స్థైర్యం దేహస్య దృష్టస్య జీవితం ప్రోచ్యతే బుధైః । దేహాన్తరార్థం దేహస్య సన్త్యాగో మరణం స్మృతమ్
బుద్ధిమంతులు చెబుతారు — కనబడే శరీరం స్థిరంగా ఉండడమే జీవితం; మరో ప్రయోజనం కోసం శరీరాన్ని వదిలిపెట్టడమే మరణం.
ద్వాభ్యామ్ ఏవాసి పక్షాభ్యామ్ ఆభ్యాం ముక్తో మహామతే । కిం తే మరణమ్ అస్తీహ కిం వా జీవితమ్ అస్తి తే
ఈ రెండు రెక్కలతోనే నీవు విముక్తుడవు, ఓ మహామతి! నీకు మరణమేమిటి? జీవితం ఏమిటి? ఇవన్నీ నీకు సంబంధం లేవు.
నిదర్శనార్థమ్ ఏతత్ తు మయోక్తమ్ అరిమర్దన । న త్వం జీవసి సర్వజ్ఞ మ్రియసే న కదాచన
ఇది ఉదాహరణ కోసం మాత్రమే చెప్పాను, ఓ శత్రునాశకా! నీవు సర్వజ్ఞుడవు, నీవు జీవించడమూ లేదు, మరణించడమూ లేదు.
దేహసంస్థో ఽప్య్ అదేహత్వాద్ అదేహో ఽసి విదేహదృక్ । వ్యోమసంస్థో ఽప్య్ అసక్తత్వాద్ అవ్యోమైవ హి మారుతః
నీ శరీరంలో ఉన్నప్పటికీ, నీవు శరీరరహితుడవు. నీవు శరీరాన్ని దాటి చూస్తావు. ఆకాశంలో ఉన్నట్లు కనిపించినా, నీవు దానికి అంటకూడని వాడవు. గాలి ఎలా ఆకాశానికి అంటకూడదో, నీవు కూడా అంతే.
స్పర్శసమ్బోధకారిత్వాద్ దేహ ఏవాసి సువ్రత । ఉత్సేధారోధకత్వేన ఖమ్ ఉత్సేధస్య కారణమ్
స్పర్శను తెలుసుకునే శక్తి నీ వల్లే కనుక, ఓ సుశీలా! నీవే శరీరం. అలాగే, ఆకాశం ఎత్తుకు కారణమైనట్టు, నీవు కూడా శరీరానికి కారణమవుతావు.
ప్రబుద్ధో జ్ఞాతవస్తుత్వాద్ ఏవ త్వమ్ అసి నాసి చ । ఇయత్తైకపరిచ్ఛిన్నం రూపమ్ అజ్ఞేషు దుఃఖితమ్
నీవు నిజంగా తెలిసినవాడవై, మేల్కొన్నవాడవై ఉన్నావు. అయినా, నీవు లేవనిపించవచ్చు కూడా. పరిమితమైన రూపం తెలియని వారికి మాత్రమే ఉంటుంది, అది బాధతో నిండినదే.
సర్వదా సర్వమ్ ఏవాసి చిత్ప్రకాశపరైకధీః । కో దేహః కో ఽప్య్ అదేహస్ తే యం గృహ్ణాసి జహాసి వా
ప్రతి క్షణం నీవే అన్నీ, నీ మనస్సు ఎప్పుడూ చైతన్య ప్రకాశంలో నిలిచి ఉంటుంది. శరీరం అంటే ఏమిటి? శరీరం లేనిదే ఏమిటి? నీవు దేనిని స్వీకరించాలి, దేనిని వదలాలి?
సముదేతు వసన్తో వా వాతు వా ప్రలయానిలః । భావాభావవిహీనస్య కిమ్ అభ్యాగతమ్ ఆత్మనః
వసంతం వచ్చినా, లయ గాలి వీచినా, వచ్చే పోయే భావాలు లేనివాడైన ఆత్మకు ఏమి వస్తుంది?
ప్రలుఠత్స్వ్ అపి శైలేషు కల్పాగ్నిషు దహత్స్వ్ అపి । వహత్సూత్పాతవాతేష్వ్ అప్య్ ఆత్మాత్మన్య్ ఏవ తిష్ఠతి
పర్వతాలు చీలిపోయినా, యుగాంత అగ్ని దహించినా, విధ్వంస గాలి ఊదినా, ఆత్మ తనలోనే నిలిచి ఉంటుంది.
సర్వభూతాని తిష్ఠన్తు సమమ్ ఏవ ప్రయాన్తు వా । నశ్యన్తు వాథ వర్ధన్తామ్ ఆత్మాత్మన్య్ ఏవ తిష్ఠతి
అన్ని జీవులు అలాగే ఉండిపోవచ్చు, లేదా సమానంగా వెళ్లిపోవచ్చు. అవి నశించొచ్చు, లేక పెరిగిపోవచ్చు. అయినా, ఆత్మ తనలోనే స్థిరంగా ఉంటుంది.
క్షీయతే న క్షయం ప్రాప్తే వర్ధమానే న వర్ధతే । న స్పన్దతే స్పన్దమానే దేహే ఽస్మిన్ పురుషః పరః
క్షయం వచ్చినప్పుడు అది క్షయించదు. వృద్ధి జరిగినప్పుడు అది పెరగదు. ఈ శరీరం కదిలినా, పరమాత్మ కదలదు.
దేహస్యాహమ్ అహం దేహ ఇతి క్షీణే ఽపి తే భ్రమే । త్యజామి న త్యజామీతి కిం మృషా కలనోదితా
ఈ శరీరం నేనే, ఇది నాదే అని భావన బలహీనమైనా కూడా ఉండిపోతుంది. 'నేను వదిలేస్తాను, వదలను' అనే ఆలోచన కల్పన వల్ల కలిగిన అబద్ధమైన భావమే.
ఇదం కృత్వా కరోమీదమ్ ఇదం త్యక్త్వేదమ్ ఆహరే । ఇతి తత్త్వవిదాం తాత సఙ్కల్పాస్ సఙ్క్షయం గతాః
ఇది చేసి, తర్వాత అది చేస్తాను; ఇది వదిలి, మరొకటి తీసుకుంటాను అని అనుకోవడం, నిజాన్ని తెలుసుకున్నవారికి అలాంటి సంకల్పాలు పోయాయి, ప్రియమైనవాడా.
ప్రబుద్ధాస్ సర్వకర్తారః కిం కరిష్యన్తి వై నవమ్ । నవస్యాకరణాన్ నిత్యమ్ అకర్తృత్వపదం గతాః
ప్రబుద్ధులు, అన్నీ చేయగలవారు అయినా, కొత్తగా ఏం చేయగలరు? వారు ఎప్పుడూ కొత్త పనులను వదిలేసి, చేయడం లేని స్థితిని పొందారు.
అకర్తృత్వాద్ అభోక్తృత్వమ్ అర్థాద్ ఏవ సమాగతమ్ । సఙ్గృహీతం కిలానుప్తం కేనేహ భువనత్రయే
చేయడం లేనప్పుడు, అనుభవించడమూ సహజంగా ఉండదు. ఈ మూడు లోకాలలో ఎవరు నిజంగా ఏదైనా కొత్తగా సంపాదించారా, లేదా వదిలేశారా? అన్నీ ముందే కలిసివున్నవే.
శాన్తే కర్తృత్వభోక్తృత్వే శాన్తిర్ ఏవ హి శిష్యతే । ప్రౌఢిమ్ అభ్యాగతా సైవ ముక్తిర్ ఇత్య్ ఉచ్యతే బుధైః
చేయడమూ, అనుభవించడమూ శాంతించిపోయినప్పుడు, మిగిలేది కేవలం ప్రశాంతతే. ఈ పరిపక్వత వచ్చినపుడు, దానినే జ్ఞానులు ముక్తి అంటారు.
ప్రబుద్ధాశ్ చిన్మయాశ్ శుద్ధాస్ సర్వమ్ ఆక్రమ్య సంస్థితాః । కిం త్యక్తం పరిగృహ్ణన్తు కిం గృహీతం త్యజన్తు వా
ప్రబుద్ధులు, చైతన్యస్వరూపులు, పవిత్రులు, అన్నింటినీ వ్యాపించి నిలిచినవారు—వారికి వదిలేది ఏముంది? స్వీకరించేది ఏముంది? లేదా తీసుకుని వదిలేది ఏముంది?
గ్రాహ్యగ్రాహకసమ్బన్ధః ప్రమితావయవిక్రమః । హీనః ప్రమేయావయవైః కిం గృహ్ణాతు జహాతు కిమ్
తెలిసినదాన్ని పట్టుకునే వాడు, పట్టుబడే విషయం అనే సంబంధం లేకుండా, వాటిలో భాగాల కదలిక కూడా లేనప్పుడు, అక్కడ ఏమి తీసుకోవాలి? ఏమి వదిలేయాలి?
గ్రాహ్యగ్రాహకసమ్బన్ధే క్షీణే శాన్తిర్ ఉదేత్య్ అలమ్ । స్థితిమ్ అభ్యాగతా సాన్తర్ మోక్షనామ్నాభిధీయతే
పట్టుకునే వాడు, పట్టుబడే విషయం అనే సంబంధం పూర్తిగా పోయినప్పుడు, సంపూర్ణ శాంతి కలుగుతుంది. ఆ స్థితిని చేరినవారికి దానిని 'మోక్షం' అని అంటారు.
తత్ర స్థితాస్ సదా సన్తస్ త్వాదృశాః పురుషోత్తమాః । సుషుప్తావయవస్పన్దసాధర్మ్యేణ చరన్తి హి
మీలాంటి ఉత్తములు, ఎల్లప్పుడూ ఆ స్థితిలోనే ఉంటారు. వారు గాఢ నిద్రలోని నిశ్చలతలాగా, లోపల ప్రశాంతంగా సంచరిస్తూ ఉంటారు.
పరావబోధవిశ్రాన్తవాసనా జాగతీం స్థితిమ్ । అర్ధసుప్తా ఇవేహేమాం పశ్యన్త్య్ ఆత్మస్థయా ధియా
పరమ జ్ఞానంలో వారి వాసనలు విశ్రాంతి పొందినవారు, ఈ మేల్కొనిన స్థితిని, మనసు ఆత్మలో స్థిరంగా ఉండగా, అర్ధ నిద్రలో ఉన్నట్టు చూస్తారు.
న రమన్తి హి రమ్యేషు స్వాత్మన్య్ ఏకగతాశయాః । నోద్విజన్తే చ దుఃఖేషు స్వాత్మన్య్ ఏకరసా యతః
తమ మనస్సు పూర్తిగా తనలోనే లీనమై ఉన్నవారు, సుఖకరమైన విషయాలలో ఆనందించరు; అలాగే, బాధలు వచ్చినప్పుడు కూడా కలవరపడరు. ఎందుకంటే వారికి సుఖదుఃఖాలు అన్నీ ఒకే రకంగా అనిపిస్తాయి.
నిత్యప్రబుద్ధా గృహ్ణన్తి కార్యాణీమాన్య్ అసఙ్గినః । మకురా ఇవ బిమ్బాని యథాప్రాప్తాన్య్ అవాఞ్ఛయా
ఎప్పుడూ జాగృతంగా, అసక్తితో ఉండే వారు, ఎదురయ్యే పనులను కోరిక లేకుండా అంగీకరిస్తారు. అద్దంలో ప్రతిబింబాలు ఎలా స్వీకరించబడతాయో, అలానే వారు వాటిని స్వీకరిస్తారు.
జాగ్రతి స్వాత్మని స్వస్థాస్ సుప్తాస్ సంసారసంస్థితౌ । బాలవత్ ప్రవిచేష్టన్తే సుషుప్తసదృశాశయాః
వారు మెలకువలో ఉన్నప్పుడు తమలోనే స్థిరంగా ఉంటారు. ప్రపంచంలో పిల్లల్లా ప్రవర్తించినా, వారి అంతరంగం మాత్రం లోతైన నిద్రలాంటి ప్రశాంతతతో ఉంటుంది.
త్వమ్ అజితపదవీమ్ ఉపాగతో ఽన్తః కమలజవాసరమ్ ఏకమ్ ఏవ భుక్త్వా । గుణగణకలితామ్ ఇహైవ లక్ష్మీం వ్రజ పరమాస్పదమ్ అచ్యుతం మహాత్మన్
నీవు అజేయ స్థితిని పొందావు. బ్రహ్మదినంలో ఎన్నో గుణాలను అనుభవించిన తరువాత, మహాత్మా, ఇక్కడే ఈ స్థిరమైన లక్ష్మిని, పరమమైన స్థానం అయిన అచ్యుతాన్ని పొందు.
జగద్రత్నసముద్గేన త్రైలోక్యాద్భుతదర్శినా । ఇత్య్ ఉక్తే పద్మనాభేన జ్యోత్స్నాశీతలయా గిరా
మూడు లోకాల అద్భుతాలను తనలో దాచుకున్న విశ్వమణిపెట్టెతో, పద్మనాభుడు చంద్రకాంతి లాంటి చల్లని మాటలతో ఇలా అన్నాడు.
ప్రహ్లాదనామా దేహో ఽసౌ వికాసినయనామ్బుజః । మృదూవాచ వచో ధీరో గృహీతమననక్రమః
ప్రహ్లాదుడు అనే ఆ శరీరం, విరిగిన పద్మపు కన్నులతో, మృదువుగా, స్థిరంగా, ఆలోచన పద్ధతిని గ్రహించి, శాంతంగా మాట్లాడాడు.
చిరమ్ అన్తర్ మయా దేవ దృష్టో ఽస్య్ అమలయా ధియా । పునర్ బహిర్ అయం దృష్ట్యా దిష్ట్యా దేవేశ దృశ్యసే
దేవా! నేను చాలాకాలంగా నిన్ను నా అంతరంగ శుద్ధమైన బుద్ధితో చూశాను. ఇప్పుడు అదృష్టవశాత్తు, దేవేంద్రుడా! నా కళ్లతో బయట నిన్ను చూస్తున్నాను.
అహమ్ ఆసమ్ అనన్తాయామ్ అస్యాం దృశి మహేశ్వర । సర్వసఙ్కల్పముక్తాయాం వ్యోమ వ్యోమ్నీవ నిర్మలే
మహేశ్వరా! నేను అంతులేని ఆ స్వచ్ఛమైన దృష్టిలో, అన్ని సంకల్పాలను వదిలిపెట్టి, ఆకాశంలో ఆకాశం లాగా, నిష్కళంకంగా ఉన్నాను.
న శోకేన న మోహేన న చ వైరాగ్యచిన్తయా । న దేహత్యాగకార్యేణ న సంసారభయేన చ
బాధ వల్ల కాదు, మాయ వల్ల కాదు, వైరాగ్యం గురించి ఆలోచించడం వల్ల కాదు, శరీరం వదిలేయడం వల్ల కాదు, ఈ లోక జీవితం మీద భయం వల్ల కూడా కాదు—