వర్షాణి కతిచిత్ ప్రాప్య జగద్గ్రామటికామ్ ఇమామ్ । కిం నామ ప్రాపద్ ఉచితం హిరణ్యకశిపుః కిల
కొన్ని సంవత్సరాలు ఈ లోకాన్ని ఊరిలా అనుభవించిన తర్వాత, హిరణ్యకశిపుడు నిజంగా ఏమి పొందాడు?
అనాస్వాద్య శమానన్దం జగద్రాజ్యశతాన్య్ అపి । సమాస్వాదయతా నేహ కిఞ్చిద్ ఆస్వాదితం భవేత్
ప్రపంచంలో వందల రాజ్యాలు అనుభవించినా, మనశ్శాంతి ఆనందాన్ని రుచి చూడకపోతే, ఇక్కడ నిజంగా ఏమీ అనుభవించలేదు.
న కిఞ్చిద్ యేన సమ్ప్రాప్తం తేనేదం పరమామృతమ్ । సమ్ప్రాప్యాన్తః ప్రపూర్ణేన సర్వం ప్రాప్తమ్ అఖణ్డితమ్
ఏదీ పొందని దానితో ఏమీ లభించదు. కానీ లోపల పరమామృతాన్ని పొందినవాడు, అంతరంగా నిండిపోయి, అఖండంగా అన్నీ పొందినవాడవుతాడు.
త్యక్తామితపదో మూర్ఖో మితమ్ ఏతి న పణ్డితః । ఉష్ట్రో హి త్యక్తసులతః కణ్టకం యాతి నేతరః
సరైన మార్గాన్ని వదిలేసిన మూర్ఖుడు, మితమైన జీవనాన్ని గానీ, జ్ఞానాన్ని గానీ పొందడు. అది ఒంటె సులభమైన దారిని వదిలి ముల్లుల వైపు పోయినట్టు ఉంటుంది; వేరేలా కాదు.
పరాం దృష్టిమ్ ఇమాం త్యక్త్వా దగ్ధరాజ్యే రమేత కః । కస్ త్యక్తేక్షురసః ప్రాజ్ఞః కటునిమ్బపయః పిబేత్
ఈ గొప్ప దృష్టిని వదిలేసి, కాలిపోయిన రాజ్యంలో ఎవరు ఆనందిస్తారు? చెరకు రసం వదిలి, ఎవరైనా తెలివైనవాడు చేదు వేపరసం తాగుతాడా?
మూర్ఖా ఏవ హి తే సర్వే బభూవుర్ మే పితామహాః । ఇమాం దృష్టిం పరిత్యజ్య యే రతా రాజ్యసఙ్కటే
ఈ దృష్టిని వదిలేసి, రాజ్య బాధల్లో మునిగిపోయిన నా పూర్వీకులందరూ నిజంగా మూర్ఖులే.
క్వ ఫుల్లా నన్దనస్థల్యః క్వ దగ్ధా మరుభూమయః । క్వేమా బోధదృశశ్ శాన్తాః క్వ భోగేష్వ్ ఆత్మబుద్ధయః
పుష్పించిన నందనవనం ఎక్కడ, కాలిపోయిన ఎడారి ఎక్కడ? ప్రశాంతమైన జ్ఞానదృష్టి ఎక్కడ, ఇంద్రియ సుఖాల్లో ఆత్మజ్ఞానం ఎక్కడ?
న కిఞ్చిద్ అస్తి త్రైలోక్యే యద్ రాజ్యమ్ అభివాఞ్ఛ్యతే । సర్వం చాస్త్య్ ఏవ చిత్తత్త్వే తత్ కస్మాన్ నానుభూయతే
ఈ మూడు లోకాలలో రాజ్యాధికారం అనుకోవాల్సినదేమీ లేదు. మనసు యొక్క అసలు స్వరూపంలో అన్నీ ఉన్నాయి. మరి అవి మనకు అనుభవానికి ఎందుకు రావు?
చితా సర్వస్థయా స్వచ్ఛసమయా నిర్వికారయా । సర్వథా సర్వదా సర్వం సర్వతస్ సాధు లభ్యతే
ప్రతి చోట, ఎప్పుడూ, అన్ని విధాలా, శుద్ధమైన, మార్పులేని, సర్వవ్యాప్తమైన ఆ చైతన్యంతో అన్నీ సులభంగా లభిస్తాయి.
భానవీ తైజసీ శక్తిర్ అమృతస్రుతిర్ ఐన్దవీ । బ్రాహ్మీ మహత్తా మహతీ శాక్రీ త్రైలోక్యరాజతా
సూర్యశక్తి, అగ్నిశక్తి, అమృతం పొంగే చంద్రబలము, బ్రహ్మశక్తి, గొప్పతనం, మహిమ, ఇంద్రుని బలము, మూడు లోకాలపై పరిపాలన —
పరమా పూర్ణతా శార్వీ జయలక్ష్మీశ్ చ వైష్ణవీ । మానసీ శీఘ్రగమితా బలవత్తా తు వాయవీ
పరిపూర్ణత, శివుని శక్తి, విజయాన్ని ఇచ్చే లక్ష్మి, విష్ణువుని బలము, మనస్సులో పుట్టే శక్తి, వేగంగా పోయే శక్తి, గాలి బలము —
ఆగ్నేయీ దాహకలనా పాయసీ రసనిర్వృతిః । మౌనీ మహాతపస్సిద్ధిర్ విద్యా బార్హస్పతీ తథా
అగ్ని స్వభావం దహించే శక్తి, పాలు వంటి స్వభావం రుచి తృప్తి, మౌన స్వభావం గొప్ప తపస్సు ఫలితం, బృహస్పతి వంటి స్వభావం జ్ఞానం.
వైమానికీ వ్యోమగతా స్థిరతాపి చ పార్వతీ । గమ్భీరతాథ సాముద్రీ మైరవీ చ మహోన్నతిః
ఆకాశ స్వభావం ఆకాశంలో సంచారం, పర్వత స్వభావం స్థిరత, సముద్ర స్వభావం లోతు, మేరు వంటి స్వభావం గొప్ప ఎత్తు.
సమశ్రీస్ సౌగతీ సోమ్యా మాదనీ మదలోలతా । మాధవీ పుష్పమయతా శారదీ ఘనసస్యతా
సమృద్ధి స్వభావం సమానమైన అదృష్టం, బౌద్ధ స్వభావం మృదుత్వం, మద స్వభావం చంచలమైన మత్తు, వసంత స్వభావం పుష్పాల సమృద్ధి, శరద్ స్వభావం పండిన ధాన్యాల సమృద్ధి.
యాక్షీ చ మాయామయతా నాభసీ నిష్కలఙ్కతా । శీతతాపి చ తౌషారీ నైదాఘీ తాపతప్తతా
యక్ష స్వభావం మాయ, ఆకాశ స్వభావం మచ్చలేని స్వచ్ఛత, హేమంత స్వభావం చలివాతావరణం, గ్రీష్మ స్వభావం తీవ్రమైన వేడి.
ఏతాశ్ చాన్యాస్ తథా బహ్వ్యో దేశకాలక్రియాత్మికాః । నానాకారవికారోత్థాస్ త్రికాలోదరసంస్థితాః
ఇంకా ఎన్నో ఇతర రూపాలు కూడా ఉన్నాయి. అవి ప్రాంతం, కాలం, చర్యల ప్రకారం ఏర్పడతాయి. అనేక విధాలుగా మారిపోతూ, మూడు కాలాల మధ్యలోనే ఉండిపోతాయి.
విచిత్రాశ్ శక్తయస్ స్వచ్ఛసమయా నిర్వికారయా । చితా క్రియన్తే పరయా కలాకలనముక్తయా
ఈ అనేక శక్తులు, తాము స్వచ్ఛంగా, మార్పుల్లేని స్వభావంతో ఉంటూ, పరమమైన, కొలతలకు అతీతమైన చైతన్యంతో ఏర్పడతాయి.
వికల్పహీనా చిత్ సర్వపదార్థశతదృష్టిషు । సమమ్ ఏవాభిపతతి ప్రభా ప్రాభాకరీ యథా
కల్పనలు లేని ఆ చైతన్యం, వందలాది వస్తువుల మీద సమానంగా వ్యాపిస్తుంది. అది సూర్యకాంతి అందరికీ సమానంగా పడినట్లే ఉంటుంది.
సర్వాశాకోశవిశ్రాన్తాం పదార్థపటలీం మహీ । కాలత్రయేహాకలితాం యథానుభవతి క్షణాత్
అన్ని ఆశల నిధిలో విశ్రాంతి పొందిన పదార్థాల సమూహాన్ని, మూడు కాలాలు తాకనివిగా, భూమి ఒక్క క్షణంలోనే అనుభవిస్తుంది.
తథా సమస్తసంసారబృహద్దృశ్యదశాశ్రియమ్ । కాలత్రయస్థామ్ అమలా చిచ్ చినోతి తతాత్మికా
అంతటా విస్తరించిన ఈ ప్రపంచంలో, మూడు కాలాల్లో కూడా మలినతకు లోనవకుండా నిలిచిన శుద్ధమైన చైతన్యం, ప్రతి దాన్ని తన స్వరూపంగా గ్రహిస్తుంది.
తుల్యకాలపరామృష్టత్రికాలకలనాశతా । అనన్తానుభవాభోగా పరిపూర్ణైవ శుద్ధచిత్
శుద్ధమైన మనస్సు, గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు అనే తేడాలకు లోనవకుండా, కాలాన్ని లెక్కించకుండా, ఎన్నో అనుభవాలను సంపూర్ణంగా ఆస్వాదిస్తుంది.
పరామృష్టత్రికాలాయా దృష్టానన్తదృశశ్ చితః । సమతాపరపర్యాయా పూర్ణతైవావశిష్యతే
మూడు కాలాలకు అతీతంగా, అనేక దృష్టులను చూసే ఆ చైతన్యంలో, సమత్వమే పరిపూర్ణతగా మిగిలిపోతుంది.
తుల్యకాలావబుద్ధేన మృదునా కటునా చ చిత్ । సమేన సమతామ్ ఏతి మధునిష్ఠానుభూతివత్
మృదువుగానీ, కఠినంగానీ, అన్ని కాలాల్లో సమంగా గ్రహించే ఆ చైతన్యం, తేనె రుచి అనుభూతిలా, సమత్వాన్ని పొందుతుంది.
త్యక్తసఙ్కల్పకలయా సూక్ష్మయా చిదవస్థయా । సర్వభావానుగతయా సత్తాద్వైతైకరూపయా
మనసులో కలిగే ఆలోచనలను వదిలిపెట్టి, ఎంతో సున్నితమైన, అన్ని స్థితులను అనుసరించే, ఒకే ఒక అసలు సత్యరూపమైన ఆత్మచైతన్యంలో నిలబడినవాడు సమభావాన్ని పొందుతాడు.
విచిత్రాపి పదార్థశ్రీర్ అన్యోఽన్యవలితాన్తరా । తుల్యకాలానుభవనాత్ సామ్యేనైవానుభూయతే
ప్రపంచంలోని ఎన్నో రకాల వస్తువుల వైభవం పరస్పరం కలిసిపోయి ఉన్నా, వాటిని ఎప్పుడూ ఒకే విధంగా చూస్తే, అవన్నీ సమానంగా అనిపిస్తాయి.
భావేన భావమ్ ఆశ్రిత్య భావస్ త్యజతి దుఃఖితామ్ । ప్రేక్ష్య భావమ్ అభావేన భావస్ త్యజతి తుష్టతామ్
ఒక భావాన్ని ఆశ్రయించి ఉండగా, ఇంకొక భావం దుఃఖాన్ని వదిలిపెడుతుంది. అలాగే, ఏదైనా భావాన్ని దాని లేనిపోవడాన్ని చూసి, ఇంకొక భావం సంతృప్తిని వదిలిపెడుతుంది.
కాలత్రయమ్ ఉపేక్షిత్ర్యా హీనాయాశ్ చేత్యబన్ధనైః । చితశ్ చేత్యమ్ ఉపేక్షిత్ర్యాస్ సమతైవావశిష్యతే
కాలములోని మూడు స్థితులను పట్టించుకోకుండా, మనస్సులోని బంధనాలు తగ్గినప్పుడు, మనసు వస్తువులను పట్టించుకోకుండా ఉండటం వల్ల చివరకు సమభావమే మిగిలిపోతుంది.
యాతి వాచామ్ అగమ్యత్వాద్ అసత్తామ్ ఇవ శాశ్వతీమ్ । నైరాత్మ్యసిద్ధాన్తదశామ్ ఉపయాతేవ తిష్ఠతి
ఆ మాటలకు అందని స్థితిని చేరి, శాశ్వతమైన లేనిపోవడంలా ఉండిపోతుంది. అది స్వీయత్వం లేనిదని చెప్పే సిద్ధాంత స్థితిలో నిలిచినట్టుగా ఉంటుంది.
భవత్య్ ఆత్మా తథా బ్రహ్మ నకిఞ్చిచ్ చాఖిలం చ వా । పరమోపశమే లీనా మోక్షనామ్నా పరోచ్యతే
ఇలా ఆత్మ బ్రహ్మమయంగా మారిపోతుంది, లేక ఏదీ కానివాడిగా, లేక మొత్తం సృష్టిగా మారిపోతుంది. పరమశాంతిలో లీనమయినప్పుడు, దానిని 'మోక్షం' అని పిలుస్తారు.
సఙ్కల్పకలితా త్వ్ ఏషా మన్దాభాసతయా జగత్ । న సమ్యక్ పశ్యతీదం చిద్ దృష్టిః పటలినీ యథా
ఈ జగత్తు ఊహల వల్ల కలిగినదిగా, కేవలం మసకబారిన ప్రతిబింబంలా కనిపిస్తుంది. మాయా తెరతో కప్పబడిన చైతన్యం, ఈ జగత్తును సరిగ్గా చూడలేను, అది కళ్ళకు ముసుగు పడినట్టు.