విశ్రాన్తం వనకుఞ్జేషు సుప్తం గిరిదరీషు చ । నిలీనం పత్త్రకుఞ్జేషు గుల్మకేషు కృతాలయమ్
అడవి పొదల్లో విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, కొండ గుహల్లో నిద్రపోతూ, ఆకుల మడుల్లో దాగి, పొదల్లో తన నివాసాన్ని ఏర్పరచుకున్నాడు.
కిఙ్కిరాతావతంసాఢ్యం యూథికాస్రగ్విభూషితమ్ । కేతకోత్తంససుభగం సహకారస్రగాకులమ్
కింకిరాట పువ్వుల మాలతో అలంకరించబడినది, యూతికా పువ్వుల హారంతో సుగంధంగా, కేతక పువ్వు జడలో పెట్టుకుని ఆకర్షణీయంగా, సహకార పువ్వుల తాడుతో నిండినది.
లులితం పుష్పశయ్యాసు భ్రాన్తమ్ అబ్ధితటేషు చ । తజ్జ్ఞం కాననకోశేషు బహుజ్ఞం మృగమారణే
పువ్వుల మంచాలపై తిప్పబడుతూ, నదికరాల్లో తిరుగుతూ, అడవి రహస్యాలను బాగా తెలిసినవాడు, జంతువులను వేటాడడంలో నిపుణుడు.
ప్రాసూత సో ఽథ శైలేషు పుత్రాన్ నిజకులాఙ్కురాన్ । అత్యన్తవిషమోదర్కాన్ ఖదిరః కణ్టకాన్ ఇవ
తర్వాత, కొండల్లో తన సంతానంగా కొడుకులను కనెను—తన వంశపు కొత్త మొక్కల్లా—వారు చాలా కఠినమైన ఫలితాలను కలిగించేవారు, ఖదిరం చెట్టు ముల్లుల్లా.
కలత్రవన్తం సమ్పన్నం స్థితం ప్రక్షీణయౌవనమ్ । శనైర్ జర్జరతాం యాతం వృష్టిహీనమ్ ఇవ స్థలమ్
భార్యతో, సంపదతో, స్థిరంగా, యవ్వనం తగ్గిపోయినవాడు, క్రమంగా ముసలితనంలోకి వెళ్లిపోయాడు, వర్షం లేక పొడి భూమిలా.
తతో హూనహతగ్రామం జన్మదేశమ్ ఉపేత్య తమ్ । సంస్థితం మఠికాం పర్ణైః కృత్వా దూరే మునీన్ద్రవత్
తర్వాత, దోపిడీకి గురైన తన పుట్టిన ఊరికి తిరిగి వచ్చి, ఆ ఊరి దూరంగా, ఒక మహర్షిలా, ఆకులతో ఒక చిన్న మట్టిడి గుడిసె కట్టుకున్నాడు.
జరాజరఢతాం యాతం స్వదేహసమపుత్రకమ్ । జీర్ణప్రాయరసశ్వభ్రతమాలతరుసన్నిభమ్
తన శరీరమూ, కుమారులూ ముసలితనానికి లోనై, పాడైపోయిన గుంతలా లేదా వాడిపోయిన మాల చెట్టులా, అంతా క్షీణించి పోయిన స్థితిలోకి చేరిపోయారు.
ప్రౌఢం శ్వపచగార్హస్థ్యం కుర్వాణం బహుబాన్ధవమ్ । కరఞ్జకుఞ్జవనవత్ పరాం వృద్ధిమ్ ఉపాగతం
అతడు, చుట్టూ బంధువులతో కూడిన శ్వపచుల ఇంట్లో వృద్ధాప్యంలోకి ప్రవేశించి, కరంజ వనంలా పరిపక్వతను పొందాడు.
అథాపశ్యద్ అసౌ గాధిర్ యావత్ తస్య కలత్రిణః । జరఢశ్వపచేశస్య స్వాత్మనో భ్రమకారిణః
ఆ తరువాత, ఆ ముసలి శ్వపచుడు భార్యతో ఉన్నంత కాలం, గాధి తన ఆత్మను తానే తానుగా తిరుగుతూ, అయోమయం కలిగిస్తున్నట్టు చూశాడు.
తత్ కలత్రమ్ అశేషేణ నీతమ్ ఆదృతమన్యునా । ఆసారపవనేనాశు వనపర్ణగణో యథా
ఆపదవాయువు ఊదినట్టు, అడవి ఆకులు ఎలా ఒక్కసారిగా ఎగురుతాయో, అతని భార్య కూడా అంతే త్వరగా, పూర్తిగా అతని జీవితంలో నుంచి పోయింది.
ప్రలపత్య్ ఏక ఏవాసావ్ అటవ్యాం దుఃఖకర్షితః । వియూథ ఇవ సారఙ్గో విగతాస్థో ఽస్రులోచనః
ఆయన ఒంటరిగా అడవిలో తిరుగుతూ, బాధతో విలపిస్తూ, గుంపు నుంచి విడిపోయిన జింకలా కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నాడు.
దినాని కతిచిత్ తత్ర నీత్వా శోకపరీతధీః । జహౌ స్వదేశం సంశుష్కపద్మం సర ఇవాణ్డజః
కొన్ని రోజులు అక్కడ గడిపి, దుఃఖంతో మనసు నిండిపోయి, ఎండిపోయిన పద్మాలతో ఉన్న సరస్సును పక్షి వదిలిపెట్టినట్టు తన స్వదేశాన్ని వదిలాడు.
విజహార బహూన్ దేశాన్ అనాస్థశ్ చిన్తయాన్వితః । ప్రేర్యమాణ ఇవాన్యేన వాతనున్న ఇవామ్బుదః
ఆయన అనేక దేశాల్లో నిర్లక్ష్యంగా, ఆలోచనల్లో మునిగిపోయి తిరిగాడు. వాతావరణంలో మేఘాన్ని గాలి తోస్తున్నట్టు, ఎవరో తోడిద్దినట్టు అనిపించింది.
ఏకదా ప్రాప కీరాణాం మణ్డలే శ్రీమతీం పురీమ్ । ఖే ఽనూరుర్ విహరఞ్ శూన్యే సద్విమానమ్ ఇవామరః
ఒక రోజు, ఆకాశంలో పక్షిలా సంచరిస్తూ, చుట్టూ కోయిలల గుంపులతో ఉన్న ఒక అద్భుతమైన నగరాన్ని అతడు చేరాడు. అది ఖాళీగా ఉండి, ఆకాశంలో అమరుడు ఒంటరిగా విహరిస్తున్నట్టు అనిపించింది.
నృత్యద్రత్నాంశుకచ్ఛన్నమార్గవృక్షలతాఙ్గనామ్ । ఆగుల్ఫం కీర్ణకుసుమాం నన్దనాన్తరసున్దరీమ్
అక్కడ అతడు నాట్యమయూరాలు, రత్నాల పట్టు వస్త్రాలతో కప్పబడిన వీధులు, చెట్లు, వల్లి లతలతో అలంకరించబడి, గజ్జెలు, పువ్వులతో అలంకరించబడిన అందమైన నగరాన్ని చూశాడు. అది నందనవనంలో లోపలి తోటలంత అందంగా కనిపించింది.
సామన్తైర్ లలనాభిశ్ చ నాగరైశ్ చ నిరన్తరమ్ । స్వర్గమార్గోపమం రాజమార్గమ్ అస్యామ్ అవాప సః
ఆ నగరంలో, రాజమార్గం అంతా రాజులు, స్త్రీలు, పట్టణవాసులతో ఎప్పుడూ కిక్కిరిసి, స్వర్గానికి వెళ్లే మార్గంలా కనిపించింది.
మణిరత్నకృతాగారం తత్ర మఙ్గలహస్తినమ్ । దదర్శామలశైలేన్ద్రమ్ ఇవ సఞ్చారచఞ్చలమ్
అక్కడ అతడు రత్నాల మణులతో నిర్మించిన గృహంలో, మంగళకరమైన ఏనుగును చూశాడు. అది నలుపు కొండలా కదులుతూ, చురుగ్గా సంచరిస్తూ కనిపించింది.
మృతే రాజని రాజార్థం విహరన్తమ్ ఇతస్ తతః । రత్నజ్ఞమ్ ఇవ రత్నోర్వ్యాం చిన్తామణిదిదృక్షయా
రాజు మరణించిన తర్వాత, ఆ రాజ్యం కోసం అతడు ఇక్కడ అక్కడ తిరిగాడు. అది రత్నాలపై దృష్టి ఉన్నవాడు, భూమిలో చింతామణిని వెతుకుతున్నట్టు.
తమ్ అసౌ శ్వపచో నాగం కౌతుకోదారయా దృశా । చిరమ్ ఆలోకయామ్ ఆస స్పన్దయుక్తాచలోపమమ్
ఆనాగాన్ని ఒక శ్వపచుడు ఆశ్చర్యంతో కళ్లు పెద్దవిగా చేసి, ప్రాణం ఉన్న అచల పర్వతంలా చాలా సేపు చూస్తూ నిలబడ్డాడు.
ఆలోకయన్తమ్ ఆదాయ తం కరేణ స వారణః । స్వకటే ఽయోజయన్ మేరుస్ తటే ఽర్కమ్ ఇవ సాదరమ్
ఆ వ్యక్తి తనను చూస్తున్నాడని గమనించిన ఆ వారణుడు, తన సొంత సొమ్ముతో అతడిని తేలికగా తడిమి, తన వెనక కూర్చోబెట్టాడు. అది మెరు పర్వతం సూర్యుడిని గౌరవంగా తన శిఖరంపై ఉంచినట్టు.
తస్మిన్ కటగతే నేదుర్ జయదున్దుభయో ఽభితః । కల్పామ్బుద ఇవాకాశమ్ అధిరూఢే మహార్ణవాః
అతడు ఆ వారణి వెనక కూర్చున్నప్పుడు, చుట్టూ జయధ్వనులు మోగాయి. అవి, ఆకాశంలో మేఘం ఎక్కినప్పుడు మహాసముద్రాలు గర్జించినట్టుగా వినిపించాయి.
పూరితాశో బభౌ రాజా జయతీతి జనస్వనః । ఉద్యానే సమ్ప్రబుద్ధానాం విహగానామ్ ఇవారవః
రాజు తన కోరికలు నెరవేరినవాడిగా ప్రకాశించాడు. ప్రజలు 'విజయం!' అని హర్షధ్వానాలు చేస్తూ, తోటలో మేలుకున్న పక్షుల కిలకిలారావంలా ఆకాశాన్ని నింపారు.
ఉదభూద్ వన్దివృన్దానాం ఘనకోలాహలస్ తతః । వేలావిలులితామ్బూనామ్ అమ్బుధీనామ్ ఇవ ధ్వనిః
ఆ తరువాత వందనగాయకుల గుంపు గంభీరమైన శబ్దంతో ఉప్పొంగింది. అది తీరం వద్ద గాలికి అలలు ముడిపడిన సముద్రాల గర్జనలా వినిపించింది.
తం తత్రావారయామ్ ఆసుర్ మణ్డనార్థం వరాఙ్గనాః । క్షీరోదగతమ్ ఉద్రత్నా లహర్య ఇవ మన్దరమ్
అక్కడ ఉన్న ఉత్తమ స్త్రీలు, ఆ రాజును అలంకరించేందుకు చుట్టుముట్టారు. అది, పాలు సముద్రం అలలు మణులను తీసుకొచ్చి మందర పర్వతాన్ని అలంకరించినట్టు ఉండింది.
మానిన్యస్ తం గుణప్రోతైర్ నానారత్నైర్ అపూరయన్ । నానాప్రభాప్రభావాఢ్యైర్ వేలా ఇవ తటాచలమ్
ఆ గర్విత స్త్రీలు, రాజును గుణాలతో నిండిన రకరకాల రత్నాలతో అలంకరించారు. అది, అనేక రంగుల కాంతులతో ప్రకాశించే పర్వతాలు సముద్ర తీరాన్ని అలంకరించినట్టు కనిపించింది.
తుషారశిశిరస్పర్శైస్ తాస్ తం హారైర్ అభూషయన్ । శ్యామా నవనదీపూరైర్ వర్షాశ్ శృఙ్గమ్ ఇవోన్నతమ్
తుళ్లూరిన మంచు చల్లని పరిమళంతో ఉన్న హారాలతో వారు అతన్ని అలంకరించారు. నల్లని యువతులు కొత్తగా పొంగిపొర్లుతున్న నదిలా అతని చుట్టూ చేరారు, అది వర్షాలతో అలరించిన ఎత్తైన కొండ శిఖరంలా కనిపించింది.
విచిత్రవర్ణసౌగన్ధ్యైః పుష్పైర్ ఆవలయన్ స్త్రియః । వనం మధుశ్రియ ఇవ తం లోలకరపల్లవాః
వివిధ రంగులూ, సుగంధాల పుష్పాలతో ఆ స్త్రీలు అతన్ని చుట్టుముట్టారు. వారి చంచలమైన చేతులు ముదురు కొమ్మల వలె మెరుస్తూ, తేనెలతో నిండిన అడవిని తేనెటీగలు చుట్టినట్టు అతని చుట్టూ తిరిగారు.
నానావర్ణరసామోదైస్ తాస్ తమ్ ఆశు విలేపనైః । అలేపయన్ ప్రభాజాలైస్ తట్యో ఽభ్రమ్ ఇవ ధాతుజైః
వివిధ రంగులు, రుచులు, సువాసనలు కలిగిన త్వరితమైన లేపనాలతో వారు అతనికి అభిషేకం చేశారు. వారి మెరుస్తున్న తాకిడులు నదీ తీరాల్లో ఖనిజాలతో రంగులద్దిన మేఘాల వలె కనిపించాయి.
రత్నకాఞ్చనకాన్తో ఽసావ్ ఆదదే ఛత్త్రమ్ ఆతతమ్ । సన్ధ్యాభ్రతారేన్దునదీవ్యాప్తం మేరుర్ ఇవామ్బరమ్
రత్నాలు, బంగారం మెరిసే ఆ యువకుడు విశాలమైన గొడుగు పట్టుకున్నాడు. అది సంధ్యా మేఘాలు, నక్షత్రాలు, నదులతో ఆవరించబడిన మేరుపర్వతం ఆకాశాన్ని నింపినట్టు కనబడింది.
భూషితస్ సవిలాసాభిర్ బాలవల్లీభిర్ ఆవృతః । రత్నపుష్పాంశుకాకీర్ణః కల్పవృక్ష ఇవాబభౌ
ఆ యువకుడు చక్కటి తాడులు లతలతో అలంకరించబడి, వాటి మధ్యలో ఉండి, రత్నాలు, పువ్వులు, వస్త్రాలు చుట్టూ పడి మెరిసిపోతూ, కల్పవృక్షంలా అందంగా కనిపించాడు.