ఇష్టానిష్టదృశోస్ త్యాగే సమతోదేతి శాశ్వతీ । తయా హృదయవర్తిన్యా పునర్ జన్తుర్ న జాయతే
ఇష్టమైనవి, అనిష్టమైనవి అనే భావనను వదిలిపెట్టినప్పుడు, శాశ్వతమైన సమతా కలుగుతుంది. ఆ సమతా హృదయంలో నిలిచినప్పుడు, ఆ జీవుడు మళ్లీ జన్మించడు.
యేషు యేషు ప్రదేశేషు మనో మజ్జతి బాలవత్ । తేభ్యస్ తేభ్యస్ సముద్ధృత్య తద్ ధి తత్త్వే నివేశయేత్
మనస్సు చిన్నపిల్లలా ఎక్కడెక్కడ మునిగిపోతుందో, అక్కడక్కడ నుంచి దాన్ని తీసుకువచ్చి, నిజమైన సత్యంలో స్థిరపర్చాలి.
ఏవమ్ అభ్యాగతాభ్యాసం మనోమత్తమతఙ్గజమ్ । నిబధ్య సర్వభావేన పరం శ్రేయో ఽధిగమ్యతే
ఇలా పదే పదే సాధన చేస్తూ, మనస్సు అనే ఏనుగును పూర్తిగా నియంత్రిస్తే, పరమ శ్రేయస్సు లభిస్తుంది.
మా శఠైర్ అయథార్థజ్ఞైర్ మిథ్యాదృష్టిహతాశయైః । ధూర్తసఙ్కల్పవిక్రీతైర్ విమూఢైస్ సమతాం గమః
నిజాన్ని తెలుసుకోని, మోసపూరితమైన దృష్టితో, తప్పుడు ఆశలతో, కపటమైన సంకల్పాలతో, మూర్ఖత్వంలో ఉన్నవారితో సమానంగా ఉండాలని ఆశించకు.
అకిఞ్చనాత్ స్వనిర్ణీతౌ లమ్బమానాత్ పరోక్తిషు । న మౌర్ఖ్యాద్ అధికో లోకే కశ్చిద్ అస్తీహ దుఃఖదః
తన దగ్గర ఏమీ లేకపోయినా, తన బుద్ధిని వదిలిపెట్టి, ఇతరుల మాటల మీద ఆధారపడే వాడు కన్నా ఈ లోకంలో మరొకరు మూర్ఖుడూ, బాధను కలిగించేవాడూ లేడు.
త్వమ్ ఏతద్ అవివేకాభ్రమ్ ఉదితం హృదయామ్బరే । వివేకపవనేనాశు దూరం నయ మహామతే
ఓ మహామతి! వివేకం లేని అయోమయపు మబ్బు నీ హృదయాకాశంలో ఎత్తెత్తి ఉన్నప్పుడు, ఆ మబ్బును వివేకపు గాలితో త్వరగా తొలగించు.
ఆత్మనైవ ప్రయత్నేన యావద్ ఆత్మావలోకనే । న కృతో ఽనుగ్రహస్ తావన్ న విచారోదయో భవేత్
తనను తాను పరిశీలించేందుకు తానే శ్రమించేవరకు, దయ కలుగదు; అలాంటి ప్రయత్నం లేకుండా విచారణ కూడా కలగదు.
వేదవేదాన్తశాస్త్రార్థతర్కదృష్టిభిర్ అప్య్ అయమ్ । నాత్మా ప్రకటతామ్ ఏతి యావన్ న స్వమ్ అవేక్షణమ్
వేదాలు, వేదాంతం, తర్కం వంటివాటితో ఎంత పరిశీలించినా, మనిషి తనను తాను గమనించేవరకు ఆత్మ స్పష్టంగా కనిపించదు.
త్వమ్ ఆత్మన్య్ ఆత్మనా రామ ప్రసాదే సమవస్థితః । ప్రాప్తో ఽసి వితతం బోధం మద్వచాంస్య్ అవబుధ్యసే
రామా, నీవు నీ స్వంత ఆత్మలోనే స్థిరంగా ఉండి, కృపతో విస్తృతమైన జ్ఞానాన్ని పొందావు. నా మాటలు బాగా అర్థమవుతున్నాయి.
వికల్పాంశవిహీనస్య త్వయైషా చిద్వివస్వతః । గృహీతా వితతా వ్యాప్తిర్ మదుక్తా పరమాత్మనః
నీవు ఊహల తేడాలు లేకుండా, నేను చెప్పిన పరమాత్మయైన ఆ చైతన్య విస్తారాన్ని పూర్తిగా గ్రహించావు.
విలీనసర్వసఙ్కల్పశ్ శాన్తసన్దేహవిభ్రమః । క్షీణకౌతుకనీహారో జాతో ఽసి విగతజ్వరః
నీలోని అన్ని సంకల్పాలు లయమై, సందేహాలు, అయోమయాలు శాంతించాయి. ఆసక్తి మబ్బు తొలగిపోయి, బాధలు లేని స్థితికి చేరుకున్నావు.
యద్ ఉపగచ్ఛసి పాసి నిహంసి వా పిబసి వల్గసి చిన్మయ వర్ధసే । తద్ అసి తేన తవాస్తు మహామునే విగతబోధకలఙ్కవిశఙ్కితా
మహామునీంద్రా, నీవు ఏదిని చేరినా, కాపాడినా, నాశనం చేసినా, తాగినా, ఆనందించినా — నీవు అదే. నీకు అటువంటి అవగాహన కలిగి, ఎలాంటి మచ్చలు లేకుండా, సందేహాలు లేకుండా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను.
అథేమమ్ అపరం రామ విజ్ఞానాధిగమే క్రమమ్ । శృణు దైత్యేశ్వరస్ సిద్ధః ప్రహ్లాదస్ స్వాత్మనా యథా
ఇప్పుడు, రామా, జ్ఞానం పొందడంలో మరో విధానాన్ని విను. దైత్యులలో ప్రభువైన ప్రహ్లాదుడు తన స్వయంగా ఎలా సిద్ధి సాధించాడో చెబుతాను.
ఆసీత్ పాతాలజఠరే విద్రావితసురో ఽసురః । హిరణ్యకశిపుర్ నామ నారాయణపరాక్రమః
పాతాళంలో నివసిస్తూ, అసురులను తరిమికొట్టిన అసురుడు, అపారమైన శక్తి కలిగిన హిరణ్యకశిపుడు ఉన్నాడు.
ఆక్రాన్తభువనాభోగస్ స జహార హరేర్ జగత్ । షట్పదస్య బృహత్పత్త్రం రాజహంస ఇవామ్బుజమ్
అతడు అన్ని లోకాల్లోని సుఖాలను ఆక్రమించి, హరిదేవుని జగత్తును, రాజహంస తేనెటీగల మధ్య నుండి కమలాన్ని తీసుకెళ్లినట్లుగా, తనవైపు తిప్పుకున్నాడు.
చకార జగతాం రాజ్యం సమాక్రాన్తసురాసురః । దన్తీ నిరస్తహంసౌఘో నలిన్యామ్ అలినామ్ ఇవ
ఆ రాక్షసాధిపతి దేవతలనీ, దానవులనీ జయించి, అన్ని లోకాలను పాలించాడు. అది పద్మసరస్సులోకి ప్రవేశించిన ఏనుగు, హంసలను తరిమికొట్టినట్లుగా ఉండింది.
అథాసావ్ అసురాధీశః కుర్వంస్ త్రిభువనేశతామ్ । కాలేన సుషువే పుత్రాన్ అఙ్కురాన్ ఇవ మాధవః
తర్వాత ఆ అసురుల రాజు మూడు లోకాల్లో అధికారం స్థాపించి, కాలక్రమంలో వసంతంలో మాధవుడు మొక్కలు మొలిపినట్లు, తనకు కుమారులను కలిగించాడు.
తే ఽవర్ధన్తాచిరేణైవ తేజస్తర్జితతారకాః । దశార్కాంశుశతానీవ వ్యోమాక్రాన్తివిలాసినః
ఆ కుమారులు తక్కువ కాలంలోనే గొప్ప బలాన్ని సంపాదించి, తమ తేజస్సుతో నక్షత్రాలను మసకబార్చారు. వారు వందలాది సూర్యులు ఆకాశంలో విహరించినట్టు ప్రకాశించారు.
ప్రహ్లాదో నామ భగవాన్ ప్రధానాత్మా బభూవ హ । తేషాం మధ్యే మహార్హాణాం మణీనామ్ ఇవ కౌస్తుభః
వారి మధ్యలో ప్రహ్లాదుడు అనే మహాత్ముడు, అందరికన్నా గొప్పవాడిగా వెలిగాడు. విలువైన రత్నాల మధ్య కౌస్తుభమణి ఎలా ప్రత్యేకంగా ఉంటుందో, అతడూ అలాగే ఉన్నాడు.
తేనారాజత పుత్రేణ హిరణ్యకశిపుర్ భృశమ్ । సర్వసౌన్దర్యయుక్తేన వసన్తేనేవ వత్సరః
అరాజకుడైన తన కుమారుని వల్ల హిరణ్యకశిపుడు ఎంతో ఆనందించాడు. ఆ కుమారుడు అందమైన వాడై, వసంత ఋతువు ఏడాదిని అలంకరించినట్లు, హిరణ్యకశిపుని హృదయాన్ని సంతోషపరిచాడు.
అథ పుత్రసహాయో ఽసౌ బలకోశసమన్వితః । ఆజగామ మదం దైత్యస్ త్రిగణ్డగలితేభవత్
తర్వాత, తన కుమారునితో పాటు, గొప్ప సైన్యాన్ని కలిగి, ఆ దైత్యుడు మదంతో నిండిపోయి, తనలోని మూడు విధాల గర్వాన్ని వదిలేసి అక్కడికి వచ్చాడు.
తతాపాక్రాన్తితాపేన త్రిజగన్తి వికాసినా । కల్పాన్తసూర్యగణవన్ నవయైవ కరశ్రియా
తన దురాచారపు వేధింపులతో మూడు లోకాలను వేడి చేసిన అతని చేతుల కాంతి, యుగాంతంలో అనేక సూర్యులు వెలిగినట్లు ప్రకాశించింది.
అఖిద్యన్తాస్య తేనాథ సూర్యేన్దుప్రముఖాస్ సురాః । దుర్విలాసవిలోలస్య బాలస్యేవ స్వబన్ధవః
ఆయన వల్ల సూర్యుడు, చంద్రుడు మొదలైన దేవతలు ఎంతో బాధపడ్డారు. అల్లరి చేసే చిన్నపిల్లవాడి బంధువులు ఎలా బాధపడతారో, అలాగే వారు మిగిలిపోయారు.
తే ఽర్థయాం చక్రిరే శౌరిం దైత్యేన్ద్రేభపతేర్ వధే । న క్షమన్తే మహాన్తో ఽపి పౌనఃపుణ్యేన దుష్క్రియామ్
అప్పుడు వారు దైత్యుల అధిపతి సంహారానికి విష్ణువును ప్రార్థించారు. ఎంత గొప్పవారైనా, తిరిగి తిరిగి జరుగుతున్న దుష్టకార్యాలను భరించలేరు.
తతః ప్రలయపర్యస్తజగద్ఘర్ఘరజృమ్భితమ్ । దిగ్దన్తిదశనప్రఖ్యనఖవజ్రాశ్రిసూమ్భితమ్
తర్వాత, ప్రపంచం ప్రళయంతో కంపించగా, గర్జనతో కూడిన గొప్ప హడావుడి ఏర్పడింది. ఆ గర్జన, దిక్కుల ఏనుగు దంతాల్లాంటి నఖాలతో ప్రకాశిస్తూ కనిపించింది.
స్థిరవిద్యుల్లతాజాలభాసురోర్ధ్వజమణ్డలమ్ । దశదిక్కోటరోద్వాన్తజ్వలజ్జ్వలనకుణ్డలమ్
అప్పుడు, మెరుపులాంటి వెలుగుతో మెరిసే, ఎత్తైన రూపం ప్రత్యక్షమైంది. ఆ రూపం పది దిక్కుల చివరల వద్ద అగ్నికుండలాల్లా మండుతున్న కుండలాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
సమస్తకులశైలేన్ద్రపిణ్డపీఠోద్భటోదరమ్ । దోర్ద్రుమాధూననోద్ధూతస్ఫుటద్బ్రహ్మాణ్డకర్పరమ్
ఆ రూపానికి పొట్ట, అన్ని పర్వతాల శిఖరాలు కూడినదానివలె విస్తరించి ఉంది. దాని చేతులు ఊపి, బ్రహ్మాండపు పొరను పగలగొట్టాయి.
వదనోదరనిష్క్రాన్తవాతోత్సారితపర్వతం । త్రిజగద్దహనోద్యుక్తకోపకల్పాగ్నిగర్వితమ్
అతని నోరు, ముక్కు నుంచి ఊదిన ఊపిరితో పర్వతాలను తుడిచిపెట్టేశాడు. అతని కోపం అంతటి భయంకరంగా, మూడు లోకాలను కాల్చివేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్న ప్రళయాగ్ని లా గర్వంగా కనిపించింది.
సటావికటపీనాంసస్పన్దప్రేరితభాస్కరమ్ । రోమకూపలసద్వహ్నిపుఞ్జపిఞ్జరపర్వతమ్
అతని జుట్టు దడదడలాడుతూ, భుజాలు విస్తారంగా, బలంగా మెరిసాయి. అతని కదలికలతో సూర్యుడు కూడా కదిలిపోయాడు. అతని రోమకూపాల దగ్గర మెరిసే అగ్ని ముద్దల వెలుతురుతో పర్వతాలు పసుపు రంగులో మెరిశాయి.
కులాచలమహాకుడ్యకుట్టనోద్భటదృక్పుటమ్ । సర్వావయవనిష్ఠ్యూతపట్టిసప్రాసతోమరమ్
అతని కన్నులు పర్వత శ్రేణుల గోడలను చీల్చివేసేలా ఉగ్రంగా మెరిశాయి. అతని శరీరమంతా ఖడ్గాలు, కత్తులు, కుళ్లులు, భుజాలు వంటి ఆయుధాలతో నిండిపోయింది.