దేవా విస్మయమ్ ఆజగ్ముశ్ శక్రాద్యాస్ సమరుద్గణాః । గృహీతా వైష్ణవీ భక్తిర్ దైత్యైః కిమ్ ఇతి రాఘవ
ఇంద్రుడు, మరుత్గణాలతో కూడిన దేవతలు ఆశ్చర్యపోయారు— 'రాఘవా! దైత్యులు ఎలా వైష్ణవ భక్తిని స్వీకరించారు?' అని.
క్షీరోదే భోగిభోగస్థం విబుధా విస్మయాకులాః । జగ్ముర్ అమ్బరమ్ ఉత్సృజ్య హరిమ్ ఆహవశాలినం
దేవతలు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయి, ఆకాశాన్ని వదిలి, పాలసముద్రానికి వెళ్లారు. అక్కడ వీరుడైన హరిః, ఆడిశేషునిపై విశ్రాంతిగా ఉన్నాడు.
తత్రైతం దైత్యవృత్తాన్తం కథయామ్ ఆసుర్ అస్య తే । పప్రచ్ఛుశ్ చైనమ్ ఆసీనమ్ అపూర్వాశ్చర్యవిస్మయాత్
అక్కడ వారు ఆ దానవుల కథను హరిదేవునికి చెప్పి, అతని ఎదుట కూర్చొని, ఎన్నడూ చూడని అద్భుతాన్ని చూసినట్టు ఆశ్చర్యంతో ప్రశ్నలు అడిగారు.
కిమ్ ఏతద్ భగవన్ దైత్యా విరుద్ధా యే సదైవ తే । తే హి త్వన్మయతాం యాతా మాయేయమ్ ఇతి భావ్యతే
ప్రభూ! ఎప్పుడూ మీకు శత్రువులుగా ఉన్న ఆ దానవులు ఎవరు? ఇప్పుడు వారు మీలో కలిసిపోయినట్టు కనిపిస్తోంది. ఇది మీ మాయా కాదా అని అనిపిస్తోంది.
క్వ కిలాత్యన్తదుర్వృత్తా దానవా దలితాద్రయః । క్వ పాశ్చాత్యమహాజన్మలభ్యా భక్తిర్ జనార్దనే
పర్వతాలను కూడా పగలగొట్టే అతి దుర్మార్గులైన ఆ దానవులు, ఎన్నో జన్మల్లో కూడా దొరకని జనార్దనుని భక్తిని ఎలా పొందగలిగారు?
ప్రాకృతో గుణవాఞ్ జాత ఇత్య్ ఏషా భగవన్ కథా । అకాలపుష్పమాలేవ సుఖాయోద్వేజనాయ చ
ఓ భగవంతుడా, ఒక సాధారణ మనిషి మంచితనంతో పుట్టాడని చెప్పే ఈ కథ, కాలానికి తగినప్పుడు పూసిన పువ్వులా కాకుండా, కాలానికి తగినప్పుడు పూయని పువ్వులా ఉంది. ఇది చూడడానికి ఆనందంగా ఉన్నా, మనసులో సందేహాన్ని కలిగిస్తోంది.
నోపపన్నం హి యద్ యత్ర తత్ర తన్ న విరాజతే । మధ్యే కాచకలాపస్య మహామూల్యో మణిర్ యథా
ఏది ఏ సందర్భానికి సరిపోకపోతే, అది అక్కడ మెరుగు చూపదు. అద్దపు ముత్యాల మధ్యలో విలువైన రత్నం ఉన్నా, అది ప్రత్యేకంగా కనిపించదు కదా.
యో యో యాదృగ్గుణో జన్తుస్ స తామ్ ఏవైతి సంస్థితిమ్ । సదృశేష్వ్ అప్య్ అజేషు శ్వా న మన్యే రమతే క్వచిత్
ప్రతి జీవి తన స్వభావానికి తగిన స్థితినే పొందుతుంది. ఒక కుక్క, తనకు సరిపోని వాటిలో ఎప్పుడూ ఆనందించదు, తనలాంటి ఇతర జంతువుల మధ్య ఉన్నా కూడా.
న తథా దుఃఖయన్త్య్ అఙ్గే మజ్జన్త్యో వజ్రసూచయః । వైసాదృశ్యేన సమ్బద్ధా యథైతా వస్తుదృష్టయః
వజ్రపు సూదులు శరీరాన్ని చీల్చినా అంతగా బాధించవు. కానీ మనకు సరిపోని విషయాలను మనం చూడటం వల్ల కలిగే బాధ మాత్రం ఇంకా ఎక్కువగా ఉంటుంది.
యద్ యత్ర క్రమసమ్ప్రాప్తమ్ ఉపపన్నమ్ అనిన్దితమ్ । తద్ ఏవ రాజతే తత్ర జలే ఽమ్భోజం న తు స్థలే
ఏది ఏ స్థలంలో తగినట్లు, నిందించదగినది కాకుండా, సముచితంగా పుట్టిందో, అది అక్కడే ప్రకాశిస్తుంది. నీటిలో కమలం ఎలా అందంగా కనిపిస్తుందో, భూమిపై అయితే అలా కాదు.
క్వాధమః ప్రాకృతారమ్భో హీనకర్మరతిస్ సదా । వరాకో దానవస్ తుచ్ఛజాతిర్ భక్తిః క్వ వైష్ణవీ
తక్కువ స్థాయి పనులు చేసే, ఎప్పుడూ నీచమైన కార్యాలలో ఆనందించే, తక్కువ వంశానికి చెందిన దానవుడు ఎక్కడ, విష్ణువు మీద భక్తి ఎక్కడ?
కమలినీ పరుషోషరభూగతా సుఖయతీహ యథా న దురాశ్రయా । దనుసుతో ఽపి హి మాధవభక్తిమాన్ ఇతి కథా న తథేశ సుఖాయ నః
కమలాన్ని గట్టిగా తాకే ఎండగాలికి అది ఆనందం కలగనట్లు, దానవుని కుమారుడు మాధవునిపై భక్తి చూపాడని చెప్పడం కూడా ప్రభూ, మనకు ఆనందం కలిగించదు.
గర్జన్తమ్ అతిసంరబ్ధం సురలోకమ్ అథారిహా । ఉవాచ మాధవో వాక్యం శిఖివృన్దమ్ ఇవామ్బుదః
అతిశయ ఆగ్రహంతో గర్జిస్తున్న దేవతలను, మేఘం మయూరాల గుంపును సంబోధించినట్టు, మాధవుడు ఇలా ఉద్దేశించి మాటలు చెప్పాడు.
విబుధా మా విషణ్ణాస్ స్థ ప్రహ్లాదో భక్తిమాన్ ఇతి । పాశ్చాత్యం జన్మ తస్యేదం మోక్షార్హో ఽసావ్ అరిన్దమః
దేవతలారా, మీరు నిరుత్సాహపడకండి. ప్రహ్లాదుడు భక్తిశీలుడు. అతని జననం పశ్చిమ దేశంలో అయినా, అతడు మోక్షానికి అర్హుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడా.
ఇత ఉత్తరమ్ ఏతేన గర్భతా దనుసూనునా । న కర్తవ్యా ప్రదగ్ధేన బీజేనేవాఙ్కురక్రియా
ఇప్పటి నుంచి ఈ దానవుని కుమారుడు గర్భంలోనే కాలిపోయిన విత్తనం లాగా, ఇకపై వంశం కొనసాగకూడదు.
గుణవాన్ నిర్గుణో జాత ఇత్య్ అనర్థక్రమం విదుః । నిర్గుణో గుణవాఞ్ జాత ఇత్య్ ఆహుస్ సిద్ధిదం క్రమమ్
గుణాలేని వాడిలో గుణాలు కలిగితే అది వ్యర్థమైన మార్గమని గొప్పవారు అంటారు. కానీ గుణాలేని వాడు గుణాలతో ప్రాప్తి చెందితే అది సిద్ధిని ఇస్తుందని చెబుతారు.
ఆత్మీయాని విచిత్రాణి భువనాన్య్ అమరోత్తమాః । ప్రయాత నాసుఖాయైషా ప్రాహ్లాదీ గుణితేహ వః
అమరులలో శ్రేష్ఠులైన దేవతలారా, మీకు చెందిన లోకాలు ఎన్నో విధాలుగా ఉన్నాయి. ఈ ప్రహ్లాదుడు మంచి గుణాలతో ఉన్నవాడు, మీకు బాధ కలిగించడానికి రాలేదు.
ఇత్య్ ఉక్త్వా విబుధాంస్ తత్ర క్షీరోదార్ణవవీచిషు । అన్తర్ధానం యయౌ దేవస్ తటతాపిఞ్ఛగుచ్ఛవత్
అలా దేవతలకు చెప్పి, ఆ దేవుడు పాలసముద్రపు అలల్లో, తీరాన నీలకంఠి పిచ్చకట్టులా కనబడకుండా పోయాడు.
సో ఽపి సమ్పూజితహరిస్ సురౌఘో ఽవ్రజద్ అమ్బరమ్ । పునర్ మన్దరనిర్ధూతాత్ కణజాలమ్ ఇవార్ణవాత్
అందుకు దేవతలందరూ హరిని పూజించి, మళ్లీ ఆకాశానికి ఎగిరిపోయారు. అది మందరపర్వతంతో సముద్రాన్ని కదిలించేప్పుడు నీటి చినుకులు మళ్లీ పైకి ఎగిరినట్టు ఉండింది.
ప్రహ్లాదం ప్రతి గీర్వాణాస్ తతస్ స్నిగ్ధత్వమ్ ఆయయుః । మహాన్తో యత్ర నోద్విగ్నాస్ తత్ర విశ్వాసవన్ మనః
అప్పటి నుంచి దేవతలకు ప్రహ్లాదునిపై మమకారం పెరిగింది. గొప్పవారు ఎక్కడ భయపడరో, అక్కడ మనసు నమ్మకంగా ఉంటుంది.
ప్రత్యహం పూజయామ్ ఆస దేవదేవం జనార్దనమ్ । మనసా కర్మణా వాచా ప్రహ్లాదో భక్తిమాన్ ఇతి
ప్రహ్లాదుడు ప్రతిరోజూ మనసుతో, చేతలతో, మాటలతో భక్తితో దేవదేవుడైన జనార్దనుని పూజించేవాడు.
అథ పూజాపరస్యాస్య సమవర్ధన్త కాలతః । వివేకానన్దవైరాగ్యవిభవప్రముఖా గుణాః
ఆయన భక్తిలో నిమగ్నుడై ఉండగా, కాలక్రమంలో వివేకం, ఆనందం, విరక్తి, ఐశ్వర్యం వంటి మంచి లక్షణాలు ఆయనలో పెరిగిపోయాయి.
నాభ్యనన్దద్ అసౌ భోగపూగం శుష్కమ్ ఇవ ద్రుమమ్ । న చారమత కాన్తాసు మృగో మరుమహీష్వ్ ఇవ
ఆయన అనేక రకాల సుఖాలలో ఆనందించలేదు, ఎండిపోయిన చెట్టులో ఎలా ఆనందం ఉండదో అలాగే. అలాగే, ఎడారిలో మృగం తిరిగినట్టు స్త్రీలలో ఆయనకు ఆసక్తి కలగలేదు.
న రేమే లోకచర్చాసు శాస్త్రార్థకథనాద్ ఋతే । నాజాయత రతిస్ తస్య దృశ్యే స్థల ఇవాబ్జినీ
లోకంలో జరిగే మాటల్లో ఆయనకు ఆనందం లేదు, శాస్త్రార్థాల గురించి మాట్లాడినప్పుడు తప్ప. కనిపించే విషయాల్లో ఆయనకు ఆనందం కలగలేదు, ఎండిన నేలపై తామర పువ్వు పూయనట్టు.
న విశశ్రామ చేతో ఽస్య భోగరోగానురఞ్జనే । ముక్తాఫలమ్ అసంశ్లిష్టం ముక్తాఫల ఇవాతలే
సుఖాల వ్యాధి ఆకర్షణలో ఆయన మనస్సు విశ్రాంతి పొందలేదు, ముత్యపు గింజ ముత్యపు పొరను అంటుకోకుండా వదిలిపెట్టినట్టు.
త్యక్తభోగాభికలనం విశ్రాన్తిమ్ అథ నాగతమ్ । చేతః కేవలమ్ అస్యాసీద్ దోలాయామ్ ఇవ యోజితమ్
ఆనందాల గురించి ఆలోచనలు వదిలేసి, ఇంకా విశ్రాంతి పొందని ఆమె మనసు ఊయలలో పెట్టినట్టు నిశ్చలంగా నిలిచింది.
ప్రాహ్లాదీం తాం స్థితిం కృష్ణదేహః క్షీరోదకోటరాత్ । వివేద సర్వగతయా తయా పరమకాన్తయా
కృష్ణుడు, తన నల్లని దేహంతో, పాలసముద్రపు లోతుల్లో ఆ పరమమైన ఆనందభరితమైన స్థితిని, అన్నిచోట్ల వ్యాపించిన తన ప్రియమైన స్థితిని అనుభవించాడు.
అథ పాతాలమార్గేణ విష్ణుర్ ఆహ్లాదితాగ్రగః । పూజాదేవగృహం తస్య ప్రహ్లాదస్య సమాయయౌ
తర్వాత, పాతాళ మార్గంలోంచి, ఆనందంతో నిండిన విష్ణువు, సర్వలోకాల్లో ఆనందంలో ముందుండే ప్రహ్లాదుని గృహంలో ఉన్న దేవాలయానికి చేరుకున్నాడు.
విజ్ఞాయాభ్యాగతం దేవం పూజయా ద్విగుణేద్ధయా । దైత్యేన్ద్రః పుణ్డరీకాక్షమ్ ఆదరాత్ పర్యపూజయత్
ప్రభువు వచ్చాడని తెలుసుకున్న దైత్యుల రాజు ప్రహ్లాదుడు, రెండు రెట్లు భక్తితో, పుండరీకాక్షుడైన విష్ణువును ఎంతో గౌరవంగా పూజించాడు.
పూజాగృహగతం దేవం ప్రత్యక్షావస్థితం హరిమ్ । ప్రహ్లాదః పరమప్రీతో గిరా తుష్టావ పుష్టయా
పూజాగృహంలో ప్రత్యక్షంగా ఉన్న హరిను చూసి, ప్రహ్లాదుడు పరమానందంతో, హృదయం నిండిన ఆనందంతో, గాఢమైన మాటలతో ఆయనను స్తుతించాడు.