అవధీర్యేతి తం చిత్తమోహం గాధిర్ నినాయ సః । దినాని కతిచిత్ తస్మిన్ స్వక ఏవాశ్రమే తదా
ఆ మనస్సు మోహాన్ని పట్టించుకోకుండా, గాధి తన ఆశ్రమంలో కొన్ని రోజులు నిశ్చింతగా గడిపాడు.
ఏకదా గాధిమ్ ఆగచ్ఛత్ కశ్చిద్ అన్నప్రియో ఽతిథిః । బ్రహ్మాణమ్ ఇవ దుర్వాసాస్ స విశశ్రామ సశ్రమః
ఒక రోజు, అన్నం బాగా ఇష్టపడే ఓ అతిథి గాధికి వచ్చాడు. అతను అలసిపోయి అక్కడే విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు, అది బ్రహ్మను దర్శించడానికి వచ్చిన దుర్వాసుడు లాగానే అనిపించింది.
పరమాం తృప్తిమ్ ఆనీతః ఫలపుష్పరసాశనైః । సో ఽతిథిర్ గాధినా తేన వసన్తేనేవ పాదపః
ఆ అతిథి గాధి ఇచ్చిన పండ్లు, పువ్వులు, అమృతసమానమైన పదార్థాలు తిని ఎంతో సంతృప్తిగా మారాడు. వసంతకాలంలో చెట్టు పుష్టిగా పెరిగినట్టు అతను ఆనందంగా ఉన్నాడు.
అథ వన్దితసన్ధ్యౌ తౌ కృతజప్యావ్ ఉభావ్ అపి । క్రమాచ్ ఛయనమ్ ఆసాద్య తస్థతుర్ మృదుపల్లవమ్
తర్వాత, ఇద్దరూ సంధ్యావందనం చేసి, జపం ముగించాక, నెమ్మదిగా తమ మంచాల దగ్గరికి వెళ్లి, మృదువైన ఆకులపై విశ్రాంతి తీసుకున్నారు.
తతః ప్రవవృతే శాన్తా తయోస్ తాపసయోః కథా । స్వవ్యాపారోచితా పుష్పశ్రీర్ ఇవర్తుస్ స్వమాసయోః
అనంతరం, ఆ ఇద్దరు తపస్వుల మధ్య శాంతమైన సంభాషణ మొదలైంది. అది వారి తమ తమ పనులకు తగినట్టు, వసంతంలో పువ్వులు వికసించినట్టు మధురంగా సాగింది.
పప్రచ్ఛాథాతిథిం గాధిః ప్రసఙ్గాపతితం వచః । కిమ్ బ్రహ్మన్ సుకృశాఙ్గస్ త్వం కిమ్ ఇతి శ్రమవాన్ అసి
ఆతిథిగా వచ్చిన అతిథిని గాధి ఇలా అడిగాడు: "ఓ బ్రాహ్మణా, నీ చేతులు, కాళ్లు అంత బలహీనంగా ఎందుకు ఉన్నాయి? నీవు ఇంత అలసిపోయినట్టు ఎందుకు కనిపిస్తున్నావు?"
మమాతికార్శ్యశ్రమయోర్ భగవఞ్ శృణు కారణమ్ । కథయామి యథాభూతం వయం నాసత్యవాదినః
భగవంతుడా, నాకు ఈ తీవ్రమైన క్షీణత, అలసట ఎందుకు వచ్చిందో వినండి. నేను నిజమే చెబుతాను, మేము అసత్యం మాట్లాడే వారు కాదము.
అస్త్య్ అస్మిన్ వసుధాపీఠే ఉత్తరాశానికుఞ్జకే । కీరో నామాతివిఖ్యాతశ్ శ్రీమాఞ్ జనపదో మహాన్
ఈ భూమిపై, ఉత్తర దిశలోని ఒక తోటలో, కీర అనే పేరుతో ఎంతో ప్రసిద్ధి గాంచిన, ధనికమైన ఒక పెద్ద ప్రాంతం ఉంది.
తత్రాహమ్ అవసం మాసం పూజ్యమానః పురే జనైః । అనన్తాస్వాదలోలాత్మచిత్తవేతాలమోహితః
అక్కడ నేను ఒక నెల పాటు ఆ పట్టణ ప్రజల చేత గౌరవించబడుతూ ఉండిపోయాను. అంతులేని ఆనందాస్వాదనలో, స్వార్థంలో మునిగి, నా మనస్సు మాయలో పడిపోయింది.
ఏకదైకేన తత్రోక్తం కథాప్రస్తావతః క్వచిత్ । ఇహాభూచ్ ఛ్వపచో రాజా వర్షాణ్య్ అష్టౌ ద్విజేతి మే
ఒక రోజు సంభాషణలో ఎవరో ఒకరు, 'ఇక్కడ ఎనిమిదేళ్లు ఒక కుక్కను తినే వాడు రాజుగా ఉన్నాడు, బ్రాహ్మణా,' అని చెప్పారు.
తతో గ్రామేషు మత్పృష్టైః ప్రోక్తం సకలజన్తుభిః । రాజా బభూవ శ్వపచో వర్షాణ్య్ అష్టావ్ ఇహేతి తైః
తర్వాత నేను ఆ గ్రామాల్లో అడిగితే, అందరూ, 'ఇక్కడ నిజంగా ఎనిమిదేళ్లు ఒక కుక్కను తినే వాడు రాజుగా ఉన్నాడు,' అని చెప్పారు.
స ఏవాన్తే పరిజ్ఞాతః ప్రవిష్టో జ్వలనం జవాత్ । తతో ద్విజశతానీహ ప్రవిష్టాని హుతాశనమ్
తర్వాత ఆ విషయం తెలిసినప్పుడు, అతడు వెంటనే అగ్నిలోకి దూకాడు. ఆ తరువాత ఇక్కడ వందలాది బ్రాహ్మణులు కూడా హోమాగ్నిలో ప్రవేశించారు.
ఇతి తేషాం ముఖాచ్ ఛ్రుత్వా తస్మాన్ నిర్గత్య మణ్డలాత్ । ప్రయాగే ఽకరవం శుద్ధ్యై ప్రాయశ్చిత్తమ్ అహం ద్విజ
వాళ్ల నోట వినగానే, నేను ఆ ప్రాంతాన్ని విడిచిపెట్టి, పవిత్రత కోసం ప్రయాగంలో ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకున్నాను, బ్రాహ్మణా.
కృత్వా చాన్ద్రాయణస్యాన్తే తృతీయస్యాద్య పారణమ్ । ఇహాహమ్ ఆగతస్ తేన శ్రాన్తో ఽస్మ్య్ అతికృశో ఽస్మి చ
నేడు మూడవ చంద్రాయణ వ్రతాన్ని పూర్తి చేసి, దీక్ష విరమించాను. అందుకే ఇక్కడికి వచ్చాను. ఈ కారణంగా నేను బాగా అలసిపోయాను, చాలా క్షీణించిపోయాను.
ఇతి శ్రుతవతా తేన గాధినా స తదా ద్విజః । భూయః పృష్టో ఽప్య్ ఏతద్ ఏవ కథయామ్ ఆస నాన్యథా
ఇలా విన్న గాధి, ఆ ద్విజుడిని మళ్లీ అడిగినా, అతడు అదే మాటను మాత్రమే చెప్పాడు, ఇంకొకటి చెప్పలేదు.
అథ విస్మయవాన్ గాధిస్ తాం నీత్వా తత్ర శర్వరీమ్ । జగద్గేహమహాదీపే రవావ్ ఉదయమ్ ఆగతే
అప్పుడా ఆశ్చర్యంతో నిండిన గాధి అక్కడ ఆ రాత్రి గడిపాడు. ప్రపంచానికి మహా దీపమైన సూర్యుడు ఉదయించగానే,
కృతే ప్రాతస్తనవిధావ్ ఆపృచ్ఛ్యాశ్వ్ అతిథౌ గతే । ఇదం సఞ్చిన్తయామ్ ఆస విస్మయోద్ధురయా ధియా
ఉదయం సంధ్యావందనం చేసి, అతిథి గుర్రంపై వెళ్లిపోయిన తరువాత, గాధి ఆశ్చర్యంతో నిండిన మనసుతో ఇలా ఆలోచించసాగాడు.
యన్ మయా సమ్భ్రమే దృష్టం సత్యం భూతం ద్విజేన తత్ । ఉక్తం మమేతి కిం నామ స్యాన్ మాయాశమ్బరే క్రమః
నేను అయోమయంగా చూసినదాన్ని ఆ ద్విజుడు నిజంగా చెప్పాడు. ఈ విషయంలో మాయా అద్భుతాల క్రమం ఎలా ఉంటుందో ఎవరికీ అర్థం కాదు.
యద్ బన్ధుమధ్యే మరణం మయా తద్ దృష్టమ్ ఆత్మనః । సా మాయైవ న సన్దేహశ్ శేషే పశ్యామి సత్యతామ్
నా బంధువుల మధ్య నేను మరణించాను అని నేను చూసింది నిస్సందేహంగా మాయ మాత్రమే. మిగతాదంతా నిజమేనని నేను గ్రహిస్తున్నాను.
తద్ ఆత్మశ్వపచోదన్తం ద్రష్టుం తావద్ అఖిన్నధీః । హూనమణ్డలపర్యన్తగ్రామం గచ్ఛామి సత్వరమ్
అందుకే, అలసట లేకుండా, నేను జన్మించినదిగా భావించిన ఆ శ్వపచుల గ్రామాన్ని, హూన ప్రాంతపు చివరకు వేగంగా వెళ్లి చూడాలని నిర్ణయించుకున్నాను.
ఇతి సఞ్చిన్తయన్ గన్తుం మణ్డలాన్తరమ్ ఆదరాత్ । ఉత్తస్థౌ భాస్కరః పార్శ్వం మేరోర్ ద్రష్టుమ్ ఇవోద్యతః
ఇలా ఆలోచిస్తూ, మరొక ప్రాంతానికి వెళ్లడానికి అతడు ఉత్సాహంగా లేచాడు. అది మేరు పర్వతాన్ని చూసేందుకు ఉదయించే సూర్యుని లాగానే కనిపించింది.
వినిర్గత్యావహన్ మార్గే ప్రావృడోఘజవేన సః । దేశాన్ ఉల్లఙ్ఘయామ్ ఆస బహూన్ వాతతరఙ్గవత్
ఆ వానకాలపు ప్రవాహం వలె వేగంగా, గాలి తాకిన అలలా, అతడు మార్గంలోకి వచ్చి, అనేక దేశాలను దాటి ముందుకు సాగిపోయాడు.
తుచ్ఛదేశజనాచారం హూనమణ్డలమ్ ఆసదత్ । కరభః కణ్టకౌఘార్థీ కారఞ్జమ్ ఇవ కాననమ్
అక్కడ జనమూ, ఆచారాలూ లేని వెలితిగల ప్రాంతంలోకి, ఒక చిన్న ఏనుగు ముల్లెపొదల కోసం అడవిలోకి వెళ్ళినట్లు, అతడు అడుగుపెట్టాడు.
తత్ర సంవిత్స్థితేనైవ సన్నివేశేన వై పురః । అపశ్యద్ గ్రామకం కఞ్చిద్ గన్ధర్వ ఇవ పత్తనమ్
అక్కడ, మనస్సు స్థిరంగా ఉంచుకొని, అతడు ముందర ఒక చిన్న గ్రామాన్ని చూశాడు. అది గంధర్వుల పట్టణంలా కనిపించింది.
దదర్శ తస్య పర్యన్తే తమ్ ఏవ శ్వపచాలయమ్ । అధస్ త్రిభువనస్యేవ పాతాలే నరకవ్రజమ్
ఆ గ్రామం చివర్లో, మూడు లోకాల కింద పాతాళంలో నరకజనుల గుంపులా, అక్కడే ఆ శ్వపచుని ఇల్లు అతడు చూశాడు.
చిత్రచిన్తితవిస్తారిసన్నివేశమయం పురమ్ । గన్ధర్వవద్ అసావ్ ఆత్మశ్వపచేశస్య దృష్టవాన్
ఆ రాజు ఊహలతో, కల్పనలతో ఏర్పడిన ఒక నగరాన్ని చూశాడు. అది గంధర్వుల ఊరిలా కనిపించినా, అది ఆ శ్వపచుని స్వంతమైంది.
తేనైవ సన్నివేశేన ప్రాగ్ దృష్టం శ్వపచాస్పదమ్ । తస్య కామ్ అపి వైరాగ్యపదవీమ్ అనయన్ మనః
అదే విధంగా, ముందుగా చూసినట్టే, ఆ శ్వపచుని నివాసాన్ని చూశాడు. దాన్ని చూసి అతని మనసు కొంత విరక్తి వైపు మళ్లింది.
ప్రావృడాసారలుఠితం భిత్తిజాతయవాఙ్కురమ్ । పర్యస్తచ్ఛాదనార్ధాఙ్కం కిఞ్చిదాదృష్టకన్దరమ్
ఆ ఇల్లు వర్షకాలపు జల్లులతో కొట్టబడి, గోడల్లో పగుళ్లలో మొక్కలు మొలిచాయి. పైకప్పు కొంత భాగం ఊడిపోయింది, లోపల కొంత గుహలు మాత్రమే కనిపించేవి.
దారిద్ర్యం తం దృఢమ్ ఇవ దౌర్భాగ్యమ్ ఇవ కుట్టితమ్ । భ్రష్టాఙ్గమ్ ఇవ దౌరాత్మ్యం దౌస్స్థిత్యమ్ ఇవ ఖణ్డితమ్
అక్కడ దారిద్ర్యం బలంగా, దురదృష్టం ముదిరినట్టుగా, శరీరభాగాలు విరిగినట్టుగా దుఃఖం, స్థిరత చీలిపోయినట్టుగా నాశనం కనిపించాయి.
గాధిదన్తావదలితైర్ గవాశ్వమహిషాస్థిభిః । ధవలైర్ వ్యాప్తపర్యన్తం సాక్ష్యం కర్తుమ్ ఇవ స్థితైః
అక్కడ చుట్టూ అంతటా, గాధి పళ్ళు విరిగినట్టుగా, ఆవులు, గుర్రాలు, ఎద్దుల తెల్ల ఎముకలు విరిగిపడి పరచుకున్నాయి. అవి అన్నీ అక్కడ జరిగిన దానికి సాక్ష్యంగా నిలిచినట్టు కనిపించాయి.