యంతో అతడికి మంచితనం కలిగింది.
కిం త్వమ్ ఏకం ప్రయత్నేన శ్వపచం పృచ్ఛసి ప్రభో । కిం తే బన్ధుర్ అసౌ కశ్చిద్ అభవత్ సంస్తుతో ఽథ వా
ప్రభూ, మీరు ఈ శ్వపచుని గురించి ఎందుకు అంతగా అడుగుతున్నారు? అతడు మీకు ఏమైనా బంధువా? లేక మీరు అతడిని ఎప్పుడైనా పొగిడారా?
ఏవం కథయతో గ్రామ్యాన్ గాధిః పృచ్ఛన్ పునః పునః । సర్వేషు తత్ర గ్రామేషు మాసమ్ ఏకమ్ ఉవాస సః
ఇలా గాధి ఆ ఊరి ప్రజలను మళ్లీ మళ్లీ అడుగుతుండగా, ఆ గ్రామాల్లో నెల రోజులపాటు ఉండిపోయాడు.
యథా తేనానుభూతం తచ్ ఛ్వపచత్వం తథైవ తైః । గ్రామీణైస్ తస్య కథితం సర్వైర్ ఏవావిఖణ్డితమ్
అతడు అనుభవించిన ఆ శ్వపచుని జీవితం గురించి, అక్కడి ప్రజలందరూ కూడా ఏ మాత్రం మార్పు లేకుండా అలాగే వివరంగా చెప్పారు.
అవ్యాహతం సకలహూనముఖాద్ అథైతద్ ఆకర్ణ్య సమ్యగ్ అవలోక్య యథానుభూతమ్ । గాధిశ్ శశాఙ్కమలవద్ ధృదయే విరూఢం గూఢాకృతిః పరమవిస్మయమ్ ఆజగామ
ప్రతి ఒక్కరి నోట కూడా ఏ మార్పు లేకుండా ఇదే మాటలు విని, తన అనుభవాన్ని జాగ్రత్తగా ఆలోచించిన గాధి, చంద్రుని మీద ముద్రలా హృదయంలో దాగి ఉన్న గొప్ప ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాడు.
లుఠితం శ్వపచాగారం పునర్ విస్మయవాన్ యయౌ । గాధిర్ మనో హి నాయాతి తృప్తిమ్ ఆశ్చర్యదర్శనే
ఆ ఆశ్చర్యాన్ని చూసి, గాధి మళ్లీ ఆ చండాలుని ఇంటికి వెళ్ళాడు. మనసు అద్భుతాలను చూసి తృప్తి పొందదు కదా.