క్షీయతే న క్షయం ప్రాప్తే వర్ధమానే న వర్ధతే । న స్పన్దతే స్పన్దమానే దేహే ఽస్మిన్ పురుషః పరః
క్షయం వచ్చినప్పుడు అది క్షయించదు. వృద్ధి జరిగినప్పుడు అది పెరగదు. ఈ శరీరం కదిలినా, పరమాత్మ కదలదు.
దేహస్యాహమ్ అహం దేహ ఇతి క్షీణే ఽపి తే భ్రమే । త్యజామి న త్యజామీతి కిం మృషా కలనోదితా
ఈ శరీరం నేనే, ఇది నాదే అని భావన బలహీనమైనా కూడా ఉండిపోతుంది. 'నేను వదిలేస్తాను, వదలను' అనే ఆలోచన కల్పన వల్ల కలిగిన అబద్ధమైన భావమే.
ఇదం కృత్వా కరోమీదమ్ ఇదం త్యక్త్వేదమ్ ఆహరే । ఇతి తత్త్వవిదాం తాత సఙ్కల్పాస్ సఙ్క్షయం గతాః
ఇది చేసి, తర్వాత అది చేస్తాను; ఇది వదిలి, మరొకటి తీసుకుంటాను అని అనుకోవడం, నిజాన్ని తెలుసుకున్నవారికి అలాంటి సంకల్పాలు పోయాయి, ప్రియమైనవాడా.
ప్రబుద్ధాస్ సర్వకర్తారః కిం కరిష్యన్తి వై నవమ్ । నవస్యాకరణాన్ నిత్యమ్ అకర్తృత్వపదం గతాః
ప్రబుద్ధులు, అన్నీ చేయగలవారు అయినా, కొత్తగా ఏం చేయగలరు? వారు ఎప్పుడూ కొత్త పనులను వదిలేసి, చేయడం లేని స్థితిని పొందారు.
అకర్తృత్వాద్ అభోక్తృత్వమ్ అర్థాద్ ఏవ సమాగతమ్ । సఙ్గృహీతం కిలానుప్తం కేనేహ భువనత్రయే
చేయడం లేనప్పుడు, అనుభవించడమూ సహజంగా ఉండదు. ఈ మూడు లోకాలలో ఎవరు నిజంగా ఏదైనా కొత్తగా సంపాదించారా, లేదా వదిలేశారా? అన్నీ ముందే కలిసివున్నవే.
శాన్తే కర్తృత్వభోక్తృత్వే శాన్తిర్ ఏవ హి శిష్యతే । ప్రౌఢిమ్ అభ్యాగతా సైవ ముక్తిర్ ఇత్య్ ఉచ్యతే బుధైః
చేయడమూ, అనుభవించడమూ శాంతించిపోయినప్పుడు, మిగిలేది కేవలం ప్రశాంతతే. ఈ పరిపక్వత వచ్చినపుడు, దానినే జ్ఞానులు ముక్తి అంటారు.
ప్రబుద్ధాశ్ చిన్మయాశ్ శుద్ధాస్ సర్వమ్ ఆక్రమ్య సంస్థితాః । కిం త్యక్తం పరిగృహ్ణన్తు కిం గృహీతం త్యజన్తు వా
ప్రబుద్ధులు, చైతన్యస్వరూపులు, పవిత్రులు, అన్నింటినీ వ్యాపించి నిలిచినవారు—వారికి వదిలేది ఏముంది? స్వీకరించేది ఏముంది? లేదా తీసుకుని వదిలేది ఏముంది?
గ్రాహ్యగ్రాహకసమ్బన్ధః ప్రమితావయవిక్రమః । హీనః ప్రమేయావయవైః కిం గృహ్ణాతు జహాతు కిమ్
తెలిసినదాన్ని పట్టుకునే వాడు, పట్టుబడే విషయం అనే సంబంధం లేకుండా, వాటిలో భాగాల కదలిక కూడా లేనప్పుడు, అక్కడ ఏమి తీసుకోవాలి? ఏమి వదిలేయాలి?
గ్రాహ్యగ్రాహకసమ్బన్ధే క్షీణే శాన్తిర్ ఉదేత్య్ అలమ్ । స్థితిమ్ అభ్యాగతా సాన్తర్ మోక్షనామ్నాభిధీయతే
పట్టుకునే వాడు, పట్టుబడే విషయం అనే సంబంధం పూర్తిగా పోయినప్పుడు, సంపూర్ణ శాంతి కలుగుతుంది. ఆ స్థితిని చేరినవారికి దానిని 'మోక్షం' అని అంటారు.
తత్ర స్థితాస్ సదా సన్తస్ త్వాదృశాః పురుషోత్తమాః । సుషుప్తావయవస్పన్దసాధర్మ్యేణ చరన్తి హి
మీలాంటి ఉత్తములు, ఎల్లప్పుడూ ఆ స్థితిలోనే ఉంటారు. వారు గాఢ నిద్రలోని నిశ్చలతలాగా, లోపల ప్రశాంతంగా సంచరిస్తూ ఉంటారు.
పరావబోధవిశ్రాన్తవాసనా జాగతీం స్థితిమ్ । అర్ధసుప్తా ఇవేహేమాం పశ్యన్త్య్ ఆత్మస్థయా ధియా
పరమ జ్ఞానంలో వారి వాసనలు విశ్రాంతి పొందినవారు, ఈ మేల్కొనిన స్థితిని, మనసు ఆత్మలో స్థిరంగా ఉండగా, అర్ధ నిద్రలో ఉన్నట్టు చూస్తారు.
న రమన్తి హి రమ్యేషు స్వాత్మన్య్ ఏకగతాశయాః । నోద్విజన్తే చ దుఃఖేషు స్వాత్మన్య్ ఏకరసా యతః
తమ మనస్సు పూర్తిగా తనలోనే లీనమై ఉన్నవారు, సుఖకరమైన విషయాలలో ఆనందించరు; అలాగే, బాధలు వచ్చినప్పుడు కూడా కలవరపడరు. ఎందుకంటే వారికి సుఖదుఃఖాలు అన్నీ ఒకే రకంగా అనిపిస్తాయి.
నిత్యప్రబుద్ధా గృహ్ణన్తి కార్యాణీమాన్య్ అసఙ్గినః । మకురా ఇవ బిమ్బాని యథాప్రాప్తాన్య్ అవాఞ్ఛయా
ఎప్పుడూ జాగృతంగా, అసక్తితో ఉండే వారు, ఎదురయ్యే పనులను కోరిక లేకుండా అంగీకరిస్తారు. అద్దంలో ప్రతిబింబాలు ఎలా స్వీకరించబడతాయో, అలానే వారు వాటిని స్వీకరిస్తారు.
జాగ్రతి స్వాత్మని స్వస్థాస్ సుప్తాస్ సంసారసంస్థితౌ । బాలవత్ ప్రవిచేష్టన్తే సుషుప్తసదృశాశయాః
వారు మెలకువలో ఉన్నప్పుడు తమలోనే స్థిరంగా ఉంటారు. ప్రపంచంలో పిల్లల్లా ప్రవర్తించినా, వారి అంతరంగం మాత్రం లోతైన నిద్రలాంటి ప్రశాంతతతో ఉంటుంది.
త్వమ్ అజితపదవీమ్ ఉపాగతో ఽన్తః కమలజవాసరమ్ ఏకమ్ ఏవ భుక్త్వా । గుణగణకలితామ్ ఇహైవ లక్ష్మీం వ్రజ పరమాస్పదమ్ అచ్యుతం మహాత్మన్
నీవు అజేయ స్థితిని పొందావు. బ్రహ్మదినంలో ఎన్నో గుణాలను అనుభవించిన తరువాత, మహాత్మా, ఇక్కడే ఈ స్థిరమైన లక్ష్మిని, పరమమైన స్థానం అయిన అచ్యుతాన్ని పొందు.
జగద్రత్నసముద్గేన త్రైలోక్యాద్భుతదర్శినా । ఇత్య్ ఉక్తే పద్మనాభేన జ్యోత్స్నాశీతలయా గిరా
మూడు లోకాల అద్భుతాలను తనలో దాచుకున్న విశ్వమణిపెట్టెతో, పద్మనాభుడు చంద్రకాంతి లాంటి చల్లని మాటలతో ఇలా అన్నాడు.
ప్రహ్లాదనామా దేహో ఽసౌ వికాసినయనామ్బుజః । మృదూవాచ వచో ధీరో గృహీతమననక్రమః
ప్రహ్లాదుడు అనే ఆ శరీరం, విరిగిన పద్మపు కన్నులతో, మృదువుగా, స్థిరంగా, ఆలోచన పద్ధతిని గ్రహించి, శాంతంగా మాట్లాడాడు.
చిరమ్ అన్తర్ మయా దేవ దృష్టో ఽస్య్ అమలయా ధియా । పునర్ బహిర్ అయం దృష్ట్యా దిష్ట్యా దేవేశ దృశ్యసే
దేవా! నేను చాలాకాలంగా నిన్ను నా అంతరంగ శుద్ధమైన బుద్ధితో చూశాను. ఇప్పుడు అదృష్టవశాత్తు, దేవేంద్రుడా! నా కళ్లతో బయట నిన్ను చూస్తున్నాను.
అహమ్ ఆసమ్ అనన్తాయామ్ అస్యాం దృశి మహేశ్వర । సర్వసఙ్కల్పముక్తాయాం వ్యోమ వ్యోమ్నీవ నిర్మలే
మహేశ్వరా! నేను అంతులేని ఆ స్వచ్ఛమైన దృష్టిలో, అన్ని సంకల్పాలను వదిలిపెట్టి, ఆకాశంలో ఆకాశం లాగా, నిష్కళంకంగా ఉన్నాను.
న శోకేన న మోహేన న చ వైరాగ్యచిన్తయా । న దేహత్యాగకార్యేణ న సంసారభయేన చ
బాధ వల్ల కాదు, మాయ వల్ల కాదు, వైరాగ్యం గురించి ఆలోచించడం వల్ల కాదు, శరీరం వదిలేయడం వల్ల కాదు, ఈ లోక జీవితం మీద భయం వల్ల కూడా కాదు—
ఏకస్మిన్ విద్యమానే హి కుతశ్ శోకః కుతః క్షతిః । కుతో దేహః క్వ సంసారః క్వ స్థితిః క్వ భయాభయే
ఒక్కటే పరమాత్మ ఉన్నప్పుడు బాధ ఎక్కడుంది? నష్టం ఎక్కడుంది? శరీరం ఎక్కడుంది? సంసారం ఎక్కడుంది? నిలకడ ఎక్కడుంది? భయం లేదా భయరహితత ఎక్కడ ఉన్నాయి?
యథేచ్ఛయైవామలయా కేవలం స్వసముత్థయా । ఏవం దేవాహమ్ అవసం వితతే పావనే పదే
నా స్వచ్ఛమైన సంకల్పంతో, నా నుంచే ఉద్భవించిన చిత్తంతో, ఓ దేవా, నేను సులభంగా వ్యాపించిన పవిత్ర స్థితిలో నిలిచాను.
హా విరక్తో ఽస్మి సంసారం త్యజామీత్య్ ఆశయేశ్వర । అప్రబుద్ధధియాం చిన్తా హర్షశోకవికారదా
ఓ ఆశయేశ్వరా, 'హాయ్, నాకు వైరాగ్యం వచ్చింది, నేను సంసారం వదిలేస్తాను' అనే ఆలోచనలు, ఇంకా మేలుకోని మనసు ఉన్నవారికి ఆనందం, దుఃఖం కలిగించే కలవరాన్ని తెస్తాయి.
దేహాభావే న దుఃఖాని దేహే దుఃఖాని మే సతి । ఇతి చిన్తావిషవ్యాలీ మూర్ఖమ్ ఏవావలుమ్పతే
శరీరం లేనప్పుడు బాధలు ఉండవు; శరీరం ఉన్నప్పుడు బాధలు నాకే వస్తాయని అనుకునే ఆలోచన, విషపూరితమైన సందేహం పాము లాగా, మూర్ఖుడిని మాత్రమే పట్టుకుంటుంది.
ఇదం సుఖమ్ ఇదం దుఃఖమ్ ఇదం నాస్తీదమ్ అస్తి మే । ఇతి దోలాయితం చేతో మూఢమ్ ఏవ న పణ్డితమ్
ఇది సుఖం, ఇది బాధ, ఇది నాకు లేదు, ఇది నాదే అని మనసు ఊగిసలాడటం మూర్ఖుడికి మాత్రమే ఉంటుంది, జ్ఞానులకు కాదు.
అయమ్ అన్యో ఽన్య ఏవాహమ్ ఇత్య్ అజ్ఞానాన్ధవాసనాః । దూరోదస్తాస్ సుబుద్ధీనాం రజన్యో ఽంశుమతామ్ ఇవ
"అతడు వేరే, నేను వేరే" అనే అజ్ఞానపు మూఢ భావనలు, తెలివిగలవారు సూర్యకిరణాలతో రాత్రిని తరిమినట్టు, దూరంగా పారద్రోలుతారు.
ఇదం త్యాజ్యమ్ ఇదం గ్రాహ్యమ్ ఇతి మిథ్యా మనోభ్రమః । నోన్మత్తతాం నయత్య్ అన్తర్ జ్ఞమ్ అజ్ఞమ్ ఇవ దుర్ధియమ్
"ఇది వదలాలి, ఇది తీసుకోవాలి" అనే తప్పుడు మనసు మాయ, లోపలి జ్ఞానాన్ని పిచ్చిగా మార్చి, తెలివిగలవారిని కూడా అజ్ఞానుల్లా చేస్తుంది.
సర్వస్మిన్న్ ఆత్మని తతే త్వయి తామరసేక్షణ । హేయోపాదేయపక్షస్థా ద్వితీయా కలనా కుతః
తామరపువ్వులాంటి కన్నులు కలవాడా, అన్నీ నీలోనే ఆత్మగా ఉన్నప్పుడు, తీసుకోవాలి, వదలాలి అనే రెండో ఆలోచన ఎలా కలుగుతుంది?
విజ్ఞానాభాసమ్ అఖిలం జగత్ సదసతోస్ స్థితమ్ । కిం హేయం కిమ్ ఉపాదేయమ్ ఇతి యత్ త్యజ్యతే న వా
ఈ లోకమంతా జ్ఞానరూపంగా, ఉన్నదీ లేనిదీ కలిసినట్టుగా కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ వదిలేదేమీ లేదు, తీసుకోవాల్సిందేమీ లేదు, వదలాలి అనేదేమీ లేదు.
కేవలం స్వస్వభావేన ద్రష్టృదృశ్యే విచారయన్ । క్షణం విశ్రాన్తవాన్ అన్తర్ అహమ్ ఆత్మాత్మనాత్మని
దృక్కు, దృశ్యానికి సహజ స్వభావంతో మనసులో ఆలోచిస్తూ, ఒక క్షణం నేను నా లోపల, ఆత్మలో విశ్రాంతి పొందాను.