తతో గ్రామేషు మత్పృష్టైః ప్రోక్తం సకలజన్తుభిః । రాజా బభూవ శ్వపచో వర్షాణ్య్ అష్టావ్ ఇహేతి తైః
తర్వాత నేను ఆ గ్రామాల్లో అడిగితే, అందరూ, 'ఇక్కడ నిజంగా ఎనిమిదేళ్లు ఒక కుక్కను తినే వాడు రాజుగా ఉన్నాడు,' అని చెప్పారు.
స ఏవాన్తే పరిజ్ఞాతః ప్రవిష్టో జ్వలనం జవాత్ । తతో ద్విజశతానీహ ప్రవిష్టాని హుతాశనమ్
తర్వాత ఆ విషయం తెలిసినప్పుడు, అతడు వెంటనే అగ్నిలోకి దూకాడు. ఆ తరువాత ఇక్కడ వందలాది బ్రాహ్మణులు కూడా హోమాగ్నిలో ప్రవేశించారు.
ఇతి తేషాం ముఖాచ్ ఛ్రుత్వా తస్మాన్ నిర్గత్య మణ్డలాత్ । ప్రయాగే ఽకరవం శుద్ధ్యై ప్రాయశ్చిత్తమ్ అహం ద్విజ
వాళ్ల నోట వినగానే, నేను ఆ ప్రాంతాన్ని విడిచిపెట్టి, పవిత్రత కోసం ప్రయాగంలో ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకున్నాను, బ్రాహ్మణా.
కృత్వా చాన్ద్రాయణస్యాన్తే తృతీయస్యాద్య పారణమ్ । ఇహాహమ్ ఆగతస్ తేన శ్రాన్తో ఽస్మ్య్ అతికృశో ఽస్మి చ
నేడు మూడవ చంద్రాయణ వ్రతాన్ని పూర్తి చేసి, దీక్ష విరమించాను. అందుకే ఇక్కడికి వచ్చాను. ఈ కారణంగా నేను బాగా అలసిపోయాను, చాలా క్షీణించిపోయాను.
ఇతి శ్రుతవతా తేన గాధినా స తదా ద్విజః । భూయః పృష్టో ఽప్య్ ఏతద్ ఏవ కథయామ్ ఆస నాన్యథా
ఇలా విన్న గాధి, ఆ ద్విజుడిని మళ్లీ అడిగినా, అతడు అదే మాటను మాత్రమే చెప్పాడు, ఇంకొకటి చెప్పలేదు.
అథ విస్మయవాన్ గాధిస్ తాం నీత్వా తత్ర శర్వరీమ్ । జగద్గేహమహాదీపే రవావ్ ఉదయమ్ ఆగతే
అప్పుడా ఆశ్చర్యంతో నిండిన గాధి అక్కడ ఆ రాత్రి గడిపాడు. ప్రపంచానికి మహా దీపమైన సూర్యుడు ఉదయించగానే,
కృతే ప్రాతస్తనవిధావ్ ఆపృచ్ఛ్యాశ్వ్ అతిథౌ గతే । ఇదం సఞ్చిన్తయామ్ ఆస విస్మయోద్ధురయా ధియా
ఉదయం సంధ్యావందనం చేసి, అతిథి గుర్రంపై వెళ్లిపోయిన తరువాత, గాధి ఆశ్చర్యంతో నిండిన మనసుతో ఇలా ఆలోచించసాగాడు.
యన్ మయా సమ్భ్రమే దృష్టం సత్యం భూతం ద్విజేన తత్ । ఉక్తం మమేతి కిం నామ స్యాన్ మాయాశమ్బరే క్రమః
నేను అయోమయంగా చూసినదాన్ని ఆ ద్విజుడు నిజంగా చెప్పాడు. ఈ విషయంలో మాయా అద్భుతాల క్రమం ఎలా ఉంటుందో ఎవరికీ అర్థం కాదు.
యద్ బన్ధుమధ్యే మరణం మయా తద్ దృష్టమ్ ఆత్మనః । సా మాయైవ న సన్దేహశ్ శేషే పశ్యామి సత్యతామ్
నా బంధువుల మధ్య నేను మరణించాను అని నేను చూసింది నిస్సందేహంగా మాయ మాత్రమే. మిగతాదంతా నిజమేనని నేను గ్రహిస్తున్నాను.
తద్ ఆత్మశ్వపచోదన్తం ద్రష్టుం తావద్ అఖిన్నధీః । హూనమణ్డలపర్యన్తగ్రామం గచ్ఛామి సత్వరమ్
అందుకే, అలసట లేకుండా, నేను జన్మించినదిగా భావించిన ఆ శ్వపచుల గ్రామాన్ని, హూన ప్రాంతపు చివరకు వేగంగా వెళ్లి చూడాలని నిర్ణయించుకున్నాను.
ఇతి సఞ్చిన్తయన్ గన్తుం మణ్డలాన్తరమ్ ఆదరాత్ । ఉత్తస్థౌ భాస్కరః పార్శ్వం మేరోర్ ద్రష్టుమ్ ఇవోద్యతః
ఇలా ఆలోచిస్తూ, మరొక ప్రాంతానికి వెళ్లడానికి అతడు ఉత్సాహంగా లేచాడు. అది మేరు పర్వతాన్ని చూసేందుకు ఉదయించే సూర్యుని లాగానే కనిపించింది.
వినిర్గత్యావహన్ మార్గే ప్రావృడోఘజవేన సః । దేశాన్ ఉల్లఙ్ఘయామ్ ఆస బహూన్ వాతతరఙ్గవత్
ఆ వానకాలపు ప్రవాహం వలె వేగంగా, గాలి తాకిన అలలా, అతడు మార్గంలోకి వచ్చి, అనేక దేశాలను దాటి ముందుకు సాగిపోయాడు.
తుచ్ఛదేశజనాచారం హూనమణ్డలమ్ ఆసదత్ । కరభః కణ్టకౌఘార్థీ కారఞ్జమ్ ఇవ కాననమ్
అక్కడ జనమూ, ఆచారాలూ లేని వెలితిగల ప్రాంతంలోకి, ఒక చిన్న ఏనుగు ముల్లెపొదల కోసం అడవిలోకి వెళ్ళినట్లు, అతడు అడుగుపెట్టాడు.
తత్ర సంవిత్స్థితేనైవ సన్నివేశేన వై పురః । అపశ్యద్ గ్రామకం కఞ్చిద్ గన్ధర్వ ఇవ పత్తనమ్
అక్కడ, మనస్సు స్థిరంగా ఉంచుకొని, అతడు ముందర ఒక చిన్న గ్రామాన్ని చూశాడు. అది గంధర్వుల పట్టణంలా కనిపించింది.
దదర్శ తస్య పర్యన్తే తమ్ ఏవ శ్వపచాలయమ్ । అధస్ త్రిభువనస్యేవ పాతాలే నరకవ్రజమ్
ఆ గ్రామం చివర్లో, మూడు లోకాల కింద పాతాళంలో నరకజనుల గుంపులా, అక్కడే ఆ శ్వపచుని ఇల్లు అతడు చూశాడు.
చిత్రచిన్తితవిస్తారిసన్నివేశమయం పురమ్ । గన్ధర్వవద్ అసావ్ ఆత్మశ్వపచేశస్య దృష్టవాన్
ఆ రాజు ఊహలతో, కల్పనలతో ఏర్పడిన ఒక నగరాన్ని చూశాడు. అది గంధర్వుల ఊరిలా కనిపించినా, అది ఆ శ్వపచుని స్వంతమైంది.
తేనైవ సన్నివేశేన ప్రాగ్ దృష్టం శ్వపచాస్పదమ్ । తస్య కామ్ అపి వైరాగ్యపదవీమ్ అనయన్ మనః
అదే విధంగా, ముందుగా చూసినట్టే, ఆ శ్వపచుని నివాసాన్ని చూశాడు. దాన్ని చూసి అతని మనసు కొంత విరక్తి వైపు మళ్లింది.
ప్రావృడాసారలుఠితం భిత్తిజాతయవాఙ్కురమ్ । పర్యస్తచ్ఛాదనార్ధాఙ్కం కిఞ్చిదాదృష్టకన్దరమ్
ఆ ఇల్లు వర్షకాలపు జల్లులతో కొట్టబడి, గోడల్లో పగుళ్లలో మొక్కలు మొలిచాయి. పైకప్పు కొంత భాగం ఊడిపోయింది, లోపల కొంత గుహలు మాత్రమే కనిపించేవి.
దారిద్ర్యం తం దృఢమ్ ఇవ దౌర్భాగ్యమ్ ఇవ కుట్టితమ్ । భ్రష్టాఙ్గమ్ ఇవ దౌరాత్మ్యం దౌస్స్థిత్యమ్ ఇవ ఖణ్డితమ్
అక్కడ దారిద్ర్యం బలంగా, దురదృష్టం ముదిరినట్టుగా, శరీరభాగాలు విరిగినట్టుగా దుఃఖం, స్థిరత చీలిపోయినట్టుగా నాశనం కనిపించాయి.
గాధిదన్తావదలితైర్ గవాశ్వమహిషాస్థిభిః । ధవలైర్ వ్యాప్తపర్యన్తం సాక్ష్యం కర్తుమ్ ఇవ స్థితైః
అక్కడ చుట్టూ అంతటా, గాధి పళ్ళు విరిగినట్టుగా, ఆవులు, గుర్రాలు, ఎద్దుల తెల్ల ఎముకలు విరిగిపడి పరచుకున్నాయి. అవి అన్నీ అక్కడ జరిగిన దానికి సాక్ష్యంగా నిలిచినట్టు కనిపించాయి.
భుక్తం పీతం పురా తేన యేషు కర్పరకేషు చ । తైర్ అసన్మాత్రమలినైః పరిపూర్ణైర్ ఇవావృతమ్
అప్పట్లో అక్కడ అతను తిన్నదీ తాగినదీ మిగిలిన ముక్కలు, శూన్యంతో ముద్దబడినట్టు, ఆ ప్రదేశాన్ని నిండుగా కప్పేశాయి.
తాభిర్ ఏవాన్త్రతన్త్రీభిస్ సంశుష్కాభిర్ ఋతావ్ ఋతౌ । తృష్ణాభిర్ ఇవ దీర్ఘాభిః పరితః పరివేష్టితమ్
అక్కడే ఉన్న ఆ ఎండిపోయిన ప్రేణాలు, కాలం తీరా, పొడవైన దాహాల్లా, చుట్టూ చుట్టుముట్టాయి.
చిరమ్ ఆలోకయామ్ ఆస స తద్ ఆత్మగృహం స్మయాత్ । ప్రాక్తనం శుష్కశవతాం యాతం దేహమ్ ఇవాత్మవాన్
ఆతడు చిరకాలం ఆ ఇంటిని చూస్తూ, చిరునవ్వుతో నిలిచాడు. అది పూర్వం ఎండిపోయిన శరీరం లాగా మారిపోయింది.
అథ విస్మయవాన్ ఏష గ్రామకం సముపాయయౌ । ఉల్లఙ్ఘ్య మ్లేచ్ఛనగరమ్ ఆర్యదేశమ్ ఇవాధ్వగః
ఆశ్చర్యంతో నిండిన వాడు, ఆ గ్రామానికి దగ్గరగా వచ్చాడు. విదేశీయుల పట్టణాన్ని దాటి, మంచివారి దేశంలోకి అడుగుపెట్టిన ప్రయాణికుడిలా అక్కడికి చేరాడు.
తత్రాపృచ్ఛజ్ జనం సాధో కచ్చిత్ స్మరతి భో భవాన్ । ప్రాగ్ వృత్తమ్ అస్య గ్రామస్య పర్యన్తే శ్వపచక్రమమ్
అక్కడ ఉన్నవారిని అడిగాడు— 'సద్గుణాలున్నవాడా, ఈ గ్రామంలో పూర్వంలో జరిగిన విషయాలు, ముఖ్యంగా గ్రామం చివర ఉన్న కుక్కలు తినేవారి ప్రాంతం గురించి మీకు గుర్తుందా?' అని.
సర్వ ఏవ హి ధీమన్తశ్ చిరవృత్తమ్ అపి స్ఫుటమ్ । కరస్థమ్ ఇవ పశ్యన్తి మయేతి సుజనాచ్ ఛ్రుతమ్
బుద్ధిమంతులందరూ, ఎంతకాలం క్రితం జరిగిన విషయమైనా, చేతిలో ఉన్నట్లే స్పష్టంగా చూస్తారు అని మంచి వారినుండి నేను విన్నాను.
అత్ర శ్వపచమ్ ఏకాన్తవాసినం వృద్ధమ్ ఉన్నతమ్ । స్మరస్య్ ఏకం కిల తమోదుఃఖానామ్ ఇవ దేహకమ్
ఇక్కడ, ఒంటరిగా ఉండే, వృద్ధుడైన, ప్రాముఖ్యత ఉన్న ఒక కుక్కలు తినేవాడిని—అంధకారం, దుఃఖంతో బాధపడే శరీరాన్ని గుర్తు చేసుకునేలా—మీకు గుర్తుందా?
యది జానాసి భోస్ సాధో తన్ మే కథయ తం జనమ్ । పాన్థసంశయవిచ్ఛేదే మహత్ పుణ్యఫలం స్మృతమ్
ఓ సద్గుణసంపన్నుడా! నీకు తెలిసి ఉంటే, ఆ మనిషి ఎవరో నాకు చెప్పు. ఎందుకంటే, ప్రయాణికుడి సందేహాన్ని తీర్చడం గొప్ప పుణ్యఫలాన్ని ఇస్తుందని అంటారు.
భూయో భూయ ఇతి గ్రామ్యాః పృష్టా గాధిద్విజన్మనా । అనల్పస్మయసంరమ్భా ఆర్తేనేవ చికిత్సకాః
గాధి కుమారుడు ఆ గ్రామస్తులను మళ్లీ మళ్లీ అడిగాడు. వాళ్లు డాక్టర్లు బాధపడుతున్నవారిని చూసినట్టు, ఎంతో గర్వంగా, ఆత్రంగా సమాధానం చెప్పారు.
యథా కథయసి బ్రహ్మంస్ తత్ తథా న తద్ అన్యథా । కటఞ్జనామా శ్వపచ ఇహాభూద్ దారుణాకృతిః
బ్రాహ్మణుడా! నువ్వు చెప్పినట్టే నిజం, వేరేలా కాదు. ఇక్కడ కటంజన అనే ఒక కుక్కతినేవాడు ఉండేవాడు; అతడికి భయంకరమైన రూపం ఉండేది.