త్వయి స్థితే మయి విగతామయాత్మని స్వసంస్థితౌ వ్యపగతరాగరఞ్జనే । క్వ బన్ధవః క్వ చ విపదః క్వ సమ్పదో భవాభవౌ క్వ శమమ్ ఉపైమి శాశ్వతమ్
నీవు స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, నేను కోరికలు లేని స్వరూపంలో నిలిచినప్పుడు, అన్ని రాగాల వర్ణాలు పోయినప్పుడు—అక్కడ బంధువులు ఎక్కడ? అపాయాలు ఎక్కడ? సంపదలు ఎక్కడ? జననం మరణం ఎక్కడ? శాశ్వతమైన శాంతి ఎక్కడ లభిస్తుంది?
ఇతి సఞ్చిన్తయన్న్ ఏవ ప్రహ్లాదః పరవీరహా । నిర్వికల్పం పరానన్దసమాధిం సముపాయయౌ
ఈ విధంగా ఆలోచిస్తూ, శత్రువులను జయించిన ప్రహ్లాదుడు, అన్ని భేదభావాలు లేని పరమానంద సమాధిని పొందాడు.
నిర్వికల్పసమాధిస్థశ్ చిత్రార్పిత ఇవాచలః । శైలాద్ ఇవ సముత్కీర్ణో బభౌ స్వపదమ్ ఆస్థితః
ఆ నిర్వికల్ప సమాధిలో స్థిరంగా ఉండి, చిత్రంలో వేశినట్టు కదలకుండా, కొండమీద నుండి వెలువడినట్టు, తన స్వస్థితిలో ప్రకాశించాడు.
తథాథ తిష్ఠతస్ తస్య కాలో బహుతరో యయౌ । స్వే గృహే భువనస్థస్య మేరోర్ ఇవ సురద్విషః
అలా ఉండగా, ప్రహ్లాదుడు తన ఇంట్లో, ఈ లోకంలో నివసిస్తూ, దేవతలకు శత్రువైనవాడు మెరుపర్వతంపై ఉన్నట్టు, చాలా కాలం గడిపాడు.
బోధితో ఽప్య్ అసురాధీశైర్ నాబుధ్యత మహామతిః । అకాలే బహుసేకో ఽపి బీజకోశాద్ ఇవాఙ్కురః
అసురాధిపతులు ఎంత జాగృతం చేయాలన్నా, ఆ మహామతి ప్రహ్లాదుడు మేలుకోలేదు; ఎన్నో కాలాలు గడిచినా, విత్తనపు పొట్టలోంచి మొలక బయటకు రాని విధంగా ఉండిపోయాడు.
పఞ్చవర్షసహస్రాణి పీనాంసో ఽతిష్ఠద్ ఏకదృక్ । శాన్త ఏవాసురపురే మత్తార్ణవ ఇవోపలః
ఒకే దృష్టితో, బలమైన దేహంతో, అయిదువేల సంవత్సరాలు ఆయన అసురుల పట్టణంలో ప్రశాంతంగా ఉన్నాడు. ఉప్పొంగిన సముద్రంలో రాయి లాగా కదలకుండా నిలిచాడు.
పరానన్దదశైకాన్తపరిణామితయా తయా । నిరానన్దమ్ అనాభాసమ్ ఇవాభాసపదం గతః
పరమానంద స్థితిలో పూర్తిగా లీనమై, ఆయన ఆనందం కూడా కనిపించని, వెలుగు కూడా లేకపోయిన స్థితికి చేరుకున్నాడు. అది కేవలం రూపం మాత్రమే ఉన్న చోటు లాగా అనిపించింది.
ఏతావతాథ కాలేన తద్రసాతలమణ్డలమ్ । బభూవారాజకం తీక్ష్ణమాత్స్యన్యాయకదర్థితమ్
అంత కాలంలో ఆ రసాతల లోకం పాలకుడు లేకుండా పోయింది. అక్కడ బలవంతుడే బలహీనుడిని హింసించే దుర్మార్గం పెరిగిపోయింది.
హిరణ్యకశిపౌ క్షీణే సమాధౌ తత్సుతే స్థితే । న బభూవాపరః కశ్చిద్ రాజా దనుసుతాలయే
హిరణ్యకశిపుడు నశించి, అతని కుమారుడు సమాధిలో ఉన్నప్పుడు, దాను వంశస్థుల నివాసంలో ఇంకెవ్వరూ రాజుగా లేరు.
అసురేశార్థినాం తేషాం దానవానాం సమాధితః । పరేణాపి ప్రయత్నేన ప్రహ్లాదో న వ్యబుధ్యత
అసురుల నాయకులు ఎంతో శ్రమపడి ప్రహ్లాదుని వెతికినా, అతడు సమాధిలో లీనమై ఉండి, ఏమాత్రం కూడా మేలుకోలేదు.
న ప్రాపుర్ వికసద్రూపం పతిం తత్రామరారయః । లసత్పత్త్రప్రభాజాలం నిశి పద్మమ్ ఇవాలయః
దేవతలకు శత్రువులైన వారు అక్కడ తమ వికసిస్తున్న అధిపతిని చేరుకోలేకపోయారు. అది రాత్రిపూట, ప్రకాశవంతమైన దళాలతో మెరిసే కమలాన్ని ఇల్లు పొందలేనట్లే.
సంవిద్వాతో న తస్యాన్తర్ అబుధ్యత విచేతసః । భువశ్ చేష్టాక్రమ ఇవ పౌరుషో గతభాస్వతః
ఆయనలో జ్ఞానపు గాలి కదలలేదు, ఎందుకంటే ఆయనకు ఏమీ తెలియని స్థితి. అది సూర్యుడు అస్తమించిన తర్వాత భూమిపై మనుషుల కదలికలు ఆగిపోవడంలా.
అథోద్విగ్నేషు దైత్యేషు గతేష్వ్ అభిమతా దిశః । విచరత్సు యథాకామమ్ అరాజని పురే పురే
అప్పుడు దైత్యులు ఆందోళనతో, తమకు ఇష్టమైన దిక్కులన్నింటికీ వెళ్లిపోతూ, రాజు లేని పట్టణాల్లో స్వేచ్ఛగా తిరిగారు.
పాతాలమణ్డలమ్ అభూద్ అభూపాలతయా తయా । మాత్స్యన్యాయవిపర్యస్తమ్ అస్తఙ్గతగుణక్రమమ్
పాతాళ లోకం పాలకుడు లేకుండా పోయింది. బలవంతులు బలహీనులను తినేసే నియమం అక్కడ రాజ్యమాడింది. మంచి గుణాలన్నీ అంతరించిపోయాయి.
బలిభుక్తాబలపురం మర్యాదాక్రమవర్జితమ్ । సర్వగాశేషవనితం పరస్పరహతాసురమ్
బలవంతులు బలహీనుల నగరాన్ని పూర్తిగా ఆక్రమించారు. అక్కడ నియమాలు, హద్దులు ఏవీ లేవు. ప్రతి చోటా మహిళలు కనిపించేవారు. రాక్షసులు ఒకరినొకరు చంపుకుంటూ నాశనం అయ్యారు.
ప్రలాపాక్రన్దపరుషం విసంస్థానపురాన్తరమ్ । లుఠదుద్యాననగరం వ్యర్థానర్థకదర్థితమ్
అక్కడ ఎక్కడ చూసినా అరుపులు, ఏడుపులు వినిపించేవి. పల్లెలు, తోటలు, నగరాలు దోచిపోబడ్డాయి. ఎక్కడా కష్టాలు, నష్టాలు తప్ప మరొకటి కనిపించలేదు.
చిన్తాపరాసురగణం నిరన్నఫలబాన్ధవమ్ । అకాణ్డోత్పాతవివశం ధ్వస్తాశాముఖమణ్డలమ్
రాక్షసులు అంతా ఆందోళనతో మునిగిపోయారు. వారికి తినడానికి తిండి, పండ్లు, బంధువులు ఏమీ లేవు. అకస్మాత్తుగా వచ్చిన విపత్తుల ముందు వారు ఏమీ చేయలేకపోయారు. నాయకుల ముఖాలు నిరాశతో వంగిపోయాయి.
సురార్భకపరాభూతం భూతైర్ ఆక్రాన్తమ్ అన్యజైః । భూతరిక్తమ్ అలక్ష్మీకమ్ ఉత్సన్నప్రాయకోటరమ్
దేవతల పిల్లల చేత ఓడిపోయి, ఇతర ప్రాణులతో నిండిపోయి, తనవాళ్లు లేని వెలితిగా, అదృష్టం లేకుండా, గదులు ఖాళీగా ఉన్నట్టుగా ఆ ప్రాంతం కనిపించింది.
అనియతవనితార్థమత్తయుద్ధం హృతధనదారవిరావితం సమన్తాత్ । కలియుగసమయోద్భటోదరాభం తద్ అసురమణ్డలమ్ ఆకులం బభూవ
అక్కడ ఉన్నవారు నియమం లేకుండా స్త్రీల కోసం మత్తులో పోరాడుతూ, అన్ని వైపులా ధనం, భార్యలు పోగొట్టుకొని, కలియుగపు పెద్ద కడుపు లాగా ఆ అసురుల ప్రాంతం గందరగోళంగా మారింది.
అథాఖిలజగజ్జాలక్రమపాలనదేవనః । క్షీరోదనగరే శేషశయ్యాసనగతో హరిః
అంతటా జగత్తును క్రమంగా పాలించే దేవుడు, పాలు సముద్రంలోని నగరంలో శేషుని పై మంచంలో కూర్చున్న హరి,
ప్రావృణ్నిద్రావ్యుపరమే దేవార్థమ్ అరిసూదనః । ధియా విలోకయామ్ ఆస కదాచిజ్ జాగతీం స్థితిమ్
శత్రువులను సంహరించే వాడు, దేవతల కోసమై శరదృతువులో నిద్రను ముగించుకుని, ఒకసారి తన మనసుతో లోక స్థితిని ఆలోచించాడు.
త్రైవిష్టపం స్వమనసా పార్థివం చావలోక్య సః । ఆచారమ్ ఆజగామాశు పాతాలమ్ అరిపాలితమ్
అతడు తన మనసుతోనే స్వర్గాన్ని, భూమిని పరిశీలించి, వెంటనే శత్రువులు పాలించే పాతాళ లోకానికి చేరుకున్నాడు.
తత్ర స్థిరసమాధానస్థితే ప్రహ్లాదదానవే । దృష్ట్వాపదమ్ అరీన్ద్రస్య పురే ప్రౌఢిమ్ ఉపాగతామ్
అక్కడ స్థిరమైన ధ్యానంలో ఉన్న ప్రహ్లాదాసురుణ్ని, దేవతల శత్రువు నగరం బలంగా పెరిగినదాన్ని చూశాడు.
వ్యాలతల్పతలస్థస్య క్షీరోదార్ణవశాయినః । శఙ్ఖచక్రగదాపాణేర్ దేహస్యాన్తరచారిణా
పాముపై తలపెట్టుకొని, పాల సముద్రంలో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న, శంఖం, చక్రం, గదను చేతుల్లో పట్టుకున్న వాడి శరీరంలోకి ప్రవేశించాడు.
పద్మాసనస్థస్య మనశ్శరీరేణాతిభాస్వతా । ఇదం సఞ్చిన్తయామ్ ఆస త్రైలోక్యాబ్జమహాలినా
పద్మాసనంలో కూర్చొని, మనస్సు, శరీరం ఎంతో ప్రకాశవంతంగా ఉండగా, మూడు లోకాల మహాపద్మాన్ని ధ్యానించసాగాడు.
ప్రహ్లాదే పదవిశ్రాన్తే పాతాలే గతనాయకే । కష్టం సృష్టిర్ ఇయం ప్రాయో నిర్దైత్యత్వమ్ ఉపాగతా
ప్రహ్లాదుడు ప్రయాణంలో అలసిపోయి పాతాళంలోకి దిగినప్పుడు, ఈ సృష్టి చాలా బాధపడింది, దానిలో దైత్యత్వం దాదాపు పోయింది.
దైత్యాభావే సురశ్రేణీ నిర్జిగీషుపదం గతా । శమమ్ ఏష్యత్య్ అదృష్టాబ్దపటలేవ సరిద్ వరా
దైత్యులు లేకపోవడంతో దేవతల సమూహం గెలుపు కోసం సిద్ధమైంది; త్వరలో, కనబడని అలల్లో కలిసిపోయే నది లాగా, శాంతి కలుగుతుంది.
మోక్షాఖ్యం విగతద్వన్ద్వం తతో యాస్యతి తత్ పదమ్ । క్షీణాభిమానా విరసా లతేవ పరిశుష్కతామ్
ఆ తరువాత ద్వంద్వాలు లేని మోక్షమనే స్థితిని చేరుకుని, అహంకారం తగ్గి, జీవశక్తి తగ్గిపోయి, ఎండిపోయిన లత వలె ఆ స్థితికి చేరుతుంది.
దేవౌఘే శాన్తిమ్ ఆయాతే భువి యజ్ఞతపఃక్రియాః । అదేవత్వఫలాస్ సర్వాశ్ శమమ్ ఏష్యన్త్య్ అసంశయమ్
దేవతల సమూహం శాంతిని పొందినప్పుడు, భూమిపై జరిగే యజ్ఞాలు, తపస్సు వంటి క్రియలు—all అవి ఫలితాలు దేవతలకు చెందని వాటి—all అవి కూడా నిస్సందేహంగా ఆగిపోతాయి.
క్రియాస్వ్ అథోపశాన్తాసు భూలోకో ఽస్తమ్ ఉపైష్యతి । అసంసారప్రసఙ్గో ఽథ శేషో ఽప్య్ అర్థో భవిష్యతి
కార్యాలు పూర్తిగా శాంతించాక, ఈ భూమిలోని ప్రపంచం అంతా మాయమవుతుంది. అప్పుడు, లోక సంబంధం లేని అసలైన అర్థం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.