భోగాన్ ప్రతి విరక్తో ఽస్మి మహాసమ్మోహదాయినః । తత్త్వం విజ్ఞాతుమ్ ఇచ్ఛామి మహాసమ్మోహహారి యత్
నేను అనుభవాల పట్ల ఆసక్తి లేకుండా ఉన్నాను, అవి గొప్ప మాయను కలిగిస్తాయి. ఆ మహామాయను తొలగించే నిజమైన తత్వాన్ని తెలుసుకోవాలని కోరుకుంటున్నాను.
కిమ్ ఇహాస్తి కియన్మాత్రమ్ ఇదం కిమ్మయమ్ ఏవ వా । కో ఽహం కస్ త్వం కిమ్ ఏతే వా లోకా ఇతి వదాశు మే
ఇక్కడ ఏముంది? ఇది ఎంత ఉంది? ఇది ఏది కలిసివుంది? నేను ఎవరు? మీరు ఎవరు? ఈ లోకాలు ఏమిటి? ఇవన్నీ నాకు త్వరగా చెప్పండి.
బహునాత్ర కిమ్ ఉక్తేన ఖం గన్తుం యత్నవాన్ అహమ్ । సర్వం దానవరాజేన్ద్ర సారం సఙ్క్షేపతశ్ శృణు
ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పడం ఎందుకు? నేను ఆకాశాన్ని చేరాలని పట్టుదలగా ఉన్నాను. దానవ రాజా, సమస్త విషయాల సారం సంక్షిప్తంగా వినండి.
చిద్ ఇహాస్తి హి చిన్మాత్రమ్ ఇదం చిన్మయమ్ ఏవ చ । చిత్ త్వం చిద్ అహమ్ ఏతే చ లోకాశ్ చిద్ ఇతి సఙ్గ్రహః
ఈ లోకంలో ఉన్నది కేవలం చైతన్యమే. ఇది పూర్తిగా చైతన్యమే. నువ్వు చైతన్యమే, నేను చైతన్యమే, ఈ లోకాలన్నీ కూడా చైతన్యమే. ఇదే సంగ్రహంగా చెప్పిన సారాంశం.
చితం నిశ్చయమ్ ఆదాయ విలోకయ ధియేద్ధయా । స్వయమ్ ఏవాత్మనాత్మానమ్ అనన్తం పదమ్ ఆప్స్యసి
ఈ నిశ్చయాన్ని స్పష్టమైన మనస్సుతో గ్రహించి, బుద్ధితో పరిశీలించు. నువ్వే నీ ద్వారా, ఆ అనంత స్థితిని చేరుకుంటావు.
భవ్యో ఽసి చేత్ తద్ ఏతస్మాత్ సర్వమ్ ఆప్నోషి నిశ్చయాత్ । నో చేత్ తద్ బహ్వ్ అపి ప్రోక్తం త్వయి భస్మని హూయతే
నువ్వు స్వీకరించగలిగితే, ఈ నిశ్చయంతో అన్నీ పొందగలవు. లేకపోతే, ఎంత చెప్పినా అది బూడిదలో వేసిన హోమంలా వ్యర్థమవుతుంది.
చిచ్చేత్యకలనా బన్ధస్ తన్ముక్తిర్ ముక్తిర్ ఉచ్యతే । చిద్ అచేత్యా కిలాత్మేతి సర్వసిద్ధాన్తసఙ్గ్రహః
విషయాన్ని, అవగాహనను కలిగి ఉండటం బంధనం. అది లేకపోవడమే ముక్తి. చైతన్యమే, అది ఏ విషయాన్ని కలిగి లేనప్పుడు, అదే నిజమైన ఆత్మ. ఇదే అన్ని సిద్ధాంతాల సారాంశం.
ఏతం నిశ్చయమ్ ఆదాయ విలోకయ ధియేద్ధయా । స్వయమ్ ఏవాత్మనాత్మానమ్ అనన్తం పదమ్ ఆప్స్యసి
ఈ నిశ్చయాన్ని హృదయంలో ఉంచుకుని, స్పష్టమైన మనసుతో పరిశీలించు. అప్పుడు నీవే నీ ద్వారా, అనంతమైన స్థితిని చేరుకుంటావు.
ఖం వ్రజామ్య్ అహమ్ అత్రైతే మునయస్ సప్త సఙ్గతాః । కేనాపి సురకార్యేణ వర్తవ్యం తత్ర ఖే మయా
నేను ఇప్పుడు ఆకాశానికి వెళ్తున్నాను. ఇక్కడ ఈ ఏడుగురు మునులు కూడి ఉన్నారు. ఏదో దేవతల పనికోసం, నాకు అక్కడ ఆకాశంలో ఉండాల్సి ఉంది.
రాజన్ యావద్ అయం దేహస్ తావన్ ముక్తధియామ్ అపి । యథాప్రాప్తార్థసన్త్యాగో రోచతే న స్వభావతః
ఓ రాజా, ఈ శరీరం ఉన్నంతవరకూ, ముక్తచిత్తులకైనా, దక్కిన వస్తువులను వదిలిపెట్టడం సహజంగా కాక, వచ్చినప్పుడు మాత్రమే ఇష్టంగా ఉంటుంది.
ఇతి కథితవతాథ భార్గవేణ స్ఫుటజలరాశిపథే మహాజవేన । ప్లుతమ్ అలిశబలే నభోఽన్తరాలే తరలతరఙ్గవద్ ఆకులే గ్రహౌఘైః
ఇలా భృగుకుమారుడు చెప్పి, స్పష్టమైన జలరాశి మార్గంలో, మహా వేగంతో, తేనెటీగల గుంపుతో కలిసి, ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాడు. ఆకాశంలో గ్రహాల తాకిడితో అలలు లాగ అల్లకల్లోలంగా కనిపించాడు.
సురాసురసభాపూజ్యే తస్మిన్ భృగుసుతే గతే । మనసా చిన్తయామ్ ఆస బడిర్ బలవతాం వరః
దేవతలు, రాక్షసులు కూడిన సభల్లో గౌరవింపబడే భృగుమహర్షి కుమారుడు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయిన తర్వాత, బలవంతులలో అగ్రగణ్యుడైన బడి తన మనసులో ఆలోచించసాగాడు.
యుక్తమ్ ఉక్తం భగవతా చిద్ ఏవేదం జగత్త్రయమ్ । చిద్ అహం చిద్ ఇమే లోకాశ్ చిద్ ఆశా చిద్ ఇయం క్రియా
ఆ మహాత్ముడు చెప్పింది నిజంగా సరైనదే. ఈ మూడు లోకములన్నీ చైతన్యమే. నేనూ చైతన్యమే, ఈ లోకాలు చైతన్యమే, ఆకాశం కూడా చైతన్యమే, ఈ క్రియ కూడా చైతన్యమే.
సబాహ్యాభ్యన్తరం సర్వం చిద్ ఏవ పరమార్థతః । అస్తి చిద్వ్యతిరేకేణ నేహ కిఞ్చన కుత్రచిత్
బయట, లోపల ఉన్న ప్రతిదీ నిజంగా చైతన్యమే. చైతన్యాన్ని తప్పించి ఇక్కడ ఎక్కడా ఏమి లేదు.
అయమ్ ఆదిత్య ఇత్య్ అర్కో న చితా చేత్యతే యది । తద్ అర్కతమసోర్ భేదః క ఇవేహోపలభ్యతే
‘ఇది సూర్యుడు’ అని చెప్పినప్పుడు, సూర్యుని చైతన్యంగా గుర్తించకపోతే, ఇక్కడ సూర్యుడు, చీకటి మధ్య తేడా ఏముంది?
ఇయం భూర్ ఇతి భూర్ ఏషా చితా యది న చేత్యతే । భూమేః కిం నామ భూమిత్వం తద్ భవేద్ భవ్యతాం గతమ్
ఈ భూమి అనిపించే ఈ భూమి, మనసు లేదా చైతన్యంగా గ్రహించకపోతే, భూమికి భూమిగా ఉండే అసలు లక్షణం ఏమిటి? అప్పుడు దానికి నిజమైన స్వరూపం ఉండదు.
ఇమా దిశో దిశ ఇతి చేత్యన్తే న చితా యది । తత్ కిం నామ దిశాం దిక్త్వం శైలానాం వాపి కాద్రితా
ఈ దిక్కులు అనిపించే దిక్కులు, మనసు లేదా చైతన్యంగా గుర్తించకపోతే, దిక్కులకు దిక్కు అనే లక్షణం ఏమిటి? పర్వతాలకు పర్వతత్వం ఏమిటి?
ఇదం జగద్ ఇతి జగచ్ చితా యది న చేత్యతే । తత్ కిం జగత్త్వం జగతో నభస్త్వం నభసో ఽథ కిమ్
ఈ జగత్ అనిపించే ఈ లోకం, మనసు లేదా చైతన్యంగా గ్రహించకపోతే, లోకానికి లోకంగా ఉండే అసలు స్వభావం ఏమిటి? ఆకాశానికి ఆకాశత్వం ఏమిటి?
కాయో ఽయం పర్వతాకారశ్ చితా యది న చేత్యతే । తత్ కిం నామ శరీరత్వం శరీరస్య శరీరిణామ్
ఈ శరీరం పర్వత రూపంలో ఉన్నా, మనసు లేదా చైతన్యంగా గ్రహించకపోతే, శరీరానికి శరీరంగా ఉండే లక్షణం ఏమిటి? జీవులకు శరీరత్వం ఏమిటి?
చిద్ ఇన్ద్రియాణి చిత్ కాయశ్ చిన్ మనశ్ చిత్ తదేషణా । చిద్ అన్తశ్ చిద్ బహిశ్ చిత్ ఖం చిద్ భావశ్ చిద్ భవస్థితిః
చైతన్యం మన ఇంద్రియాలు, చైతన్యం మన శరీరం, చైతన్యం మన మనసు, అలాగే మన కోరిక కూడా చైతన్యమే. చైతన్యం లోపల ఉంది, బయట ఉంది, ఆకాశంలో ఉంది, జీవనంలో ఉంది, జీవించడంలో ఉంది.
చిద్ ఏవైకమ్ అహం సర్వం స్పర్శనైషణపూర్వకమ్ । కరోమి మాత్రాసంస్పర్శం శరీరేణ న కిఞ్చన
నేనే ఒక్కటే చైతన్యం, ఇదంతా నేనే. నేను స్పర్శ, కోరికలతో వ్యవహరిస్తున్నా, శరీరంతో ఏమీ చేయడం లేదు, ఎందుకంటే నాకు ఏ స్పర్శ కూడా తగదు.
కిమ్ అనేన శరీరేణ కాష్ఠలోష్టసమేన మే । అశేషజగదేకాత్మా చిద్ అహం చేతనాత్మకః
ఈ శరీరం నాకు కలప లేదా మట్టి ముద్దలా ఉంది, దానికి నాకు ఉపయోగం ఏముంది? నేను చైతన్యమే, ఈ మొత్తం జగత్తుకు ఒకే ఆత్మ, జ్ఞానంతో నిండినవాడిని.
అహం చిద్ అమ్బరే భానావ్ అహం చిద్ భూతపఞ్జరే । సురాసురేషు చిద్ అహం స్థావరేషు చరేషు చ
నేను చైతన్యం ఆకాశంలోను, సూర్యునిలోను, భూతాల కలయికలోను ఉన్నాను. దేవతల్లో, రాక్షసుల్లో, నిలిచిన వాటిలో, కదిలే వాటిలో కూడా నేను చైతన్యమే.
చిద్ అస్తీహ ద్వితీయా హి కల్పనైవ న విద్యతే । ద్విత్వస్యాసమ్భవాల్ లోకే కశ్ శత్రుః కశ్ చ వా సుహృత్
ఇక్కడ చైతన్యం ఒక్కటే ఉంది; రెండవదని మనం ఊహించుకుంటే తప్ప వేరొకటి అసలు లేదు. ఈ లోకంలో ద్వంద్వం అసాధ్యం కనుక, ఎవరు శత్రువు? ఎవరు స్నేహితుడు?
బడినామ్నశ్ శరీరస్య చ్ఛిన్నే శిరసి భాసురే । చితస్ తత్ కిం భవేచ్ ఛిన్నం సర్వలోకావపూరణాత్
బడి అనే శరీరానికి తల కోసినా అది ప్రకాశిస్తే, ఆ చైతన్యానికి ఏమవుతుంది? అది అన్ని లోకాల్ని వ్యాపించి ఉండగా, దాన్ని ఎవరు కోయగలరు?
చితా సఞ్చేతితో ద్వేషో ద్వేషో భవతి నాన్యథా । తస్మాద్ ద్వేషాదయస్ సర్వే భావాభావాశ్ చిదాత్మకాః
చైతన్యం ఏదైనా ద్వేషాన్ని కలిగిస్తే మాత్రమే ద్వేషం కలుగుతుంది; లేనిపక్షంలో ద్వేషం ఉండదు. అందుకే ద్వేషం, ద్వేషం లేనివి అన్నీ చైతన్య స్వరూపమే.
న చితో వ్యతిరేకేణ ప్రవిచార్యాపి కిఞ్చన । అన్యద్ ఆసాద్యతే స్ఫారాద్ అస్మాత్ త్రిభువనోదరాత్
చైతన్యాన్ని తప్పించి ఎంత గమనించినా వేరొకటి దొరకదు; ఈ మూడు లోకాల అంతరంగంలో చైతన్యం కాక మరొకటి లేదు.
న ద్వేషో ఽస్తి న రాగో ఽస్తి న మనో నాస్య వృత్తయః । చిన్మాత్రస్యాతిశుద్ధస్య వికల్పకలనా కుతః
ఇక్కడ ద్వేషం లేదు, మమకారం లేదు, మనస్సు కూడా లేదు, దాని చర్యలు కూడా లేవు. ఎందుకంటే పరిపూర్ణమైన, శుద్ధమైన చైతన్యానికి కల్పనలు, ఊహలు ఎక్కడి నుండి వస్తాయి?
చిద్ అహం సర్వగో వ్యాపీ నిత్యానన్దమయాత్మకః । వికల్పకలనాతీతో వికల్పాంశవివర్జితః
నేను చైతన్యమే, అన్నిచోట్ల వ్యాపించినవాడిని, నిత్యానంద స్వరూపుడిని. నాకు ఎలాంటి ఊహలు, కల్పనలు ఉండవు, అవన్నీ దాటి ఉన్నవాడిని.
చితశ్ చిద్ ఇతి యన్ నామ నిర్నామాయా న నామ తత్ । శబ్దాత్మికైషా చిచ్ఛక్తిః పరిస్ఫురతి సర్వగా
‘చిత్’, ‘చైతన్యం’ అనే పేర్లు నిజంగా నామరహితమైన దానికి పేర్లు కావు. ఈ చైతన్యశక్తి శబ్దరూపంగా అన్నిచోట్ల ప్రకాశిస్తుంది.