పూర్వమ్ ఏవ బలాత్ తస్మాద్ ఆక్రమ్యేన్ద్రియపఞ్చకమ్ । అభ్యాసాత్ సర్వయత్నేన చిత్తం కురు విచారవత్
అందువల్ల ముందుగా బలవంతంగా ఐదు ఇంద్రియాలను నియంత్రించు. తరచూ సాధనతో, అన్ని ప్రయత్నాలతో మనసును విచారణతో నిండినదిగా చేయు.
యద్ యద్ ఆసాద్యతే కిఞ్చిత్ కేనచిత్ క్వచిద్ ఏవ హి । స్వశక్తిసమ్ప్రవృత్త్యా తల్ లభ్యతే నాన్యతః క్వచిత్
ఎవరైనా ఎక్కడైనా ఏది సాధించారో, అది వారి స్వంత శక్తితో చేసిన ప్రయత్నం వల్లే లభిస్తుంది; వేరే విధంగా ఎక్కడా దొరకదు.
పౌరుషం యత్నమ్ ఆశ్రిత్య ప్రోల్లఙ్ఘ్యేన్ద్రియపర్వతమ్ । సంసారజలధిం తీర్త్వా పారం గచ్ఛ పరం పదమ్
మనుష్యుని ప్రయత్నాన్ని ఆశ్రయించి, ఇంద్రియాల పర్వతాన్ని దాటి, సంసార సముద్రాన్ని క్రాస్ చేసి, పరమ పదాన్ని చేరుకో.
వినా పురుషయత్నేన దృశ్యతే చేజ్ జనార్దనః । మృగపక్షిగణం కస్మాత్ తద్ అసౌ నోద్ధరత్య్ అజః
పురుషుని ప్రయత్నం లేకుండానే జనార్దనుడు కనిపిస్తే, ఆయన ఎందుకు జంతువులు, పక్షులు లాంటి వాటిని విమోచించడు?
గురుశ్ చేద్ ఉద్ధరత్య్ అజ్ఞమ్ ఆత్మీయాత్ పౌరుషాద్ ఋతే । ఉష్ట్రదాన్తబలీవర్దాంస్ తత్ కస్మాన్ నోద్ధరత్య్ అసౌ
గురువు ఎవరికైనా వారి స్వంత ప్రయత్నం లేకుండా అజ్ఞానాన్ని తొలగిస్తే, ఆయన ఎద్దులు, ఒంటెలు, ఏనుగులను ఎందుకు విమోచించడు?
న హరేర్ న గురోర్ నార్థాత్ కిఞ్చిద్ ఆసాద్యతే మహత్ । ఆక్రాన్తమనసస్ స్వస్మాద్ యన్ నాసాదితమ్ ఆత్మనః
హరి దగ్గర నుంచి, గురువు ద్వారా, లేదా ధనం వల్ల కూడా, మనసు శ్రమించకపోతే గొప్పదేమీ సాధ్యం కాదు. మన మనసు ప్రయత్నించకపోతే, మనకు ఏదీ దక్కదు.
అభ్యాసవైరాగ్యయుతాద్ ఆక్రాన్తేన్ద్రియపన్నగాత్ । ఆత్మనః ప్రాప్యతే యత్ తత్ ప్రాప్యతే న జగత్త్రయాత్
అభ్యాసం, విరక్తి కలిగి, ఇంద్రియాల పాము నిగ్రహించి, మనం మనమే సాధించేది, మూడు లోకాల నుంచైనా దొరకదు.
ఆరాధయాత్మనాత్మానమ్ ఆత్మనాత్మానమ్ అర్చయ । ఆత్మనాత్మానమ్ ఆలోక్య సన్తిష్ఠ స్వాత్మనాత్మని
నీ ఆత్మతోనే నీ ఆత్మను ఆరాధించు, నీ ఆత్మను గౌరవించు. నీ ఆత్మను నీ ఆత్మతో చూసి, నీలో నువ్వు స్థిరంగా ఉండిపో.
శాస్త్రయత్నవిచారేభ్యో మూర్ఖాణాం ప్రపలాయతామ్ । కల్పితా వైష్ణవీ భక్తిః ప్రవృత్త్యర్థం శుభస్థితౌ
శాస్త్ర అధ్యయనం, ప్రయత్నం చేయకుండా పారిపోతున్న మూర్ఖుల కోసం, మంచిగా ఉండేందుకు వారిని ప్రేరేపించేందుకు, విష్ణువు భక్తిని కల్పించారు.
అభ్యాసయత్నౌ ప్రథమం ముఖ్యో విధిర్ ఉదాహృతః । తదభావే తు గౌణస్ స్యాత్ పూజ్యపూజామయః క్రమః
మొదట సాధన, శ్రమలే ప్రధానమైన మార్గమని చెప్పబడింది. అవి లేకపోతే, పూజించేవాడు, పూజ, పూజ్యుడు అనే క్రమం రెండవదిగా భావించాలి.
అస్తి చేద్ ఇన్ద్రియాక్రాన్తిః కిం పూజాపూజ్యపూజనైః । నాస్తి చేద్ ఇన్ద్రియాక్రాన్తిః కిం పూజాపూజ్యపూజనైః
ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టగలిగితే పూజ, పూజ్యుడు, పూజకుడు వంటి వాటితో ఏమి ప్రయోజనం? అదుపు చేయలేకపోతే కూడా వాటితో ఏమి లాభం?
విచారోపశమాభ్యాం హి వినా నాసాద్యతే హరిః । విచారోపశమాభ్యాం చ యుక్తస్యాబ్జకరేణ కిమ్
విచారణ, శాంతి లేకుండా పరమాత్మను పొందడం సాధ్యం కాదు. విచారణ, శాంతిలో స్థిరమైనవాడికి ఆ కమలహస్తుని అవసరం ఏముంది?
విచారోపశమోపేతం చిత్తమ్ ఆరాధయాత్మనః । తస్మిన్ సిద్ధే భవాన్ సిద్ధో నో చేత్ త్వం వనగర్దభః
విచారణ, శాంతితో కూడిన మనస్సును ఆత్మలో నిలిపితే నీవు సిద్ధుడవుతావు. అది సాధించలేకపోతే అడవిలోని గాడిదవంటివాడవు.
క్రియతే మాధవాదీనాం ప్రణయః ప్రార్థనాయ యత్ । స చైవ కస్మాత్ క్రియతే న స్వకస్యైవ చేతసః
మాధవుడు మొదలైన దేవతలకు మనం భక్తితో ప్రార్థనలు చేస్తాము. కానీ, మనసుకు కూడా అదే విధంగా ఎందుకు చేయము?
సర్వస్యైవ జనస్యాస్య విష్ణుర్ అభ్యన్తరే స్థితః । తం పరిత్యజ్య యే యాన్తి బహిర్ విష్ణుం న తే బుధాః
ప్రతి మనిషిలో విష్ణువు లోపలే ఉన్నాడు. ఆ లోపలి విష్ణువును వదిలిపెట్టి బయట వెతికేవారు జ్ఞానులు కారు.
హృద్గుహావాసి చిత్తత్త్వం ముఖ్యం సానాతనం వపుః । శఙ్ఖచక్రగదాహస్తో గౌణ ఆకార ఆత్మనః
మన హృదయంలో ఉండే మనస్సు యొక్క అసలు స్వరూపమే ముఖ్యమైనది, శాశ్వతమైనది. శంఖం, చక్రం, గదా పట్టిన రూపం ఆత్మకు రెండవది మాత్రమే.
యో హి ముఖ్యం పరిత్యజ్య గౌణం సమనుధావతి । త్యక్త్వా రసాయనం సిద్ధం సాధ్యం సంసాధయత్య్ అసౌ
ఎవరైనా అసలు విషయాన్ని వదిలిపెట్టి రెండవదాన్ని వెంబడిస్తే, సిద్ధమైన అమృతాన్ని వదిలి ఇంకా సిద్ధించాల్సినదాన్ని ఆశించే వారిలా అవుతారు.
యస్ తు వా స్థితిమ్ ఏవాస్యామ్ ఆత్మజ్ఞానచమత్కృతౌ । నాసాదయతి సమ్మత్తమనాస్ స రఘునన్దన
ఓ రఘునందన, ఆత్మజ్ఞానంలో ఆహ్లాదాన్ని పొందడంలో స్థిరతను పొందని వాడు, మనసు పూర్తిగా లీనమవని వాడు, ఆ స్థితిని చేరుకోడు.
అప్రాప్తాత్మవివేకో ఽన్తర్ అజ్ఞశ్ చిత్తవశీకృతః । శఙ్ఖచక్రగదాపాణిమ్ అర్చయత్య్ అమరేశ్వరమ్
ఆత్మను గుర్తించే వివేకం లేని వాడు, లోపల తెలియని వాడు, మనసు చేత నియంత్రించబడిన వాడు, శంఖం, చక్రం, గదను ధరించిన అమరేశ్వరుని పూజిస్తాడు.
తత్పూజనేన కష్టేన తపసా తస్య రాఘవ । కాలే నిర్మలతామ్ ఏతి చిత్తం వైరాగ్యవారిణా
ఓ రాఘవ, కష్టమైన పూజలు, తపస్సు వల్ల, కాలక్రమంలో మనసు వైరాగ్యమనే నీటితో శుద్ధిపొందుతుంది.
నిత్యాభ్యాసవివేకాభ్యాం చిత్తమ్ ఆశు ప్రసీదతి । ఆమ్రమ్ ఏవ దశామ్ ఏతి సాహకారీం శనైశ్ శనైః
నిత్యాభ్యాసం, వివేకం వల్ల మనసు త్వరగా ప్రశాంతమవుతుంది; మామిడి పండు సహాయంతో సౌహకారికాయ వలె ఆ స్థితిని క్రమంగా పొందుతుంది.
ఏతద్ అప్య్ ఆత్మనైవాత్మా ఫలమ్ ఆప్నోతి భావితమ్ । హరిపూజాక్రమాఖ్యేన నిమిత్తేనారిసూదన
అరిసూదనా, ఈ ఫలితాన్ని కూడా మన ఆత్మే తనకోసం పొందుతుంది. హరివందన అనే విధానంతో ఇది సాధ్యమవుతుంది.
వరమ్ ఆప్నోతి యో వాపి విష్ణోర్ అమితతేజసః । తేన స్వస్యైవ తత్ ప్రాప్తం ఫలమ్ అభ్యాసశాఖినః
అమిత తేజస్సుతో ఉన్న విష్ణువుని నుండి ఎవరు వరం పొందినా, అది వారి స్వప్రయత్న ఫలితమే. అది వృక్షానికి కొమ్మ ఫలాన్ని ఇచ్చినట్లే.
సర్వేషామ్ ఉత్తమార్థానాం సర్వాసాం చిరసమ్పదామ్ । స్వమనోనిగ్రహో భూమిర్ భూమిస్ సస్యశ్రియామ్ ఇవ
అన్ని ఉత్తమ లక్ష్యాలకు, శాశ్వత సంపదలకు, మనసు నియంత్రణే ఆధారం. అది భూమి పంటలకు ఆధారమైనట్లే.
అప్య్ ఉర్వీఖననోత్కస్య కషతో ఽపి శిలోచ్చయమ్ । స్వమనోనిగ్రహాద్ అన్యో నోపాయో ఽస్తీహ దుఃఖహా
భూమిని తవ్వడంలో ఎంత కష్టమొచ్చినా, పర్వతాలాంటి రాళ్లు ఎదురైనా, మనసు నియంత్రణ తప్ప ఇక్కడ బాధలు తొలగించడానికి మరో మార్గం లేదు.
తావజ్ జన్మసహస్రాణి భ్రమన్తి భువి మానవాః । యావన్ నోపశమం యాతి మనోమత్తమహార్ణవః
మనస్సు పిచ్చితనపు మహాసముద్రం శాంతించేవరకు, మనుషులు వేల జన్మలు ఈ భూమిపై తిరుగుతూనే ఉంటారు.
బ్రహ్మవిష్ణ్విన్ద్రరుద్రాద్యాశ్ చిరం సమ్పూజితా అపి । ఉపప్లుతమనోవ్యాధిం న త్రాయన్తే ఽపి వత్సలాః
బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రుడు, రుద్రుడు వంటి దయతో కూడిన దేవతలను ఎంతకాలం పూజించినా, మనస్సు వ్యాధితో బాధపడే వారిని వారు రక్షించలేరు.
ఆకారభాసురం త్యక్త్వా బాహ్యమ్ ఆన్తరమ్ అప్య్ అజమ్ । కురు జన్మక్షయాయాశు సంవిన్మాత్రైకచిన్తనమ్
బయటి రూపాలను, లోపలి రూపాలను—అవి కేవలం కనబడే వాటే—వదిలిపెట్టి, జన్మల నాశనానికి, త్వరగా జన్మించని స్వచ్ఛమైన చైతన్యాన్ని మాత్రమే మనసుతో ధ్యానించు.
సంవేద్యనిర్ముక్తనిరామయైకసంవిన్మయాస్వాదమ్ అనన్తరూపమ్ । సన్మాత్రమ్ ఆస్వాదయ సర్వసారం పారం పరం ప్రాప్స్యసి జన్మనద్యాః
అనుభవించదగినదానినుండి, వ్యాధులనుండి విముక్తమైన, రూపరహితమైన, పరిమితిలేని చైతన్యస్వరూపాన్ని ఆస్వాదించు. అలా చేస్తే, జన్మనదికి అతి దూరపు తీరుని, పరమమైన తత్త్వాన్ని చేరుకుంటావు.
రామాపర్యవసానేయం మాయా సంసృతినామికా । ఆత్మచిత్తజయేనైవ క్షయమ్ ఆయాతి నాన్యథా
రామా, ఈ మాయ అనే సంసార జీవితం మన మనస్సును, హృదయాన్ని పూర్తిగా జయించినవారికే అంతమవుతుంది; ఇంకే విధంగా కాదు.