తస్మిన్ కటగతే నేదుర్ జయదున్దుభయో ఽభితః । కల్పామ్బుద ఇవాకాశమ్ అధిరూఢే మహార్ణవాః
అతడు ఆ వారణి వెనక కూర్చున్నప్పుడు, చుట్టూ జయధ్వనులు మోగాయి. అవి, ఆకాశంలో మేఘం ఎక్కినప్పుడు మహాసముద్రాలు గర్జించినట్టుగా వినిపించాయి.
పూరితాశో బభౌ రాజా జయతీతి జనస్వనః । ఉద్యానే సమ్ప్రబుద్ధానాం విహగానామ్ ఇవారవః
రాజు తన కోరికలు నెరవేరినవాడిగా ప్రకాశించాడు. ప్రజలు 'విజయం!' అని హర్షధ్వానాలు చేస్తూ, తోటలో మేలుకున్న పక్షుల కిలకిలారావంలా ఆకాశాన్ని నింపారు.
ఉదభూద్ వన్దివృన్దానాం ఘనకోలాహలస్ తతః । వేలావిలులితామ్బూనామ్ అమ్బుధీనామ్ ఇవ ధ్వనిః
ఆ తరువాత వందనగాయకుల గుంపు గంభీరమైన శబ్దంతో ఉప్పొంగింది. అది తీరం వద్ద గాలికి అలలు ముడిపడిన సముద్రాల గర్జనలా వినిపించింది.
తం తత్రావారయామ్ ఆసుర్ మణ్డనార్థం వరాఙ్గనాః । క్షీరోదగతమ్ ఉద్రత్నా లహర్య ఇవ మన్దరమ్
అక్కడ ఉన్న ఉత్తమ స్త్రీలు, ఆ రాజును అలంకరించేందుకు చుట్టుముట్టారు. అది, పాలు సముద్రం అలలు మణులను తీసుకొచ్చి మందర పర్వతాన్ని అలంకరించినట్టు ఉండింది.
మానిన్యస్ తం గుణప్రోతైర్ నానారత్నైర్ అపూరయన్ । నానాప్రభాప్రభావాఢ్యైర్ వేలా ఇవ తటాచలమ్
ఆ గర్విత స్త్రీలు, రాజును గుణాలతో నిండిన రకరకాల రత్నాలతో అలంకరించారు. అది, అనేక రంగుల కాంతులతో ప్రకాశించే పర్వతాలు సముద్ర తీరాన్ని అలంకరించినట్టు కనిపించింది.
తుషారశిశిరస్పర్శైస్ తాస్ తం హారైర్ అభూషయన్ । శ్యామా నవనదీపూరైర్ వర్షాశ్ శృఙ్గమ్ ఇవోన్నతమ్
తుళ్లూరిన మంచు చల్లని పరిమళంతో ఉన్న హారాలతో వారు అతన్ని అలంకరించారు. నల్లని యువతులు కొత్తగా పొంగిపొర్లుతున్న నదిలా అతని చుట్టూ చేరారు, అది వర్షాలతో అలరించిన ఎత్తైన కొండ శిఖరంలా కనిపించింది.
విచిత్రవర్ణసౌగన్ధ్యైః పుష్పైర్ ఆవలయన్ స్త్రియః । వనం మధుశ్రియ ఇవ తం లోలకరపల్లవాః
వివిధ రంగులూ, సుగంధాల పుష్పాలతో ఆ స్త్రీలు అతన్ని చుట్టుముట్టారు. వారి చంచలమైన చేతులు ముదురు కొమ్మల వలె మెరుస్తూ, తేనెలతో నిండిన అడవిని తేనెటీగలు చుట్టినట్టు అతని చుట్టూ తిరిగారు.
నానావర్ణరసామోదైస్ తాస్ తమ్ ఆశు విలేపనైః । అలేపయన్ ప్రభాజాలైస్ తట్యో ఽభ్రమ్ ఇవ ధాతుజైః
వివిధ రంగులు, రుచులు, సువాసనలు కలిగిన త్వరితమైన లేపనాలతో వారు అతనికి అభిషేకం చేశారు. వారి మెరుస్తున్న తాకిడులు నదీ తీరాల్లో ఖనిజాలతో రంగులద్దిన మేఘాల వలె కనిపించాయి.
రత్నకాఞ్చనకాన్తో ఽసావ్ ఆదదే ఛత్త్రమ్ ఆతతమ్ । సన్ధ్యాభ్రతారేన్దునదీవ్యాప్తం మేరుర్ ఇవామ్బరమ్
రత్నాలు, బంగారం మెరిసే ఆ యువకుడు విశాలమైన గొడుగు పట్టుకున్నాడు. అది సంధ్యా మేఘాలు, నక్షత్రాలు, నదులతో ఆవరించబడిన మేరుపర్వతం ఆకాశాన్ని నింపినట్టు కనబడింది.
భూషితస్ సవిలాసాభిర్ బాలవల్లీభిర్ ఆవృతః । రత్నపుష్పాంశుకాకీర్ణః కల్పవృక్ష ఇవాబభౌ
ఆ యువకుడు చక్కటి తాడులు లతలతో అలంకరించబడి, వాటి మధ్యలో ఉండి, రత్నాలు, పువ్వులు, వస్త్రాలు చుట్టూ పడి మెరిసిపోతూ, కల్పవృక్షంలా అందంగా కనిపించాడు.
తాదృశం తమ్ ఉపాజగ్ముః పరివారసమన్వితాః । సర్వాః ప్రకృతయః ఫుల్లం మార్గద్రుమమ్ ఇవాధ్వగాః
అలాంటి స్థితిలో ఉన్న అతని దగ్గరకు, తమ సహచరులతో కూడిన అందరు సేవకులు, పూలమొక్కను చుట్టూ చేరే ప్రయాణికుల్లా, చేరుకున్నారు.
తా ఏనమ్ ఆసనే సైంహే ప్రాప్యాభిషిషిచుః క్రమాత్ । తస్మిన్న్ ఏవ గజే శక్రమ్ ఐరావణ ఇవామరాః
అతను సింహాసనంపై కూర్చున్నప్పుడు, వారు ఒక్కొక్కరుగా అతనిని అభిషేకించి, ఆ గజంపై ఇంద్రునికి అమరులు అభిషేకం చేసేలా ఆచరించారు.
ఏవం స శ్వపచో రాజ్యం ప్రాప కీరపురాన్తరే । అరణ్యే హరిణం పుష్టమ్ అప్రాణమ్ ఇవ వాయసః
అలా, ఆ చండాలుడు కీరపురం మధ్యలో రాజ్యాన్ని పొందాడు; అది అరణ్యంలో ఒక కాకి, శవమై పడివున్న బలమైన జింకను దక్కించుకున్నట్లు.
కీరీకరతలామ్భోజప్రమృష్టచరణామ్బుజః । సర్వాఙ్గకుఙ్కుమాలేపైస్ సన్ధ్యామ్బుధరశోభనః
కిరీటధారి చేతిలోని పద్మాన్ని తాకిన పాదాలతో, తన అంతటా కుంకుమను పూసుకుని, సాయంత్రపు మేఘంలా ఆ వ్యక్తి ప్రకాశించాడు.
జజ్వాల కీరనగరే నాగరీజనవాన్ అసౌ । సింహీగణయుతస్ సింహో యథా కుసుమితే వనే
కీర నగరంలో, అక్కడి ప్రజలతో చుట్టూ ఉండగా, పుష్పాలతో నిండిన అడవిలో సింహాల మధ్య ఉన్న సింహంలా అతడు వెలిగిపోయాడు.
హరిహతమదనాగోత్తారముక్తాకలాపప్రవిచరితశరీరశ్ శాన్తచిన్తావిషాదః । అరమత స మహద్భిస్ తత్ర భోగైస్ సరస్యాం రవికరమదతప్తో వారిపూరైర్ ఇవేభః
దేవతలు జయించిన మత్తయిన ఏనుగుల నుంచి తీసిన ముత్యాలహారాలతో అలంకరించబడి, మనస్సు ప్రశాంతంగా, ఆందోళన లేకుండా, అక్కడ గొప్ప ఆనందాలను అనుభవించాడు. ఎండ వేడి తర్వాత నీటిలో తడిసిన ఏనుగు లాగా సుఖంగా ఉన్నాడు.
పరివిసృతనృపౌజాస్ సర్వదిక్సంస్థితాజ్ఞః కతిపయదివసేహాసిద్ధదేశవ్యవస్థః । ప్రకృతిభిర్ అలమ్ ఊఢాశేషరాజత్వభారస్ స గవల ఇతి నామ్నా తత్ర రాజా బభూవ
తన రాజశక్తిని అన్ని దిశల్లో వ్యాపింపజేసి, కొద్ది రోజుల్లోనే ఆ దేశాన్ని స్థిరపరిచి, సహజంగా రాజ్యభారాన్ని మోస్తూ, ఆ ప్రదేశంలో గవల అనే పేరుతో రాజుగా స్థాపించబడ్డాడు.
విలాసినీభిర్ వలితో మన్త్రిమణ్డలపూజితః । వన్దితస్ సర్వసామన్తైశ్ ఛత్త్రచామరమాలితః
అతడు అందమైన స్త్రీలతో చుట్టుముట్టబడి, మంత్రి వర్గం గౌరవించబడుతూ, చుట్టుపక్కల రాజులు అందరూ స్తుతిస్తూ, ఛత్రం, చామరాలు, హారాలతో సేవ చేయబడుతున్నాడు.
సిద్ధానుశాసనః కాన్తో జ్ఞాతరాజ్యగుణక్రమః । వీతశోకభయాయాసస్ తత్ర ప్రాప్తమహాపదః
అతడు సిద్ధుల ఉపదేశాలను అనుసరించి పాలన చేశాడు, ఆకర్షణీయుడిగా ఉండి, రాజధర్మాల క్రమాన్ని బాగా తెలిసినవాడై, శోకం, భయం, అలసట లేని స్థితిలో అక్కడ పరమ పదాన్ని పొందాడు.
విస్మృతాత్మప్రభావో ఽభూద్ అనిశం స్తవమఙ్గలైః । ఆనన్దాపూర్ణయా వృత్త్యా భృశం క్షీవ ఇవాసవైః
అతడు తన అంతర ప్రకాశాన్ని మరచిపోయి, ఎప్పుడూ స్తోత్రాలు, మంగళకార్యాల్లో లీనమై, ఆనందంతో నిండిపోయి, మద్యపానంతో అలసిపోయినవాడిలా బాగా క్షీణించిపోయాడు.
కీరేషు శ్వపచో రాజ్యం వర్షాణ్య్ అష్టౌ చకార హ । ఆర్యవృత్తమ్ అశేషేణ తావత్కాలం బభార హ
కీర దేశంలో ఆ అవర్ణుడు ఎనిమిదేళ్లు రాజ్యం నిర్వహించాడు; ఆ కాలమంతా పూర్తిగా ఆర్యుల నడవడిని పాటించాడు.
యదృచ్ఛయైకదాథాసావ్ అతిష్ఠత్ త్యక్తభూషణః । అతమస్తారకేన్ద్వర్కతేజోఽమ్బుదమ్ ఇవామ్బరమ్
ఒకసారి యదృచ్ఛగా అతడు తన అలంకారాలన్నీ వదిలేసి అక్కడ నిలబడ్డాడు. అది చీకటి, నక్షత్రాలు, చంద్రుడు, సూర్యుని వెలుగు అన్నీ పోయి, మేఘాలతో కప్పబడిన ఆకాశంలా కనిపించింది.
బహ్వ్ అమన్యత నో హారకేయూరవసనాద్య్ అసౌ । ప్రభుతాబృంహితం చేతో నాహార్యమ్ అభినన్దతి
అతడు ఇక హారాలు, కంకణాలు, వస్త్రాలు వంటివాటిని విలువగా భావించలేదు. అధికారం వల్ల అతని మనసు విస్తరించిపోయి, సంపాదించగలిగిన వస్తువుల్లో ఆనందాన్ని కనుగొనలేదు.
ఏక ఏవాజిరం బాహ్యం తాదృగ్వేషస్ స నిర్యయౌ । ముఖ్యాఙ్గనాన్ నభోభాగాద్ అన్తం గచ్ఛన్న్ ఇవాంశుమాన్
ఒక్క బాహ్య వస్త్రమే ధరించి, అలాంటి వేషంలో అతడు బయటకు వెళ్లాడు. అతని వెంట ముఖ్యమైన యువతులు ఉండగా, అది ఆకాశంలో నుంచి లోపలికి వెళ్తున్న సూర్యునిలా కనిపించింది.
తత్రాపశ్యద్ ఘనశ్యామం పీనం శ్వపచపేటకమ్ । గాయన్ మృదు వసన్తోత్థం కోకిలానామ్ ఇవ వ్రజమ్
అక్కడ అతడు ముదురు నలుపు రంగులో, బలమైన శరీరంతో ఉన్న ఒక అణగారిన వ్యక్తిని చూశాడు. అతడు మృదువుగా, వసంతకాలంలో కోయిలలు పాడే పాటల మాదిరిగా, తీయగా పాడుతూ ఉన్నాడు.
ధునానం ఝల్లరీతన్త్రీం కరపల్లవలీలయా । మధురేహం రణద్రేఫామ్ అలిశ్రేణీమ్ ఇవ ద్రుమః
తన మృదువైన చేతులతో ఆడిస్తూ చిన్న జల్లరి, తంతివాద్యాన్ని ఊపుతూ, మధురమైన ధ్వని పుట్టించాడు. ఆ శబ్దం పుష్పాలతో నిండిన చెట్టు చుట్టూ తేనెటీగల గుంపు మ్రోగినట్టు వినిపించింది.
అథ తస్మాత్ సముత్తస్థౌ జరావాన్ రక్తలోచనః । కాచశృఙ్గం హిమాపూర్ణమ్ ఇవ శ్వపచనాయకః
ఆ సమయంలో, వారిలో ఒక వృద్ధుడు, ఎర్రటి కళ్లతో, బహిష్కృతుల నాయకుడిగా, మంచుతో నిండిన అద్దపు కొండశిఖరంలా లేచి నిలబడ్డాడు.
జ్యో కటఞ్జేతి సహసా వదన్ కీరమహీపతేః । వల్ల్యాం కాకమ్ ఇవానన్దాజ్ జాన్వగ్రే ఽయోజయత్ కరమ్
అప్పుడే అకస్మాత్తుగా 'కటంజ!' అని పిలిచాడు. ఆనందంతో వల్లి మీద కాకిని పెట్టినట్టు, పక్షిరాజు మోకాళిపై తన చేయి ఉంచాడు.
ఉవాచేదం చ కీరేశం హే బన్ధో భోః కటఞ్జక । క్వ ను స్థితో ఽసి దిష్ట్యాద్య దృష్టో ఽసి చిరబాన్ధవ
ఆ తరువాత పక్షిరాజుని చూచి ఇలా అన్నాడు: 'ఓ స్నేహితా, ఓ కటంజకా! నువ్వు ఎక్కడ ఉన్నావు? అదృష్టవశాత్తు, నిన్ను ఈ రోజు చూచాను నా ప్రియ మిత్రా!'
క్వాసి విశ్రాన్తవాన్ కాలమ్ ఏతావన్తం వనాన్తరే । బన్ధువృన్దపరిత్యక్తః పరపుష్ట ఇవైకకః
నీవు ఇంతకాలం ఎక్కడ అరణ్యంలో ఒంటరిగా, బంధువులందరినీ వదిలిపెట్టి, పరుల దయపై ఆధారపడి ఉండిపోయావు?