బాన్ధవాక్రన్దసంరమ్భకోలాహలగతా గిరః । స్నేహభావవిచారార్థం శృణ్వన్తమ్ ఇవ యత్నతః
బంధువుల అరుపులతో, కలకలతో నిండిన మాటలు వినిపిస్తున్నా, వాటిలోని ప్రేమ భావాన్ని తెలుసుకోవాలని శ్రద్ధగా వినిపిస్తున్నట్టు ఉంది.
అథ తత్కాలకల్లోలప్రలాపాకులచేష్టితైః । సోరస్తాడనమ్ ఉచ్ఛూననేత్రవారిభిర్ ఆప్లుతైః
ఆ సమయంలో బాధ తాకిడులకు కన్నీళ్లు వదిలిన కళ్లతో, మనసు కలవరపడి మాటలు, చేతలు అశాంతిగా మారి, ఆ శరీరం కన్నీళ్లతో తడిసిపోయింది.
క్రమేణ స్వజనైః క్షుబ్ధైస్ తారాక్రన్దితఘర్ఘరైః । నిష్కాలితమ్ అమఙ్గల్యమ్ అపునర్దర్శనాయ తైః
తర్వాత, ఆత్మీయులు బాధతో విలపిస్తూ, తారలు అరచినట్టు గట్టిగా ఏడుస్తూ, దుఃఖంతో ఆ శరీరాన్ని ఎప్పటికీ తిరిగి చూడలేనట్లు తీసుకెళ్లారు.
నీతం శ్మశానమ్ ఆశ్యానవసాపఙ్కకలఙ్కితమ్ । శుష్కాశుష్కజరత్క్లిన్నకఙ్కాలశతసఙ్కులమ్
ఆ శరీరాన్ని మృతదేహాల మైదానం వైపు తీసుకెళ్లారు. అక్కడ కొవ్వు, మట్టి మచ్చలు అంటి, ఎండిపోయినవి, పాడైనవి, తడిగా ఉన్న ఎముకలతో నిండిపోయి ఉంది.
గృధ్రాభ్రచ్ఛన్నసూర్యాంశు చితాజ్వలననిస్తమః । శివాశతముఖజ్వాలాజాలపల్లవితావని
ఆ మైదానంలో గద్దల మేఘాలతో సూర్యకిరణాలు కనిపించక, చితి మంటల వెలుతురు చీకటిని తొలగిస్తూ, అనేక నక్కలు నిప్పు జ్వాలలు విసిరేలా భూమి అగ్నిజ్వాలలతో వికసించినట్టు కనిపించింది.
వహద్రక్తసరిత్స్నాతమద్గుకఙ్కోగ్రవాయసమ్ । రక్తార్ద్రతన్త్రీప్రసరజాలబద్ధజరత్ఖగమ్
పెద్ద రక్తనదిలో స్నానం చేసిన, రక్తంతో తడిసిన నరజాలంలో చిక్కుకున్న ఆ వృద్ధ పక్షిని, పురుగు, కాకి, గద్ద, నక్కలు కొరికాయి.
తత్ర తే జ్వలనే దీప్తే చక్రుస్ తం భస్మసాచ్ ఛవమ్ । బాన్ధవాస్ సలిలాపూరం సముద్రా ఇవ వాడవే
అక్కడ, మంటలు ఎగిసిపడుతున్న అగ్నిలో, బంధువులు ఆ శవాన్ని బూడిదగా మార్చారు. అది మేఘాల నుంచి సముద్రాలు నీటిని పొందినట్లే జరిగింది.
చితిశ్ చటచటాస్ఫోటైశ్ శవమ్ ఆశు దదాహ తమ్ । శుష్కేన్ధనవద్ ఉచ్ఛూనజ్వాలాజాలజటావతీ
చితి, చటచట మంటలతో, ఆ శవాన్ని త్వరగా కాల్చేసింది. ఎండిన కట్టెలు కాలిపోతున్నప్పుడు ఎగిసే అగ్నిజ్వాలల వలె, మంటలు పైకి ఎగసిపడ్డాయి.
అత్యుల్లసచ్చటచటారవముక్తగన్ధవ్యాప్తామ్బువాహపటలో ఽస్థిచయం హుతాశః । దన్తీ విరన్ధ్రమ్ ఇవ వేణువనం సమన్తాద్ ఉద్వాన్తమేదురరసం దలయాం చకార
బలంగా మోగుతున్న చిటిచాటు శబ్దాలతో, పరిమళాలు వెదజల్లుతూ, పొగతో ఆ ఎముకల గుట్టను పూర్తిగా కప్పేసింది. ఏనుగు వెదురు అడవిని నలిపినట్లు, చుట్టూ ఉన్న మజ్జ, రసాలను అగ్ని చితికి చెల్లాచెదురుగా చేసేసింది.
అథాపశ్యద్ అసౌ గాధిస్ స్వాధిపీవరయా ధియా । అన్తర్జలస్థ ఏవాన్తర్ ఆత్మనాత్మన్య్ అనిర్మలే
అప్పుడు గాధి తన స్వంత మంచితనంతో కూడిన మనస్సుతో, తాను తానే లోపల, మలినతతో నీటిలో మునిగినట్లు, తనలో తాను కనిపించాడు.
హూనమణ్డలపర్యన్తగ్రామోపాన్తనివాసినామ్ । శ్వపచానాం స్త్రియో గర్భే స్థితమ్ ఆత్మానమ్ ఆకులమ్
ఆయన తన ఆత్మను, గ్రామ సరిహద్దులో శ్మశానానికి దగ్గరగా నివసించే చండాలుల మహిళ గర్భంలో, కలవరంగా ఉన్నట్లు చూశాడు.
గర్భవాసభయాక్రాన్తం పీడితం పేలవాఙ్గకమ్ । శ్వపచీహృదయే సుప్తం శ్వవిష్ఠాయామ్ ఇవాఙ్కురమ్
ఆయన తనను తాను, గర్భంలో ఉండే భయంతో బాధపడుతూ, బలహీనమైన శరీరంతో, చండాలురాలయిన మహిళ హృదయంలో, కుక్క మలంలో మొలకలా నిద్రిస్తున్నట్లు చూశాడు.
శనైః పక్వతయా కాలే ప్రసూతం మేచకచ్ఛవిమ్ । శ్వపచ్యా ప్రావృషేవాబ్దం శ్యావమ్ ఆవలితం మలైః
కాలక్రమంలో పండిన తరువాత, చండాలురాలి నుంచి, మలంతో కప్పబడి, మబ్బులా ముదురు రంగుతో, వెలిసిన చర్మంతో జన్మించాడు.
సమ్పన్నం శ్వపచాగారే శిశుం శ్వపచవల్లభమ్ । ఇతశ్ చేతశ్ చ గచ్ఛన్తమ్ ఉత్పీడమ్ ఇవ యామునమ్
ఒక శ్వపచుని ఇంట్లో, ఆ శ్వపచునికి ఎంతో ఇష్టమైన చిన్నవాడు, అటూ ఇటూ తిరుగుతూ, అలలతో కలకలలాడే యమునా నదిలా కనిపించేవాడు.
ద్వాదశాబ్దదశాం యాతం సంస్థితం షోడశాబ్దికమ్ । పీవరాంసమ్ ఉదారాఙ్గం పయోదమ్ ఇవ మేదురమ్
పన్నెండు సంవత్సరాలు నిండిన తరువాత, పదహారు సంవత్సరాలు వచ్చినప్పుడు, విస్తారమైన భుజాలు, అందమైన శరీరం కలిగి, మేఘంలా బలంగా ఎదిగాడు.
సారమేయపరీవారం విహరన్తం వనాద్ వనమ్ । నిఘ్నన్తం మృగలక్షాణి పౌలిన్దీం స్థితిమ్ ఆస్థితమ్
పిల్లికుక్కలు చుట్టూ ఉన్నవాడు, అడవి నుంచి అడవికి తిరుగుతూ, జింకల మందలను వేటాడుతూ, పాలిందుల జీవన విధానాన్ని అనుసరించాడు.
తమాలం లతయేవాథ శ్రితం శ్వపచకాన్తయా । స్తనస్తబకశాలిన్యా నవపల్లవహస్తయా
తర్వాత, ఒక తమాల వృక్షాన్ని లత ఎలా ఆలింగనం చేస్తుందో, అలాగే, కొత్త కొమ్మల వంటి చేతులతో, స్తనముల గుత్తులున్న శ్వపచుని కుమార్తె అతనితో కలిసింది.
శ్యామయా కలికాజాలదశనామలమాలయా । నవవల్లభయా భూరివిలాసవలితాఙ్గయా
ముదురు రంగు చర్మంతో, పుష్పముక్కల మాల ధరించి, తెల్లటి పళ్లతో, కొత్త ప్రియుడితో, ఆ యువతి తన అందమైన కదలికలతో భూమిపై ఆనందంగా విహరించేది.
విలసన్తం వనాన్తేషు తయా సహ నవేష్టయా । శ్యామలం శ్యామయా భృఙ్గం భృఙ్గ్యేవ కుసుమర్ద్ధిషు
ఆ యువతితో, తన కొత్త స్నేహితురాలితో, అడవి అంచుల్లో ఆనందంగా తిరుగుతూ, ముదురు రంగు వాడు ముదురు రంగు యువతితో, పుష్పాలతో నిండిన చోట బొమ్మల మధ్య తిరిగే తేనెటీగలా కనిపించాడు.
నవపర్ణలతాపత్త్రవసనం వ్యసనాన్తరమ్ । విన్ధ్యకాన్తారమ్ ఆకారమ్ అభ్యాగతమ్ ఇవోద్భటమ్
కొత్త ఆకులూ లతలతో చేసిన వస్త్రాలు ధరించి, వేరే రకమైన కష్టాన్ని అనుభవిస్తూ, విన్ధ్య అడవిలోకి కొత్తగా వచ్చిన అడవి మనిషిలా కనిపించాడు.
విశ్రాన్తం వనకుఞ్జేషు సుప్తం గిరిదరీషు చ । నిలీనం పత్త్రకుఞ్జేషు గుల్మకేషు కృతాలయమ్
అడవి పొదల్లో విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, కొండ గుహల్లో నిద్రపోతూ, ఆకుల మడుల్లో దాగి, పొదల్లో తన నివాసాన్ని ఏర్పరచుకున్నాడు.
కిఙ్కిరాతావతంసాఢ్యం యూథికాస్రగ్విభూషితమ్ । కేతకోత్తంససుభగం సహకారస్రగాకులమ్
కింకిరాట పువ్వుల మాలతో అలంకరించబడినది, యూతికా పువ్వుల హారంతో సుగంధంగా, కేతక పువ్వు జడలో పెట్టుకుని ఆకర్షణీయంగా, సహకార పువ్వుల తాడుతో నిండినది.
లులితం పుష్పశయ్యాసు భ్రాన్తమ్ అబ్ధితటేషు చ । తజ్జ్ఞం కాననకోశేషు బహుజ్ఞం మృగమారణే
పువ్వుల మంచాలపై తిప్పబడుతూ, నదికరాల్లో తిరుగుతూ, అడవి రహస్యాలను బాగా తెలిసినవాడు, జంతువులను వేటాడడంలో నిపుణుడు.
ప్రాసూత సో ఽథ శైలేషు పుత్రాన్ నిజకులాఙ్కురాన్ । అత్యన్తవిషమోదర్కాన్ ఖదిరః కణ్టకాన్ ఇవ
తర్వాత, కొండల్లో తన సంతానంగా కొడుకులను కనెను—తన వంశపు కొత్త మొక్కల్లా—వారు చాలా కఠినమైన ఫలితాలను కలిగించేవారు, ఖదిరం చెట్టు ముల్లుల్లా.
కలత్రవన్తం సమ్పన్నం స్థితం ప్రక్షీణయౌవనమ్ । శనైర్ జర్జరతాం యాతం వృష్టిహీనమ్ ఇవ స్థలమ్
భార్యతో, సంపదతో, స్థిరంగా, యవ్వనం తగ్గిపోయినవాడు, క్రమంగా ముసలితనంలోకి వెళ్లిపోయాడు, వర్షం లేక పొడి భూమిలా.
తతో హూనహతగ్రామం జన్మదేశమ్ ఉపేత్య తమ్ । సంస్థితం మఠికాం పర్ణైః కృత్వా దూరే మునీన్ద్రవత్
తర్వాత, దోపిడీకి గురైన తన పుట్టిన ఊరికి తిరిగి వచ్చి, ఆ ఊరి దూరంగా, ఒక మహర్షిలా, ఆకులతో ఒక చిన్న మట్టిడి గుడిసె కట్టుకున్నాడు.
జరాజరఢతాం యాతం స్వదేహసమపుత్రకమ్ । జీర్ణప్రాయరసశ్వభ్రతమాలతరుసన్నిభమ్
తన శరీరమూ, కుమారులూ ముసలితనానికి లోనై, పాడైపోయిన గుంతలా లేదా వాడిపోయిన మాల చెట్టులా, అంతా క్షీణించి పోయిన స్థితిలోకి చేరిపోయారు.
ప్రౌఢం శ్వపచగార్హస్థ్యం కుర్వాణం బహుబాన్ధవమ్ । కరఞ్జకుఞ్జవనవత్ పరాం వృద్ధిమ్ ఉపాగతం
అతడు, చుట్టూ బంధువులతో కూడిన శ్వపచుల ఇంట్లో వృద్ధాప్యంలోకి ప్రవేశించి, కరంజ వనంలా పరిపక్వతను పొందాడు.
అథాపశ్యద్ అసౌ గాధిర్ యావత్ తస్య కలత్రిణః । జరఢశ్వపచేశస్య స్వాత్మనో భ్రమకారిణః
ఆ తరువాత, ఆ ముసలి శ్వపచుడు భార్యతో ఉన్నంత కాలం, గాధి తన ఆత్మను తానే తానుగా తిరుగుతూ, అయోమయం కలిగిస్తున్నట్టు చూశాడు.
తత్ కలత్రమ్ అశేషేణ నీతమ్ ఆదృతమన్యునా । ఆసారపవనేనాశు వనపర్ణగణో యథా
ఆపదవాయువు ఊదినట్టు, అడవి ఆకులు ఎలా ఒక్కసారిగా ఎగురుతాయో, అతని భార్య కూడా అంతే త్వరగా, పూర్తిగా అతని జీవితంలో నుంచి పోయింది.