ప్రావృణ్నిద్రావ్యుపరమే దేవార్థమ్ అరిసూదనః । ధియా విలోకయామ్ ఆస కదాచిజ్ జాగతీం స్థితిమ్
శత్రువులను సంహరించే వాడు, దేవతల కోసమై శరదృతువులో నిద్రను ముగించుకుని, ఒకసారి తన మనసుతో లోక స్థితిని ఆలోచించాడు.
త్రైవిష్టపం స్వమనసా పార్థివం చావలోక్య సః । ఆచారమ్ ఆజగామాశు పాతాలమ్ అరిపాలితమ్
అతడు తన మనసుతోనే స్వర్గాన్ని, భూమిని పరిశీలించి, వెంటనే శత్రువులు పాలించే పాతాళ లోకానికి చేరుకున్నాడు.
తత్ర స్థిరసమాధానస్థితే ప్రహ్లాదదానవే । దృష్ట్వాపదమ్ అరీన్ద్రస్య పురే ప్రౌఢిమ్ ఉపాగతామ్
అక్కడ స్థిరమైన ధ్యానంలో ఉన్న ప్రహ్లాదాసురుణ్ని, దేవతల శత్రువు నగరం బలంగా పెరిగినదాన్ని చూశాడు.
వ్యాలతల్పతలస్థస్య క్షీరోదార్ణవశాయినః । శఙ్ఖచక్రగదాపాణేర్ దేహస్యాన్తరచారిణా
పాముపై తలపెట్టుకొని, పాల సముద్రంలో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న, శంఖం, చక్రం, గదను చేతుల్లో పట్టుకున్న వాడి శరీరంలోకి ప్రవేశించాడు.
పద్మాసనస్థస్య మనశ్శరీరేణాతిభాస్వతా । ఇదం సఞ్చిన్తయామ్ ఆస త్రైలోక్యాబ్జమహాలినా
పద్మాసనంలో కూర్చొని, మనస్సు, శరీరం ఎంతో ప్రకాశవంతంగా ఉండగా, మూడు లోకాల మహాపద్మాన్ని ధ్యానించసాగాడు.
ప్రహ్లాదే పదవిశ్రాన్తే పాతాలే గతనాయకే । కష్టం సృష్టిర్ ఇయం ప్రాయో నిర్దైత్యత్వమ్ ఉపాగతా
ప్రహ్లాదుడు ప్రయాణంలో అలసిపోయి పాతాళంలోకి దిగినప్పుడు, ఈ సృష్టి చాలా బాధపడింది, దానిలో దైత్యత్వం దాదాపు పోయింది.
దైత్యాభావే సురశ్రేణీ నిర్జిగీషుపదం గతా । శమమ్ ఏష్యత్య్ అదృష్టాబ్దపటలేవ సరిద్ వరా
దైత్యులు లేకపోవడంతో దేవతల సమూహం గెలుపు కోసం సిద్ధమైంది; త్వరలో, కనబడని అలల్లో కలిసిపోయే నది లాగా, శాంతి కలుగుతుంది.
మోక్షాఖ్యం విగతద్వన్ద్వం తతో యాస్యతి తత్ పదమ్ । క్షీణాభిమానా విరసా లతేవ పరిశుష్కతామ్
ఆ తరువాత ద్వంద్వాలు లేని మోక్షమనే స్థితిని చేరుకుని, అహంకారం తగ్గి, జీవశక్తి తగ్గిపోయి, ఎండిపోయిన లత వలె ఆ స్థితికి చేరుతుంది.
దేవౌఘే శాన్తిమ్ ఆయాతే భువి యజ్ఞతపఃక్రియాః । అదేవత్వఫలాస్ సర్వాశ్ శమమ్ ఏష్యన్త్య్ అసంశయమ్
దేవతల సమూహం శాంతిని పొందినప్పుడు, భూమిపై జరిగే యజ్ఞాలు, తపస్సు వంటి క్రియలు—all అవి ఫలితాలు దేవతలకు చెందని వాటి—all అవి కూడా నిస్సందేహంగా ఆగిపోతాయి.
క్రియాస్వ్ అథోపశాన్తాసు భూలోకో ఽస్తమ్ ఉపైష్యతి । అసంసారప్రసఙ్గో ఽథ శేషో ఽప్య్ అర్థో భవిష్యతి
కార్యాలు పూర్తిగా శాంతించాక, ఈ భూమిలోని ప్రపంచం అంతా మాయమవుతుంది. అప్పుడు, లోక సంబంధం లేని అసలైన అర్థం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
ఆకల్పాన్తం త్రిభువనం యద్ ఇదం నిర్మితం మయా । లయమ్ ఏష్యత్య్ అకాలే తత్ తాపే హిమకణో యథా
ఈ మూడు లోకాలను నేను యుగాంతం వరకు సృష్టించినా, అవన్నీ అనుకోని సమయానే, వేడిలో మంచుతినుక溶ిపోవడంలా, లయమవుతాయి.
కిమ్ ఏవమ్ అస్మిన్న్ ఆభాసే విలీయ క్షయమ్ ఆగతే । కృతం మయేహ భవతి స్వలీలాక్షయకారిణా
ఈ ప్రపంచపు మాయా రూపం కరిగిపోయి అంతమయ్యాక, నేను ఇక్కడ చేసినది అన్నీ, నా స్వంత లీలగా, తానే తానుగా ముగిసిపోతుంది.
తతో ఽహమ్ అపి శూన్యే ఽస్మిన్ నష్టచన్ద్రార్కతారకే । వపుఃప్రశాన్తిమ్ ఆదాయ స్థితిమ్ ఏష్యామి తత్పదే
ఆ తరువాత, చంద్రుడు, సూర్యుడు, నక్షత్రాలు లేని ఈ శూన్యంలో, నేను కూడా నా రూపానికి శాంతిని పొంది, ఆ పరమ పదంలో నిలిచిపోతాను.
అకాణ్డ ఏవమ్ ఏవం హి జగత్య్ ఉపశమం గతే । నేహ శ్రేయో ఽనుపశ్యామి మన్యే జీవన్తు దానవాః
ఇలాగే ఈ లోకమంతా పూర్తిగా శాంతించిపోయినప్పుడు, ఇక్కడ నాకు ఎలాంటి మేలూ కనిపించదు. దానవులు బతికేలా ఉండనివ్వండి అని నేను అనుకుంటున్నాను.
దైత్యోద్వేగేన విబుధాస్ తతో యజ్ఞతపఃక్రియాః । తేన సంసారసంస్థానమ్ అసంసారక్రమో ఽన్యథా
దానవుల కలహం వల్ల దేవతలు యజ్ఞాలు, తపస్సులు, ఇతర కర్మలు చేసేవారు. అందువల్లే ఈ సంసారం కొనసాగుతోంది. లేకపోతే లోక వ్యవహారం వేరేలా ఉండేది.
తస్మాద్ రసాతలం గత్వా యథావత్ స్థాపయామ్య్ అహమ్ । స్వే క్రమే దానవాధీశమ్ ఋతుః పునర్ ఇవ ద్రుమమ్
అందుకే నేను పాతాళానికి వెళ్లి, దానవుల అధిపతిని అతని స్థాయిలో సరిగ్గా స్థాపిస్తాను. ఇది ఋతువు మళ్ళీ చెట్టును పునరుద్ధరించడంలాంటిది.
వినా ప్రహ్లాదమ్ అథ చేద్ ఇతరం దానవేశ్వరమ్ । కరోమి తద్ అసౌ మన్యే దేవాన్ ఉత్సాదయిష్యతి
ప్రహ్లాదుడిని కాకుండా ఇంకెవరినైనా దానవుల అధిపతిగా చేస్తే, అతడు దేవతలను నాశనం చేస్తాడని నేను భావిస్తున్నాను.
ప్రహ్లాదస్య త్వ్ అయం దేహః పశ్చిమః పావనో మహాన్ । ఆకల్పమ్ ఇహ వస్తవ్యం దేహేనానేన తేన చ
ఈ శరీరం ప్రహ్లాదునికి చివరిదిగా, అత్యంత పవిత్రంగా ఉంది. ఈ శరీరంతో ఇక్కడ యుగాంతం వరకు ఉండాలి.
ఏవం హి నియతిర్ దైవీ నిశ్చితా పారమేశ్వరీ । ప్రహ్లాదేన యథాకల్పం స్థాతవ్యమ్ ఇహ దేహినా
ఇది పరమేశ్వరుని ఆజ్ఞ, దైవ నిర్ణయం. ప్రహ్లాదుడు ఈ శరీరంతో యుగం అంతా ఇక్కడే ఉండాలి.
తస్మాత్ తమ్ ఏవ గత్వాశు దైత్యేన్ద్రం బోధయామ్య్ అహమ్ । గర్జన్ గిరిదరీసుప్తం మయూరమ్ ఇవ వారిదః
అందుకే నేను వెంటనే ఆ దైత్యేంద్రుని దగ్గరకు వెళ్లి, కొండ గుహలో నిద్రిస్తున్న నెమలిని మేఘం మేల్కొల్పినట్లు, అతన్ని మేల్కొల్పుతాను.
జీవన్ముక్తసమాధిస్థః కరోత్వ్ అసురనాథతామ్ । మణిర్ ముక్తమనస్కారః ప్రతిబిమ్బక్రియామ్ ఇవ
జీవన్ముక్తునిగా సమాధిలో స్థిరమైన ప్రహ్లాదుడు, మణిలా మమకారం లేకుండా ప్రతిబింబాలు చూపినట్లు, అసురులకు అధిపతిగా ఉండాలి.
న వినశ్యతి సర్గో ఽయమ్ ఏవం సహ సురాసురైః । భవిష్యతి చ నాద్వన్ద్వం తన్ మే క్రీడా భవిష్యతి
ఈ సృష్టి దేవతలు, రాక్షసులతో కలిసి ఇలానే ఉండి నశించదు. ఇది ద్వంద్వములేని స్థితిలో ఉండదు. ఇదే నా ఆట.
సర్గక్షయోదయావ్ ఏతౌ సుసమౌ మమ యద్య్ అపి । తథాపీదం యథాసంస్థం భవత్వ్ అన్యేన కిం మమ
సృష్టి ఉద్భవం, లయము రెండూ నాకు సమానంగా ఆనందదాయకమే అయినా, ఇది ఎలా ఉందో అలా ఉండనివ్వాలి. వేరుగా ఉన్నా నాకు ఏమి సంబంధం?
భావాభావేషు యత్ తుల్యం తన్నాశే తత్స్థితౌ చ వా । యః ప్రయత్నః కుబుద్ధిత్వాత్ తద్ వ్యోమహననం భవేత్
ఉండడంలోనైనా, లేనిపోవడంలోనైనా ఏది సమంగా ఉంటుందో, అది నశించడంలోనూ, నిలిచిపోవడంలోనూ ఒకేలా ఉంటుంది. అజ్ఞానంతో చేసే ప్రయత్నం ఆకాశాన్ని కొట్టడమేలాంటిది.
తస్మాత్ ప్రయామి పాతాలం బోధయామ్య్ అసురేశ్వరమ్ । స్థైర్యం నయామి సంసారం లీలాం సమ్పాదయామ్య్ అహమ్
అందుకే నేను పాతాళానికి వెళ్ళి, రాక్షసాధిపతిని మేల్కొలిపి, ఈ లోకానికి స్థిరత్వాన్ని కలిగించి, నా ఆటను పూర్తిచేస్తాను.
అసురపురమ్ అవాప్య ప్రోద్ధతాచారఘోరం కమలమ్ ఇవ వివస్వాన్ దైత్యమ్ ఉద్బోధయామి । జగద్ ఇదమ్ అఖిలాస్థం స్థైర్యమ్ అభ్యానయామి ఘనవిధిర్ ఇవ శైలే చఞ్చలం మేఘజాలమ్
రాక్షసుల పట్టణానికి చేరుకొని, అల్లరి ప్రవర్తనతో భయంకరంగా ఉన్న దానిని, సూర్యుడు కమలాన్ని మేల్కొలిపినట్లు, నేను ఆ రాక్షసుడిని జాగృతం చేస్తాను. ఈ సమస్త లోకానికి స్థిరతను తీసుకొస్తాను, మేఘాలు కదిలే కొండపై నిలిచినట్లుగా.
ఇతి సఞ్చిన్త్య సర్వాత్మా క్షీరోదాద్ రామ తత్పురమ్ । చచాల పరివారేణ సహ సాభ్ర ఇవాచలః
ఓ రామా, ఇలా ఆలోచించి, సమస్తాన్ని వ్యాపించిన వాడు, పాల సముద్రం నుండి తన సహచరులతో కలిసి, మేఘాలతో కూడిన కొండలా కదిలాడు.
క్షీరోదతలరన్ధ్రేణ తేనైవ స్తమ్భితామ్భసా । ప్రహ్లాదనగరం ప్రాప శక్రలోకమ్ ఇవాపరమ్
పాల సముద్రపు చీలిక ద్వారా, ఆ నీరు ఆపబడినప్పుడు, అతడు ప్రహ్లాదుని నగరానికి చేరాడు, అది ఇంకొక ఇంద్ర లోకానికి వెళ్లినట్లుగా అనిపించింది.
హేమమన్దిరకోశస్థం దదర్శాత్రాసురం హరిః । అథ శైలగుహాలీనం సమాధిస్థమ్ ఇవాబ్జజమ్
హరిః బంగారు మందిరాల నిధిలో కూర్చున్న రాక్షసుడిని చూశాడు. ఆతడు కొండ గుహలో దాగి, పద్మజుడు ధ్యానంలో లీనమైనట్టు కనిపించాడు.
తత్ర తే తేజసా దైత్యా వైష్ణవేనావధూనితాః । దూరం యయుర్ దినేశాంశువిత్రస్తా ఇవ కౌశికాః
అక్కడ విష్ణువు వెలుగుతో దైత్యులు భయపడి, ఎండ కిరణాలకు భయపడి ఎగిరిపోతున్న కొంగల్లా, దూరంగా పారిపోయారు.