ప్రహ్లాదో ఽన్తస్స్థయా శుద్ధసత్త్వవాసనయా స్వయా । బోధమ్ ఆప మహాబాహో శఙ్ఖశబ్దావబుద్ధయా
ఓ మహాబాహో, ప్రహ్లాదుడు తన అంతరంగంలో ఉన్న శుద్ధమైన సత్త్వవాసన వల్ల, శంఖనాదం విని మేలుకొనినట్టు, జ్ఞానాన్ని పొందాడు.
హరిర్ ఆత్మా హి భూతానాం తస్య యత్ ప్రతిభాసతే । తత్ తథైవ భవత్య్ ఆశు సర్వత్రాత్మైవ కారణమ్
హరి అన్నవాడు అన్ని జీవులలోని ఆత్మ. ఆయనకు ఏది కనిపిస్తే అది వెంటనే నిజమవుతుంది. ఎందుకంటే, అన్ని చోట్ల కూడా ఆత్మే కారణం.
ప్రబోధమ్ ఏతు ప్రహ్లాదో యదైవేతి విచిన్తితమ్ । నిమేషాద్ వాసుదేవేన తదైవ తద్ ఉపస్థితమ్
ప్రహ్లాదుడు జ్ఞానాన్ని పొందాలని ఆలోచించిన వెంటనే, ఓ వాసుదేవా, ఆ క్షణంలోనే అది జరిగిపోయింది.
ఆత్మన్య్ అకారణేనైవ భూతానాం కారణేన చ । సృష్ట్యర్థం వపుర్ ఆత్తం తద్ వాసుదేవీయమ్ ఆత్మనా
సృష్టి కోసం, వాసుదేవుని శరీరాన్ని ఆత్మ స్వీకరించింది. ఆ ఆత్మకి తాను కారణం కాదు కానీ అన్ని జీవులకు కారణం.
ఆత్మావలోకనేనాశు మాధవః పరిదృశ్యతే । మాధవారాధనేనాశు స్వయమ్ ఆత్మావలోక్యతే
మన ఆత్మను మనం చూసినప్పుడు మాధవుడు త్వరగా దర్శనమిస్తాడు. మాధవుణ్ణి భక్తితో సేవించినప్పుడు మన ఆత్మను మనమే త్వరగా తెలుసుకోగలం.
ఏతాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య రాఘవాత్మావలోకనే । విహరాశు విరాడాత్మా పదం ప్రాప్స్యసి శాశ్వతమ్
ఈ దృష్టిని పట్టుకుని, రాఘవా, నీవు నీ ఆత్మను పరిశీలిస్తూ ఉండగా, త్వరగా సమస్తాన్ని వ్యాపించే ఆ శాశ్వత స్థితిని చేరుకుంటావు.
సుఖాసారవతీ రామ సంసారప్రావృడ్ ఆతతా । జాడ్యం దదాతి పరమం విచారార్కమ్ అపశ్యతః
రామా, ఈ లోకంలో ఉండే తాత్కాలిక సుఖాల వర్షకాలం, విచారణ అనే సూర్యుడిని చూడని వారికి, పరమమైన మాంద్యాన్ని కలిగిస్తుంది.
ప్రసాదాద్ ఆత్మనో విష్ణోర్ మాయేయమ్ అతిభాసురా । ప్రబాధతే న ధీరాంస్ తు యక్షీ మన్త్రవతో యథా
ఆత్మ అయిన విష్ణువు కృప వల్ల, ఈ ప్రకాశవంతమైన మాయా, జ్ఞానులను ప్రభావితం చేయదు; మంత్రాన్ని తెలిసినవారిని యక్షిణి ఎలా హానిచేయలేకపోతుందో అలా.
ఆత్మేచ్ఛయైవ ఘనతాం సముపాగతాన్తర్ ఆత్మేచ్ఛయైవ తనుతామ్ ఉపయాతి కాలే । సంసారజాలరచనేయమ్ అనన్తమాయా జ్వాలేవ వాతకలయానఘ పావకస్య
పాపరహితుడా, ఈ అంతర్మాయా ఆత్మ సంకల్పంతోనే కొన్నిసార్లు ఘనంగా, మరికొన్ని సందర్భాల్లో సూత్రముగా మారుతుంది; ఈ అనంతమైన సంసారపు జాలం, అగ్నికి గాలివాటం తగిలినట్టు ఉంటుంది.
భగవన్ సర్వధర్మజ్ఞ శుద్ధైస్ త్వద్వచనాంశుభిః । నిర్వృతాస్ స్మశ్ శశాఙ్కస్య కరైర్ ఓషధయో యథా
భగవంతుడా, అన్ని ధర్మాలను తెలిసినవాడవు నీవు. నీ పవిత్రమైన మాటల కాంతితో మేము తృప్తిపొందాము. అది చంద్రుని కిరణాలతో ఔషధాలు ఆనందపడినట్టు ఉంది.
కర్ణాభివాఞ్ఛ్యమానాని పవిత్రాణి మృదూని చ । భూషయన్తి గృహీతాని పుష్పాణీవ వచాంసి తే
నీ మాటలు పవిత్రంగా, మృదువుగా ఉండి, చెవులకు ఎంతో ఇష్టంగా అనిపిస్తాయి. అవి అందుకున్నవారిని పువ్వుల్లా అలంకరిస్తాయి.
పౌరుషేణ ప్రయత్నేన సర్వమ్ ఆసాద్యతే యది । ప్రహ్లాదస్ తత్ కథం బుద్ధో న మాధవవరం వినా
మనుష్యుని శ్రమతో, పట్టుదలతో అన్నీ సాధ్యమైతే, ప్రహ్లాదుడు మాధవుని అనుగ్రహం లేకుండా తన వరాన్ని ఎందుకు పొందలేకపోయాడు?
యద్ యద్ రాఘవ సమ్ప్రాప్తం ప్రహ్లాదేన మహాత్మనా । తత్ తద్ ఆసాదితం తేన పౌరుషాద్ ఏవ నాన్యతః
ఓ రాఘవా, ప్రహ్లాదుడు ఏది సాధించాడో, అది అంతా తన స్వంత శ్రమతోనే పొందాడు. వేరే విధంగా కాదు.
ఆత్మా నారాయణశ్ చైవ న భిన్నౌ తిలతైలవత్ । తథైవ శౌక్ల్యపటవత్ కుసుమామోదవత్ తథా
ఆత్మ కూడా నారాయణుడే, వీరిద్దరూ వేరుగా లేరు. ఇది నువ్వులలో నూనె ఉన్నట్టూ, బట్టలో తెలుపు ఉన్నట్టూ, పువ్వులో పరిమళం ఉన్నట్టూ, అంతే.
యో హి విష్ణుస్ స ఏవాత్మా యో హ్య్ ఆత్మా స జనార్దనః । విష్ణ్వాత్మశబ్దౌ పర్యాయౌ యథా విటపిపాదపౌ
విష్ణువు ఎవరో, ఆత్మ కూడా ఆయనే. ఆత్మ ఎవరో, జనార్దనుడే. 'విష్ణువు' అనే మాట, 'ఆత్మ' అనే మాట, రెండూ ఒకటే. ఇవి చెట్టు, కొమ్మల మాటలవంటి మారుపదాలు.
ప్రహ్లాదనామ్నా ప్రథమమ్ ఆత్మైవ స్వయమ్ ఆత్మనా । స్వయైవ శక్త్యా పరయా విష్ణుభక్తౌ నియోజితః
మొదట ఆత్మే తన శక్తితో 'ప్రహ్లాదుడు' అనే పేరు తీసుకుని, తన పరాశక్తితో విష్ణుభక్తిలో నిమగ్నమయ్యింది.
ప్రహ్లాదో హ్య్ ఆత్మనైవైతం వరమ్ అర్జితవాన్ స్వయమ్ । స్వయం విచారం కృతవాన్ స్వయం విజితవాన్ మనః
ప్రహ్లాదుడు తన ఆత్మతోనే ఈ వరాన్ని పొందాడు. తానే విచారించాడు, తానే మనసును జయించాడు.
కదాచిద్ ఆత్మనైవాత్మా స్వయం శక్త్యా విబోధ్యతే । కదాచిద్ విష్ణుదేహేన భక్తిలభ్యేన బోధ్యతే
కొన్నిసార్లు ఆత్మ తన శక్తితో తానే మేల్కొంటుంది. మరికొన్నిసార్లు భక్తితో పొందగలిగే విష్ణువు శరీరం ద్వారా ఆత్మ మేల్కొంటుంది.
చిరమ్ ఆరాధితో ఽప్య్ ఏష పరమప్రీతిమాన్ అపి । నావిచారవతో జ్ఞానం దాతుం శక్నోతి మాధవః
మాధవుడు ఎంతకాలమైనా ఆరాధించబడినా, ఎంత సంతోషంగా ఉన్నా, విచారణ లేని వారికి జ్ఞానం ఇవ్వలేడు.
ముఖ్యః పురుషయత్నోత్థో విచారస్ స్వాత్మదర్శనే । గౌణో వరాదికో హేతుర్ ముఖ్యహేతుపరో భవ
తన ఆత్మను తెలుసుకోవడంలో ముఖ్యమైన కారణం మనిషి ప్రయత్నంతో కలిగే విచారణే. వరాలు వంటివి రెండవ కారణాలు మాత్రమే. అందుకే నీవు ప్రధాన కారణమైన విచారణపట్ల ఆసక్తి చూపు.
పూర్వమ్ ఏవ బలాత్ తస్మాద్ ఆక్రమ్యేన్ద్రియపఞ్చకమ్ । అభ్యాసాత్ సర్వయత్నేన చిత్తం కురు విచారవత్
అందువల్ల ముందుగా బలవంతంగా ఐదు ఇంద్రియాలను నియంత్రించు. తరచూ సాధనతో, అన్ని ప్రయత్నాలతో మనసును విచారణతో నిండినదిగా చేయు.
యద్ యద్ ఆసాద్యతే కిఞ్చిత్ కేనచిత్ క్వచిద్ ఏవ హి । స్వశక్తిసమ్ప్రవృత్త్యా తల్ లభ్యతే నాన్యతః క్వచిత్
ఎవరైనా ఎక్కడైనా ఏది సాధించారో, అది వారి స్వంత శక్తితో చేసిన ప్రయత్నం వల్లే లభిస్తుంది; వేరే విధంగా ఎక్కడా దొరకదు.
పౌరుషం యత్నమ్ ఆశ్రిత్య ప్రోల్లఙ్ఘ్యేన్ద్రియపర్వతమ్ । సంసారజలధిం తీర్త్వా పారం గచ్ఛ పరం పదమ్
మనుష్యుని ప్రయత్నాన్ని ఆశ్రయించి, ఇంద్రియాల పర్వతాన్ని దాటి, సంసార సముద్రాన్ని క్రాస్ చేసి, పరమ పదాన్ని చేరుకో.
వినా పురుషయత్నేన దృశ్యతే చేజ్ జనార్దనః । మృగపక్షిగణం కస్మాత్ తద్ అసౌ నోద్ధరత్య్ అజః
పురుషుని ప్రయత్నం లేకుండానే జనార్దనుడు కనిపిస్తే, ఆయన ఎందుకు జంతువులు, పక్షులు లాంటి వాటిని విమోచించడు?
గురుశ్ చేద్ ఉద్ధరత్య్ అజ్ఞమ్ ఆత్మీయాత్ పౌరుషాద్ ఋతే । ఉష్ట్రదాన్తబలీవర్దాంస్ తత్ కస్మాన్ నోద్ధరత్య్ అసౌ
గురువు ఎవరికైనా వారి స్వంత ప్రయత్నం లేకుండా అజ్ఞానాన్ని తొలగిస్తే, ఆయన ఎద్దులు, ఒంటెలు, ఏనుగులను ఎందుకు విమోచించడు?
న హరేర్ న గురోర్ నార్థాత్ కిఞ్చిద్ ఆసాద్యతే మహత్ । ఆక్రాన్తమనసస్ స్వస్మాద్ యన్ నాసాదితమ్ ఆత్మనః
హరి దగ్గర నుంచి, గురువు ద్వారా, లేదా ధనం వల్ల కూడా, మనసు శ్రమించకపోతే గొప్పదేమీ సాధ్యం కాదు. మన మనసు ప్రయత్నించకపోతే, మనకు ఏదీ దక్కదు.
అభ్యాసవైరాగ్యయుతాద్ ఆక్రాన్తేన్ద్రియపన్నగాత్ । ఆత్మనః ప్రాప్యతే యత్ తత్ ప్రాప్యతే న జగత్త్రయాత్
అభ్యాసం, విరక్తి కలిగి, ఇంద్రియాల పాము నిగ్రహించి, మనం మనమే సాధించేది, మూడు లోకాల నుంచైనా దొరకదు.
ఆరాధయాత్మనాత్మానమ్ ఆత్మనాత్మానమ్ అర్చయ । ఆత్మనాత్మానమ్ ఆలోక్య సన్తిష్ఠ స్వాత్మనాత్మని
నీ ఆత్మతోనే నీ ఆత్మను ఆరాధించు, నీ ఆత్మను గౌరవించు. నీ ఆత్మను నీ ఆత్మతో చూసి, నీలో నువ్వు స్థిరంగా ఉండిపో.
శాస్త్రయత్నవిచారేభ్యో మూర్ఖాణాం ప్రపలాయతామ్ । కల్పితా వైష్ణవీ భక్తిః ప్రవృత్త్యర్థం శుభస్థితౌ
శాస్త్ర అధ్యయనం, ప్రయత్నం చేయకుండా పారిపోతున్న మూర్ఖుల కోసం, మంచిగా ఉండేందుకు వారిని ప్రేరేపించేందుకు, విష్ణువు భక్తిని కల్పించారు.
అభ్యాసయత్నౌ ప్రథమం ముఖ్యో విధిర్ ఉదాహృతః । తదభావే తు గౌణస్ స్యాత్ పూజ్యపూజామయః క్రమః
మొదట సాధన, శ్రమలే ప్రధానమైన మార్గమని చెప్పబడింది. అవి లేకపోతే, పూజించేవాడు, పూజ, పూజ్యుడు అనే క్రమం రెండవదిగా భావించాలి.