ప్రాణాపానప్రవాహేణ ముక్తమ్ అన్తమ్ ఉపాగతమ్ । సంశాన్తావయవస్పన్దం నిర్వాత ఇవ షణ్డకమ్
ప్రాణాయామం వల్ల శరీరం విడిచిపెట్టిన ఆ శరీరం, చివరికి చేరుకొని, దాని అవయవాలు పూర్తిగా నిశ్చలంగా, గాలి లేని నెత్తురు మొక్కల గుత్తి లాగ ఉండింది.
పాణ్డురాననమ్ ఆమ్లానం వృక్షపర్ణమ్ ఇవారసమ్ । శవీభూతమ్ అనాహ్లాదం ఛిన్ననాలమ్ ఇవామ్బుజమ్
ఆ ముఖం పసుపు రంగులో, వాడిపోయిన చెట్టు ఆకులా, ప్రాణం లేని, ఆనందం లేని, తెగిపోయిన తామర కాడిలా శవంలా కనిపించింది.
విపర్యస్తేక్షణం ప్రాతర్ మజ్జత్తారమ్ ఇవామ్బరమ్ । సావగ్రహమ్ ఇవ గ్రామం సర్వతః పాంసుధూసరమ్
దాని కళ్లన్నీ తారుమారు అయిపోయి, ఉదయం ఆకాశం చీకటిలో మునిగినట్టు, చుట్టూ అంతా దుమ్ముతో కప్పబడి, కష్టంలో ఉన్న ఊరిలా కనిపించాయి.
బాష్పక్లిన్నముఖైర్ దీనైః కరుణాక్రన్దకారిభిః । ఆవృతం బన్ధుభిః ఖిన్నైః కురరైర్ ఇవ పాదపమ్
ఆ బాధతో కన్నీళ్లు కారుస్తూ, ముఖాలు తడిగా, హృదయాన్ని కలచివేసే విలాపాలతో, ఆ బంధువులు చుట్టూ చేరారు. అవన్నీ కలిపి చూస్తే, బాధతో అల్లాడుతున్న కొంగలు ఒక చెట్టును చుట్టుముట్టినట్టు అనిపించింది.
సేతుభఙ్గగలద్వారిమ్లాయమానముఖాబ్జయా । నలిన్యా సమధర్మిణ్యా భార్యయా పాదయోశ్ శ్రితమ్
ఆయన పాదాల దగ్గర భార్య కూర్చుని ఉంది. ఆమె ముఖం ముదురు పోయింది, వాడిపోయింది. అది చూస్తే, వంతెన తెగిపోయి, నీళ్లు తగ్గిపోయిన తామర చెరువు లాగా ఉంది. ఆమె కూడా తన భర్త బాధను పంచుకుంటూ ఉంది.
తారాక్రన్దరణద్రూఢప్రలాపాలాపముగ్ధయా । మాత్రా గృహీతం చిబుకే నవవ్యఞ్జనలాఞ్ఛితే
తన కుమారుడి బాధను తట్టుకోలేక, తల్లీ గాబరాగా అయి, అతని నవయవ్వనపు అందమైన మొహాన్ని చేతితో తడుముతూ, కన్నీళ్లు మింగలేక వేదనతో పలుకులు పలికింది.
అన్యైః పార్శ్వగతైర్ దీనైస్ స్రవదస్రుముఖైర్ జనైః । శ్రితం గలదవశ్యాయైశ్ శుష్కపర్ణైర్ ఇవ ద్రుమమ్
ఇంకా కొంతమంది బాధతో ఉన్నవారు, కన్నీళ్లు కారుస్తూ, ఆయన పక్కనే నిలబడి, ఆశ లేకుండా అతనిని పట్టుకున్నారు. అది చూస్తే, వాడిపోయిన ఆకులు చెట్టుకు అంటుకుని ఉన్నట్టు అనిపించింది.
వియోగభీత్యా సంయోగపరిహారపరైర్ ఇవ । దూరం ప్రవిసృతైర్ అఙ్గైర్ అనాత్మీయైర్ ఇవావృతమ్
విడిపోవడం భయంతో, దాని అవయవాలు చాలా దూరంగా పడిపోయినట్టు, అవి ఇక దానివే కావని అనిపించేలా చుట్టుముట్టబడ్డాయి.
పరస్పరమ్ అలగ్నాభ్యామ్ ఓష్ఠాభ్యాం దశనైశ్ శనైః । సవిరాగమ్ ఇవామ్లానైర్ హసన్తం స్వాత్మజీవితమ్
దాని పెదవులు కలిపి లేవు, దంతాలు మృదువుగా తాకుతున్నాయి. అవి స్వంత జీవితం మీద మిగిలిన ప్రేమతో, వాడిపోయిన చిరునవ్వుతో కనిపిస్తున్నాయి.
మౌనం ధ్యానమ్ ఇవాపన్నం పఙ్కాద్ ఇవ వినిర్మితమ్ । అప్రబోధాయ సంసుప్తం విశ్రామ్యన్తమ్ ఇవోచ్చకైః
అది మౌనంలో ధ్యానంలో ఉన్నట్టు, మట్టిలోంచి తయారైనట్టు, లోతుగా నిద్రలోకి వెళ్లి, పూర్తిగా విశ్రాంతిగా ఉండి, మేలుకోని స్థితిలో ఉంది.
బాన్ధవాక్రన్దసంరమ్భకోలాహలగతా గిరః । స్నేహభావవిచారార్థం శృణ్వన్తమ్ ఇవ యత్నతః
బంధువుల అరుపులతో, కలకలతో నిండిన మాటలు వినిపిస్తున్నా, వాటిలోని ప్రేమ భావాన్ని తెలుసుకోవాలని శ్రద్ధగా వినిపిస్తున్నట్టు ఉంది.
అథ తత్కాలకల్లోలప్రలాపాకులచేష్టితైః । సోరస్తాడనమ్ ఉచ్ఛూననేత్రవారిభిర్ ఆప్లుతైః
ఆ సమయంలో బాధ తాకిడులకు కన్నీళ్లు వదిలిన కళ్లతో, మనసు కలవరపడి మాటలు, చేతలు అశాంతిగా మారి, ఆ శరీరం కన్నీళ్లతో తడిసిపోయింది.
క్రమేణ స్వజనైః క్షుబ్ధైస్ తారాక్రన్దితఘర్ఘరైః । నిష్కాలితమ్ అమఙ్గల్యమ్ అపునర్దర్శనాయ తైః
తర్వాత, ఆత్మీయులు బాధతో విలపిస్తూ, తారలు అరచినట్టు గట్టిగా ఏడుస్తూ, దుఃఖంతో ఆ శరీరాన్ని ఎప్పటికీ తిరిగి చూడలేనట్లు తీసుకెళ్లారు.
నీతం శ్మశానమ్ ఆశ్యానవసాపఙ్కకలఙ్కితమ్ । శుష్కాశుష్కజరత్క్లిన్నకఙ్కాలశతసఙ్కులమ్
ఆ శరీరాన్ని మృతదేహాల మైదానం వైపు తీసుకెళ్లారు. అక్కడ కొవ్వు, మట్టి మచ్చలు అంటి, ఎండిపోయినవి, పాడైనవి, తడిగా ఉన్న ఎముకలతో నిండిపోయి ఉంది.
గృధ్రాభ్రచ్ఛన్నసూర్యాంశు చితాజ్వలననిస్తమః । శివాశతముఖజ్వాలాజాలపల్లవితావని
ఆ మైదానంలో గద్దల మేఘాలతో సూర్యకిరణాలు కనిపించక, చితి మంటల వెలుతురు చీకటిని తొలగిస్తూ, అనేక నక్కలు నిప్పు జ్వాలలు విసిరేలా భూమి అగ్నిజ్వాలలతో వికసించినట్టు కనిపించింది.
వహద్రక్తసరిత్స్నాతమద్గుకఙ్కోగ్రవాయసమ్ । రక్తార్ద్రతన్త్రీప్రసరజాలబద్ధజరత్ఖగమ్
పెద్ద రక్తనదిలో స్నానం చేసిన, రక్తంతో తడిసిన నరజాలంలో చిక్కుకున్న ఆ వృద్ధ పక్షిని, పురుగు, కాకి, గద్ద, నక్కలు కొరికాయి.
తత్ర తే జ్వలనే దీప్తే చక్రుస్ తం భస్మసాచ్ ఛవమ్ । బాన్ధవాస్ సలిలాపూరం సముద్రా ఇవ వాడవే
అక్కడ, మంటలు ఎగిసిపడుతున్న అగ్నిలో, బంధువులు ఆ శవాన్ని బూడిదగా మార్చారు. అది మేఘాల నుంచి సముద్రాలు నీటిని పొందినట్లే జరిగింది.
చితిశ్ చటచటాస్ఫోటైశ్ శవమ్ ఆశు దదాహ తమ్ । శుష్కేన్ధనవద్ ఉచ్ఛూనజ్వాలాజాలజటావతీ
చితి, చటచట మంటలతో, ఆ శవాన్ని త్వరగా కాల్చేసింది. ఎండిన కట్టెలు కాలిపోతున్నప్పుడు ఎగిసే అగ్నిజ్వాలల వలె, మంటలు పైకి ఎగసిపడ్డాయి.
అత్యుల్లసచ్చటచటారవముక్తగన్ధవ్యాప్తామ్బువాహపటలో ఽస్థిచయం హుతాశః । దన్తీ విరన్ధ్రమ్ ఇవ వేణువనం సమన్తాద్ ఉద్వాన్తమేదురరసం దలయాం చకార
బలంగా మోగుతున్న చిటిచాటు శబ్దాలతో, పరిమళాలు వెదజల్లుతూ, పొగతో ఆ ఎముకల గుట్టను పూర్తిగా కప్పేసింది. ఏనుగు వెదురు అడవిని నలిపినట్లు, చుట్టూ ఉన్న మజ్జ, రసాలను అగ్ని చితికి చెల్లాచెదురుగా చేసేసింది.
అథాపశ్యద్ అసౌ గాధిస్ స్వాధిపీవరయా ధియా । అన్తర్జలస్థ ఏవాన్తర్ ఆత్మనాత్మన్య్ అనిర్మలే
అప్పుడు గాధి తన స్వంత మంచితనంతో కూడిన మనస్సుతో, తాను తానే లోపల, మలినతతో నీటిలో మునిగినట్లు, తనలో తాను కనిపించాడు.
హూనమణ్డలపర్యన్తగ్రామోపాన్తనివాసినామ్ । శ్వపచానాం స్త్రియో గర్భే స్థితమ్ ఆత్మానమ్ ఆకులమ్
ఆయన తన ఆత్మను, గ్రామ సరిహద్దులో శ్మశానానికి దగ్గరగా నివసించే చండాలుల మహిళ గర్భంలో, కలవరంగా ఉన్నట్లు చూశాడు.
గర్భవాసభయాక్రాన్తం పీడితం పేలవాఙ్గకమ్ । శ్వపచీహృదయే సుప్తం శ్వవిష్ఠాయామ్ ఇవాఙ్కురమ్
ఆయన తనను తాను, గర్భంలో ఉండే భయంతో బాధపడుతూ, బలహీనమైన శరీరంతో, చండాలురాలయిన మహిళ హృదయంలో, కుక్క మలంలో మొలకలా నిద్రిస్తున్నట్లు చూశాడు.
శనైః పక్వతయా కాలే ప్రసూతం మేచకచ్ఛవిమ్ । శ్వపచ్యా ప్రావృషేవాబ్దం శ్యావమ్ ఆవలితం మలైః
కాలక్రమంలో పండిన తరువాత, చండాలురాలి నుంచి, మలంతో కప్పబడి, మబ్బులా ముదురు రంగుతో, వెలిసిన చర్మంతో జన్మించాడు.
సమ్పన్నం శ్వపచాగారే శిశుం శ్వపచవల్లభమ్ । ఇతశ్ చేతశ్ చ గచ్ఛన్తమ్ ఉత్పీడమ్ ఇవ యామునమ్
ఒక శ్వపచుని ఇంట్లో, ఆ శ్వపచునికి ఎంతో ఇష్టమైన చిన్నవాడు, అటూ ఇటూ తిరుగుతూ, అలలతో కలకలలాడే యమునా నదిలా కనిపించేవాడు.
ద్వాదశాబ్దదశాం యాతం సంస్థితం షోడశాబ్దికమ్ । పీవరాంసమ్ ఉదారాఙ్గం పయోదమ్ ఇవ మేదురమ్
పన్నెండు సంవత్సరాలు నిండిన తరువాత, పదహారు సంవత్సరాలు వచ్చినప్పుడు, విస్తారమైన భుజాలు, అందమైన శరీరం కలిగి, మేఘంలా బలంగా ఎదిగాడు.
సారమేయపరీవారం విహరన్తం వనాద్ వనమ్ । నిఘ్నన్తం మృగలక్షాణి పౌలిన్దీం స్థితిమ్ ఆస్థితమ్
పిల్లికుక్కలు చుట్టూ ఉన్నవాడు, అడవి నుంచి అడవికి తిరుగుతూ, జింకల మందలను వేటాడుతూ, పాలిందుల జీవన విధానాన్ని అనుసరించాడు.
తమాలం లతయేవాథ శ్రితం శ్వపచకాన్తయా । స్తనస్తబకశాలిన్యా నవపల్లవహస్తయా
తర్వాత, ఒక తమాల వృక్షాన్ని లత ఎలా ఆలింగనం చేస్తుందో, అలాగే, కొత్త కొమ్మల వంటి చేతులతో, స్తనముల గుత్తులున్న శ్వపచుని కుమార్తె అతనితో కలిసింది.
శ్యామయా కలికాజాలదశనామలమాలయా । నవవల్లభయా భూరివిలాసవలితాఙ్గయా
ముదురు రంగు చర్మంతో, పుష్పముక్కల మాల ధరించి, తెల్లటి పళ్లతో, కొత్త ప్రియుడితో, ఆ యువతి తన అందమైన కదలికలతో భూమిపై ఆనందంగా విహరించేది.
విలసన్తం వనాన్తేషు తయా సహ నవేష్టయా । శ్యామలం శ్యామయా భృఙ్గం భృఙ్గ్యేవ కుసుమర్ద్ధిషు
ఆ యువతితో, తన కొత్త స్నేహితురాలితో, అడవి అంచుల్లో ఆనందంగా తిరుగుతూ, ముదురు రంగు వాడు ముదురు రంగు యువతితో, పుష్పాలతో నిండిన చోట బొమ్మల మధ్య తిరిగే తేనెటీగలా కనిపించాడు.
నవపర్ణలతాపత్త్రవసనం వ్యసనాన్తరమ్ । విన్ధ్యకాన్తారమ్ ఆకారమ్ అభ్యాగతమ్ ఇవోద్భటమ్
కొత్త ఆకులూ లతలతో చేసిన వస్త్రాలు ధరించి, వేరే రకమైన కష్టాన్ని అనుభవిస్తూ, విన్ధ్య అడవిలోకి కొత్తగా వచ్చిన అడవి మనిషిలా కనిపించాడు.