చేతనీయోన్ముఖే చిత్త్వే చిన్ మనస్తామ్ ఉపాయయౌ । ద్విత్వం మకురసఙ్క్రాన్తా ముఖశ్రీర్ ఇవ రాఘవ
మనస్సు చైతన్యాన్ని향ి తిరిగినప్పుడు, అది స్వచ్ఛమైన అవగాహన స్థితిని పొందింది. అది అద్దంలో ముఖసౌందర్యం రెండుగా కనిపించినట్టు, రాఘవా!
కిఞ్చిద్ అఙ్కురితే చిత్తే నేత్రే వికసనోన్ముఖే । శనైర్ బభూవతుస్ తస్య ప్రాతర్ నీలే యథోత్పలే
ఆయన మనసు కొంత మెల్లగా వికసించటం మొదలై, కన్నులు తెరవడానికి ఉత్సాహపడినప్పుడు, అవి రెండూ నెమ్మదిగా ఉదయపు నీలపు కమలంలా వికసించాయి.
ప్రాణాపానపరామృష్టనాడీవివరసంవిదః । వాతార్తస్యేవ పద్మస్య స్పన్దో ఽస్య సమజాయత
ప్రాణాయామం వల్ల తాకబడిన నాడుల జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, గాలికి తడిసిన కమలం వణికినట్టు, ఆయనలో ఒక స్వల్ప కదలిక పుట్టింది.
నిమేషాన్తరమాత్రేణ మనః పీవరతాం యయౌ । తస్మిన్ ప్రాణవశాత్ పూర్ణే తరఙ్గ ఇవ వారిణి
ఒక క్షణం వ్యవధిలోనే ఆయన మనసు ప్రాణశక్తి ప్రభావంతో పూర్తిగా పుష్టిగా మారింది, అది నీటిలో అల పెరిగినట్టు ఉప్పొంగింది.
అథాసౌ వికసన్నేత్రమనఃప్రాణవపుర్ బభౌ । అర్ధోదిత ఇవాదిత్యే సరస్ స్ఫురితపఙ్కజమ్
ఆ తరువాత ఆయన కన్నులు, మనసు, ప్రాణశక్తి వికసించినప్పుడు, ఆయన శరీరం అరుదుగా ఉదయిస్తున్న సూర్యుడి కాంతిలో తళుక్కుమన్న సరస్సులో అరవికాసమైన కమలాల్లా మెరిసిపోయింది.
తస్మిన్న్ అవసరే యావద్ బుధ్యస్వేత్య్ అవదత్ ప్రభుః । ప్రబుద్ధస్ తావద్ ఏషో ఽభూద్ బర్హీ ఘనరవాద్ ఇవ
ఆ సమయంలో ప్రభువు, 'లేచి ఉండు' అని చెప్పగానే, ఆ యాజుడు మేఘగర్జనలా ఒక్కసారిగా లేచాడు.
ప్రఫుల్తనయనం జాతమననం పీవరస్మృతిమ్ । ఉవాచైనం త్రిలోకేశః పురా నాభ్యబ్జజం యథా
అతని కళ్లూ పూర్తిగా తెరుచుకుని, మనస్సు స్పష్టంగా, జ్ఞాపకం బలంగా వచ్చినప్పుడు, మూడు లోకాల అధిపతి అతనితో, పూర్వం బ్రహ్మదేవునికి చెప్పినట్టు, మాట్లాడాడు.
సాధో స్మర మహాలక్ష్మీమ్ ఆత్మీయాం స్మర చాకృతిమ్ । అకాణ్డ ఏవ కిం దేహవిరామః క్రియతే త్వయా
ఓ మేలైనవాడా, మహాలక్ష్మిని నీదిగా గుర్తు పెట్టుకో. నీ అసలైన రూపాన్ని జ్ఞాపకం చేసుకో. ఏ కారణం లేకుండానే శరీరాన్ని విశ్రాంతి చేయడం ఎందుకు?
హేయోపాదేయసఙ్కల్పవిహీనస్య శరీరగైః । భావాభావైస్ తవార్థః కస్ తిష్ఠోత్తిష్ఠస్వ సమ్ప్రతి
నీకు తీసుకోవడం, వదిలిపెట్టడం అనే భావాలే లేవు కదా. అలాంటప్పుడు శరీర స్థితి లేదా లేనితనం వల్ల నీకు ఏమి ప్రయోజనం? ఇప్పుడే లేచి ఉండు.
స్థాతవ్యమ్ ఇహ దేహేన కల్పం యావద్ అనేన తే । వయం హి నియతిం విద్మో యథాభూతామ్ అనిన్దిత
ఈ శరీరంతో నీవు యుగాంతం వరకు ఇక్కడ ఉండాలి. ఎందుకంటే, నిశ్చయమైన విధిని మేము యథార్థంగా తెలుసు, నిందలేని వాడా.
జీవన్ముక్తేన భవతా రాజ్య ఏవేహ తిష్ఠతా । క్షపణీయా గతోద్వేగమ్ ఆకల్పాన్తమ్ ఇయం తనుః
జీవన్ముక్తుడిగా నీవు ఇక్కడ రాజ్యంలోనే ఉండాలి. కలవరంలేని ఈ శరీరాన్ని యుగాంతం వరకు నిలిపి పెట్టాలి.
తనౌ కల్పాన్తశీర్ణాయాం స్వే మహిమ్ని త్వయానఘ । వస్తవ్యం స్ఫుటితే కుమ్భే కుమ్భాకాశేన ఖే యథా
యుగాంతంలో ఈ శరీరం చలించిపోయినప్పుడు, పాపరహితుడా, పగిలిన కుండలో ఆకాశం ఆకాశంతో కలిసిపోయినట్టు, నీవు నీ మహిమలోనే నిలిచిపోతావు.
కల్పాన్తస్థాయినీ శుద్ధా దృష్టలోకపరావరా । ఇయం తవ తనుర్ జాతా జీవన్ముక్తివిలాసినీ
యుగాంతం వరకు నిలిచే పవిత్రమైన నీ ఈ శరీరం, అన్ని లోకాలను చూచే శక్తితో, జీవన్ముక్తుని లీలగా మారింది.
నోదితా ద్వాదశాదిత్యా న విలీనాస్ శిలోచ్చయాః । న జగజ్ జ్వలితం సాధో తనుం త్యజసి కిం ముధా
పన్నెండు సూర్యులు ఉదయించలేదు, పర్వతాలు కరుగిపోలేదు, లోకం అగ్నిలో కాలిపోవడం లేదు — ఓ మహానుభావా, అలాంటప్పుడు నీవు శరీరాన్ని వృథాగా ఎందుకు వదులుతున్నావు?
వాయుర్ వహతి నోన్మత్తస్ త్రిలోకీభస్మధూసరః । లోలామరకపాలాఙ్కస్ తనుం త్యజసి కిం ముధా
గాలి పిచ్చిగా వీచి మూడు లోకాలను బూడిదగా చేయడం లేదు, దిక్కులు తలకిందులుగా తిరగడం లేదు — అలాంటప్పుడు నీవు శరీరాన్ని వృథాగా ఎందుకు వదులుతున్నావు?
అశోక ఇవ మఞ్జర్యః పుష్కరావర్తవిద్యుతః । న స్ఫురన్తి జగత్కోశే తనుం త్యజసి కిం ముధా
అశోకవృక్షపు కొత్త కొమ్మలు లాగా, కమలపు తాడుల్లో మెరుపులు మెరిపినట్టు, లోకంలో ఏదీ కదలడం లేదు — అలాంటప్పుడు నీవు శరీరాన్ని వృథాగా ఎందుకు వదులుతున్నావు?
ధారాసారరణచ్ఛైలాః ప్రజ్వలజ్జ్వలనోజ్జ్వలాః । కకుభో న విశీర్యన్తే తనుం త్యజసి కిం ముధా
అగ్నిపుంజాలతో కాలిన పర్వతశిఖరాలు దిక్కులను చీల్చిపారేయడం లేదు — అలాంటప్పుడు నీవు శరీరాన్ని వృథాగా ఎందుకు వదులుతున్నావు?
న బ్రహ్మవిష్ణురుద్రాఖ్యత్రయశేషమ్ ఇదం జగత్ । స్థితం జరఢజీమూతం తనుం త్యజసి కిం ముధా
ఈ జగత్తు, బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రుడు అనే పేర్లతో ఉన్నదంతా, వృద్ధమై, మబ్బుల్లా మసకబారినదిగా నిలిచిఉంటుంది. నీవు శరీరాన్ని వృథాగా ఎందుకు వదులుతున్నావు?
స్ఫుటదద్రీన్ద్రటాఙ్కారకరాలారావవన్తి ఖే । కల్పాభ్రాణి న గర్జన్తి తనుం త్యజసి కిం ముధా
పర్వతాలు చీలిపోయే భయంకరమైన గర్జనలతో యుగాంత మేఘాలు ఆకాశంలో గర్జించవు. నీవు శరీరాన్ని వృథాగా ఎందుకు వదులుతున్నావు?
అహం భూతావకీర్ణాసు సాలోకాసు ఖగధ్వజః । విహరామి దశాశాసు మా దేహమ్ అవధీరయ
నేను, పక్షుల మధ్య రాజైనవాడిని, అన్ని లోకాలలోని ప్రాణులతో కూడిన ప్రదేశాల్లో, అన్ని దిశల్లో విహరిస్తున్నాను. శరీరాన్ని తక్కువగా చూడవద్దు.
ఇమే వయమ్ ఇమే శైలా భూతానీమాన్య్ అయం భవాన్ । ఇదం జగద్ ఇదం వ్యోమ మా దేహమ్ అవధీరయ
ఇవే మనం, ఇవే పర్వతాలు, ఇవే ప్రాణులు, నీవే ఈ భవానీ, ఇదే జగత్తు, ఇదే ఆకాశం. శరీరాన్ని తక్కువగా చూడవద్దు.
పీవరాజ్ఞానయోగేన యస్య పర్యాకులం మనః । దుఃఖాని వినికృన్తన్తి మరణం తస్య రాజతే
ఎవరికి అజ్ఞానంతో కలిసిపోయిన మనసు కలవరంగా ఉంటుందో, అతడిని బాధలు ముక్కలు చేస్తాయి, మరణమే అతనిపై అధికారం చెలాయిస్తుంది.
కృశో ఽతిదుఃఖీ మూఢో ఽహమ్ ఏతాశ్ చాన్యాశ్ చ భావనాః । మతిం యస్యావలుమ్పన్తి మరణం తస్య రాజతే
"నేను బలహీనుడిని, చాలా బాధపడుతున్నాను, మూర్ఖుడిని" అనే ఆలోచనలు ఎవరి మనసును పట్టిపడతాయో, అలాంటి వారి మీద మరణమే రాజ్యమేలుతుంది.
ఆశాపాశనిబద్ధో ఽన్తర్ ఇతశ్ చేతశ్ చ నీయతే । యో విలోలమనోవృత్త్యా మరణం తస్య రాజతే
ఎవరికి లోపల ఆశల గొట్టాలతో మనసు బంధించబడి, అల్లాడే ఆలోచనలతో అటూ ఇటూ లాగబడుతుందో, వారిపై మరణమే అధికారిగా ఉంటుంది.
యస్య తృష్ణాః ప్రభఞ్జన్తి హృదయం హృతభావనాః । కుగేహమ్ ఇవ గర్గట్యో మరణం తస్య రాజతే
ఎవరికి తృష్ణలు హృదయాన్ని పగలగొడతాయో, whose thoughts are stolen away, అది చెత్త ఇల్లు ఎలుకలు పగలగొట్టినట్టు, అలాంటి వారి మీద మరణమే రాజ్యం చేస్తుంది.
చిత్తవృత్తిలతా యస్య తాలోత్తాలమనోవనే । ఫలితా సుఖదుఃఖాభ్యాం మరణం తస్య రాజతే
యావనిక మనస్సులో తాళపత్రాలా ఊగుతూ, మనోవృత్తి వలయము సుఖదుఃఖాల ఫలితంగా పండినవానికి, మరణమే అధికారం చూపుతుంది.
రోమరాజిలతాజాలం యస్యేమం దేహదుర్ద్రుమమ్ । అనర్థౌఘో హరత్య్ ఉచ్చైర్ మరణం తస్య రాజతే
యావనిక శరీరమనే చెట్టును వెంటాడే రోమరేఖల వలయంతో కప్పబడి, దురదృష్టపు ప్రవాహం గట్టిగా కొట్టుకుంటూ పోతున్నవానికి, మరణమే పాలన చేస్తుంది.
యస్య స్వదేహవిపినమ్ ఆధివ్యాధిదవాగ్నయః । దహన్తి లోలాఙ్గలతం మరణం తస్య రాజతే
తన శరీరమనే అడవిని బాధలు, వ్యాధుల అగ్నికీలలు కాల్చి, చేతికాల్లు చలించిపోతున్నవానికి, మరణమే రాజ్యమేలుతుంది.
కామకోపాత్మకో యస్య స్ఫురత్య్ అజగరస్ తనౌ । అన్తశ్ శుష్కద్రుమస్యేవ మరణం తస్య రాజతే
ఎవరికి శరీరంలో కోరిక, కోపమనే పాము ఎప్పుడూ కదలాడుతుందో, ఎండిన చెట్టులోపలలా, అతనికి మరణమే అధికారం కలిగి ఉంటుంది.
యో ఽయం దేహపరిత్యాగస్ తల్ లోకే మరణం స్మృతమ్ । న సతా నాసతా తేన కారణం వేద్యవేదినామ్
ఈ లోకంలో మరణం అనేది శరీరాన్ని వదిలిపెట్టడమే. అది తెలిసినవారికైనా, తెలియని వారికి అయినా, నిజంగా ఉన్నదీ కాదు, లేనిదీ కాదు.