అథ దుఃఖపరీతాత్మా హరిణా హతదానవే । ప్రహ్లాదశ్ చిన్తయామ్ ఆస మౌనీ పాతాలకోటరే
అప్పుడు హరి చేతిలో తన అసుర సైన్యం నశించిపోవడంతో, ప్రహ్లాదుడు తీవ్ర దుఃఖంతో పాతాళంలో ఒక గుహలో మౌనంగా కూర్చొని ఆలోచించసాగాడు.
కో ఽన్వ్ అస్మాకమ్ ఉపాయస్ స్యాద్ య ఏవేహాసురాఙ్కురః । తీక్ష్ణాగ్రో జాయతే తం తం భుఙ్క్తే శాఖామృగో హరిః
ఇక్కడ మన అసుర వంశంలో ఏ చిన్న మొక్క పుట్టినా, అది కొంచెం ఎదిగిన వెంటనే సింహం దాన్ని తినేస్తోంది. మనకు ఏ ఉపాయం ఉందో తెలియడం లేదు.
న కదాచన పాతాలే దైత్యా దోర్దణ్డశాలినః । స్థిరా బభూవుర్ ఉద్భిన్నాః పద్మా ఇవ హిమాచలే
పాతాళంలో మన బలమైన భుజాలున్న దైత్యులు ఎప్పుడూ నిలకడగా నిలవలేకపోయారు. మంచుతో కప్పబడిన కొండపై కమలాలు ఎలా నిలవవో, అలాగే వారు నిలబడలేకపోయారు.
ఉత్పత్యోత్పత్య నశ్యన్తి భాసురాకారఘర్ఘరాః । క్షణప్రస్ఫురితారమ్భాస్ తరఙ్గా ఇవ వారిధేః
సముద్రపు అలలు ఎలా ఒక్క క్షణంలో ఉద్భవించి, మళ్లీ మాయమైపోతాయో, అలాగే ప్రకాశవంతమైన రూపాలు గర్జిస్తూ, పుట్టి, మళ్లీ మాయమవుతూ కనిపిస్తాయి.
సబాహ్యాభ్యన్తరం కష్టం సమగ్రాలోకహారిణః । రిపవః ప్రౌఢిమ్ ఆయాతా అపూర్వతిమిరభ్రమాః
బయట, లోపల ఉన్న శత్రువులు ఎంతో బలంగా మారి, ఎప్పుడూ లేని చీకటి మేఘాలను తెచ్చి, మొత్తం లోకాన్ని వెలుతురు లేకుండా చేసేశారు.
తమఃప్రపూర్ణహృదయాస్ సఙ్కుచత్పత్త్రసమ్పదః । సుహృదః ఖేదమ్ ఆయాతా నిశీవ కమలాకరాః
మన స్నేహితుల హృదయాలు చీకటితో నిండిపోయి, వారి కాంతి తగ్గిపోయింది. వారు రాత్రిపూట తమ పువ్వులు మూసుకున్న కమలాకరాల్లా అలసిపోయారు.
తాతస్య మలినవ్యూహపాదపీఠాపమార్జకైః । సురైర్ విషయ ఆక్రాన్తో మృగైర్ ఇవ మహావనమ్
మలినతను తొలగించే దేవతలు, ఇంద్రియాల ప్రపంచాన్ని ఆక్రమించగా, అది అడవిలోకి అడవి జంతువులు చొరబడినట్టు అయింది.
నిరుద్యమా గతశ్రీకా దీనాః ప్రకటితాశయాః । బాన్ధవా న విరాజన్తే పద్మాః ప్లుష్టదలా ఇవ
శ్రమ లేకుండా, అదృష్టం లేకుండా, మనసులోని భావాలు బయటపడిన బంధువులు, ఎండిపోయిన పద్మపువ్వుల్లా ఆకర్షణ కోల్పోతారు.
స్ఫురన్త్య్ అసురవీరాణాం గృహేష్వ్ అవిరతానిలైః । ధూసరా భస్మనీహారా ధూపధూమభరా ఇవ
అసుర వీరుల ఇళ్లలో ఎప్పుడూ ఊదరగుతున్న గాలులతో బూడిద మబ్బులు తిరుగుతుంటాయి, ఇవి ధూపపు పొగలా గాఢంగా కనిపిస్తాయి.
హృతద్వారకవాటాసు దైత్యాన్తఃపురభిత్తిషు । ప్రభా మరకతస్యేవ జాతా నవయవాఙ్కురాః
ద్వారాలు పగిలిపోయిన దైత్యుల అంతఃపుర గోడలపై, కొత్తగా మొలకెత్తిన యవపు మొక్కల్లా, పచ్చని మరకతపు వెలుగులా ఒక కొత్త ప్రకాశం వెలిసింది.
త్రిలోకీనాభినలినీమత్తేభా దానవా అపి । దేవవద్ దైన్యమ్ ఆయాతాః కిమ్ అసాధ్యమ్ అహో విధేః
మూడు లోకాల నెత్తుటిపూవులలో మత్తెక్కిన ఏనుగుల్లా ఉన్న దానవులూ, దేవతలవలె దుఃఖంలో పడిపోయారు. విధికి అసాధ్యమేముంది!
మనాక్ చలతి పర్ణే ఽపి దృష్టారిభయభీరవః । వధ్వస్ త్రస్యన్తి విధ్వస్తా మృగ్యో గ్రామగతా ఇవ
శత్రువుల భయంకరమైన దుఃఖాన్ని చూసినవారు, ఆకులో కొంచెం కదలిక వచ్చినా భయంతో వణుకుతారు. భయంతో చెల్లాచెదురై ఉన్న వధువులు, ఊరులోకి వచ్చిన అడవి జంతువుల్లా ఉంటారు.
అసురీకర్ణపూరార్థం ఫుల్లరత్నగులుచ్ఛకాః । నరసింహకరాలూనాస్ స్థాణుతామ్ ఆగతా ద్రుమాః
రాక్షసుల చెవులకు అలంకారంగా ఉండే పుష్పరత్న గుచ్చులు కలిగిన చెట్లు, ఇప్పుడు నరసింహుడిలా భయంకరంగా ఉండకుండా, స్థిరంగా నిలిచిపోయాయి.
దివ్యామ్బరలతాపత్త్రా రత్నస్తబకదన్తురాః । పునర్ ఆరోపితాస్ తత్ర నన్దనే కల్పపాదపాః
నందనవనంలో ఉన్న కల్పవృక్షాలు, దివ్యమైన ఆకుల వస్త్రాలతో, రత్నాల గుచ్చులతో మళ్లీ అలంకరించబడ్డాయి.
పురేహామరబన్దీనాం దైత్యైర్ ఆలోకితం ముఖమ్ । అద్య త్వ్ అసురబన్దీనాం సురైర్ ఆలోక్యతే ముఖమ్
ఒకప్పుడు నగరంలో దేవత బందీల ముఖాలను రాక్షసులు చూసేవారు. ఇప్పుడు మాత్రం రాక్షస బందీల ముఖాలను దేవతలు చూస్తున్నారు.
మన్యే దానమహానద్యస్ సురేభకటభిత్తిషు । ప్రవృత్తాస్ తా భవిష్యన్తి శైలసానుష్వ్ ఇవాపగాః
నేను అనుకుంటున్నాను, దేవతల కోటగోడల వెంట ప్రవహించిన గొప్ప దాననదులు, ఇప్పుడు పర్వత శిఖరాలపై చిన్న ప్రవాహాల్లా మారిపోతున్నాయి.
అస్మాకమ్ ఇభగణ్డేషు దావదాహవిభూతయః । లసన్తి మరుషణ్డేషు సంశుష్కేష్వ్ ఇవ ధూలయః
మన ఏనుగుల చెంపలపై అరణ్యాగ్ని బూడిద మెరిసిపోతుంది, అది ఎండిపోయిన ఎడారి మట్టిలో మెరుస్తున్న ధూళిలా ఉంది.
వికాసిసితమన్దారమకరన్దారుణానిలాః । తా మేరుశిఖరస్థల్యో దైత్యదుర్లభతాం గతాః
పువ్వులు పూసిన మందారాల పరిమళంతో కూడిన మృదువైన గాలులు, ఇప్పుడు మేరు పర్వత శిఖరాలపై రాకపోయే అరుదైనవిగా మారాయి, దానవులకు అందని విధంగా ఉన్నాయి.
సురగన్ధర్వసున్దర్యో దానవాన్తఃపురోషితాః । పునర్ మేరౌ స్థితిం యాతా మఞ్జర్య ఇవ పాదపే
దానవుల అంతఃపురాలలో ఉన్న దేవకన్యలు, ఇప్పుడు మళ్లీ మేరు పర్వతంపైకి వచ్చి, చెట్లపైకి చుట్టుకునే లతల్లా స్థిరంగా ఉన్నారు.
కష్టం తాతపురన్ధ్రీణాం శుష్కామ్బురుహనీరసాః । విలాసాస్ సురనారీభిర్ హస్యన్తే హాస్యలీలయా
హాయ్, ఆ దేవతా స్త్రీల ఆనందాలు ఇప్పుడు జీవం లేకుండా, ఆనందం లేకుండా పోయాయి. వాటిని ఆకాశంలో ఉన్న అప్సరసలు నవ్వుతూ హేళనగా చూస్తున్నారు.
పూర్వం యైర్ ఏవ మత్తాతశ్ చామరైర్ ఉపవీజితః । సహస్రనయనస్ స్వర్గే కష్టం తైర్ ఏవ వీజ్యతే
ఇంద్రుడు ఒకప్పుడు మత్తులో ఉన్నప్పుడు ఆయన్ని పంకజపు పంకాలు చేత వాడి వడివడిగా సేవించిన వారు, ఇప్పుడు అదే పంకాలు చేత ఆయన్ని బాధతో వడివడిగా సేవిస్తున్నారు, అది స్వర్గంలో కూడా.
ఇయమ్ అస్మాకమ్ అన్యాపద్ ఆగతా దైన్యదాయినీ । తస్యైకస్య ప్రసాదేన దుష్పౌరుషవతో హరేః
ఈ దురదృష్టం, మనకెంత బాధను తెచ్చిందో చూడండి. అది అంతా ఆ బలహీనుడు హరిదేవుని మీద చూపిన అనుగ్రహం వల్లే మన మీద పడింది.
తద్దోర్వనఘనచ్ఛాయాలబ్ధవిశ్రాన్తయస్ సురాః । న కదాచన తప్యన్తే హిమాద్రేర్ ఇవ సానవః
కడపటు బలమైన భుజాల నీడలో దేవతలు ఒకప్పుడు విశ్రాంతి పొందేవారు. ఇప్పుడు, హిమాలయ పర్వత శిఖరాలు ఎండలో ఎలా వేడిగా ఉంటాయో, అలాగే వారు ఎప్పుడూ సుఖాన్ని అనుభవించలేరు.
శౌరిశౌర్యోగ్రశిఖరసంశ్రయేణాశ్రితశ్రియః । అస్మాన్ సముపతప్యన్తి మునీఞ్ శాఖామృగా ఇవ
ఓ శౌరి యొక్క భయంకరమైన పరాక్రమాన్ని ఆశ్రయించినవారు, ఇప్పుడు మమ్మల్ని వేటమృగాలు ఋషులను బాధించినట్టు బాధిస్తున్నారు.
తేనాసురపురన్ధ్రీణాం నిత్యమణ్డనమఙ్గలే । ముఖపద్మే ఽర్పితం బాష్పమ్ అబ్జినీనాం హిమం యథా
అతని వల్ల, ఎప్పుడూ అలంకారాలతో మెరిసే అసురస్త్రీల ముఖాలపై కనిపించే కన్నీళ్లు, కమలాల మీద మంచు బిందువుల్లా మెరుస్తున్నాయి.
శీర్ణభిన్నలుఠద్భిత్తిర్ జగజ్జర్జరమణ్డపః । అయం నీలమణిస్తమ్భైస్ తద్భుజైర్ ఏవ ధార్యతే
ఈ లోకం, చించబడిన గోడలతో కూలిపోతున్న మండపంలా ఉంది. ఇప్పుడు అది అతని నీలమణి వంటి భుజాలతో, స్తంభాల్లా నిలబడుతోంది.
స ధర్తా సురసైన్యస్య మజ్జతో విపదర్ణవే । క్షీరోదోదరమగ్నస్య మన్దరస్యేవ కచ్ఛపః
దేవతల సైన్యం అపాయాల సముద్రంలో మునిగిపోతుండగా, దానికి ఆధారంగా ఉన్నవాడు ఇతడే. క్షీరసాగరంలో మునిగిన మందరపర్వతాన్ని తాబేలు మోయినట్టు ఇతడు మోయుచున్నాడు.
ఏతే తాతాదయస్ సర్వే తేనైవాసురసత్తమాః । పాతితాః క్షుబ్ధకల్పాన్తవాతేనేవ కులాచలాః
తాటుడు మొదలైన వారందరినీ ఆ అసురులలో శ్రేష్ఠుడు, యుగాంతంలో తుఫాను కొండల్ని పడగొట్టినట్టు, ఓకే సారి చంపేశాడు.
స ఏష ఏవం సంహారకర్మక్షమభుజావలిః । సురసార్థసుహృచ్ ఛ్రీమాన్ విషమో మధుసూదనః
విధ్వంసానికి తగిన బలమైన భుజాలు కలిగినవాడు, దేవతల మిత్రుడైన, మహిమగల మధుసూదనుడు, భయంకరుడూ, అసమానుడూ కూడా ఆయనే.
దైత్యదోర్దణ్డపరశోస్ తస్య వీర్యేణ వీర్యవాన్ । దానవాన్ బాధతే శక్రో బాలకాన్ ఇవ మర్కటః
దైత్యుని గొప్ప గదను ఆయుధంగా ధరించిన ఇంద్రుడు, తన శౌర్యంతో దానవులను కోతి పిల్లలను బాధించినట్టు బాధిస్తాడు.