కయాచిద్ అపి నో యుక్త్యా బుద్ధిర్ ఆత్మావలోకనే । స్వప్రయత్నాద్ ఋతే పుంసశ్ శ్రేయసే సమ్ప్రవర్తతే
ఏ విధమైన తర్కంతోనైనా, మనసు స్వయంగా ప్రయత్నించకుండా, ఆత్మవిచారణ వైపు మళ్లదు; మన మంచికై, మనమే ప్రయత్నించాల్సి ఉంటుంది.
భోగసన్త్యాగసమ్ప్రాప్తపరమార్థాద్ ఋతే సుత । న బ్రహ్మపదవిశ్రాన్తిసుఖమ్ ఆసాద్యతే పరమ్
బిడ్డా, అనుభవాలను వదిలి, పరమార్థాన్ని పొందినప్పుడే బ్రహ్మపదంలో విశ్రాంతి అనే పరమానందం లభిస్తుంది; లేదంటే అది సాధ్యం కాదు.
ఆబ్రహ్మస్తమ్బపర్యన్తే జగత్య్ అస్మిన్ న కుత్రచిత్ । తద్వద్ ఆశ్వస్యతే సాధో పరమే కారణే యథా
బ్రహ్మదేవుడు నుంచి ఒక గడ్డి వరకు, ఈ లోకంలో ఎక్కడా, పరమకారణంలో ఉన్న నమ్మకంలా మరెక్కడా ఉండదు, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా!
పౌరుషమ్ యత్నమ్ ఆశ్రిత్య దైవం కృత్వా సుదూరతః । భోగాన్ విగర్హయేత్ ప్రాజ్ఞశ్ శ్రేయోమార్గదృఢార్గలాన్
తన శక్తిని నమ్ముకుని, విధిని దూరంగా ఉంచి, జ్ఞానవంతుడు సుఖాలను తక్కువగా చూసి, శ్రేయస్సు మార్గాన్ని బలంగా కాపాడుకుంటాడు.
ప్రౌఢాయాం భోగగర్హాయాం విచార ఉపజాయతే । వృద్ధాయాం ప్రావృషి శ్రీమాఞ్ శరత్కాల ఇవామలః
సుఖాల పట్ల అసహ్యం పక్కాగా పెరిగినప్పుడు, విచారణ కలుగుతుంది. అది వర్షాకాలం తర్వాత వచ్చే శరదృతువులా, నిర్మలంగా, ప్రకాశంగా ఉంటుంది.
విచారో భోగగర్హాతో విచారాద్ భోగగర్హణమ్ । అన్యోఽన్యమ్ ఏతే పూర్యేతే సముద్రజలదావ్ ఇవ
సుఖాల పట్ల అసహ్యం వల్ల విచారణ కలుగుతుంది; విచారణ వల్ల సుఖాల పట్ల అసహ్యం పెరుగుతుంది. ఇవి పరస్పరం నింపుకుంటూ, సముద్రం మేఘాల్లా ఒకదానికొకటి సహాయపడతాయి.
భోగగర్హా విచారశ్ చ స్వాత్మాలోకశ్ చ శాశ్వతః । అన్యోఽన్యం సాధయన్త్య్ అర్థం సుస్నిగ్ధాస్ సుహృదో యథా
సుఖాల పట్ల అసహ్యం, విచారణ, ఆత్మజ్ఞానం ఇవన్నీ శాశ్వతమైనవి. ఇవి పరస్పరం స్నేహితుల్లా ఒకదానికొకటి ప్రయోజనం కలిగిస్తాయి.
పూర్వం దైవమ్ అనాదృత్య పౌరుషం ప్రాప్య యత్నతః । దన్తైర్ దన్తాన్ ప్రసమ్పీడ్య భోగేష్వ్ అరతిమ్ ఆహరేత్
ముందుగా విధిని పట్టించుకోకుండా, కష్టపడి ప్రయత్నాన్ని సాధించాలి. దంతాలు దంతాలతో బిగిగా కొరికినట్టు, ఇంద్రియ సుఖాల పట్ల అసహ్యం కలిగించుకోవాలి.
దేశాచారావిరుద్ధేన బాన్ధవైకహితేన చ । పౌరుషేణ క్రమేణాదౌ ధనాని సముపార్జయేత్
ప్రాంతపు సంప్రదాయాలకు విరుద్ధంగా కాకుండా, బంధువుల మేలుకోసం, సొంత శ్రమతో, క్రమంగా ధనం సంపాదించాలి.
ధనైర్ అభ్యాహరేద్ భవ్యాన్ సుజనాన్ గుణశాలినః । ప్రవర్తతే సమాసఙ్గాత్ తేషాం భోగవిగర్హణా
సంపాదించిన ధనంతో మంచి లక్షణాలు ఉన్న సద్జనులను ఆహ్వానించాలి. వారి సాంగత్యంతో ఇంద్రియ సుఖాల పట్ల నిరాసక్తత కలుగుతుంది.
తతో విచారస్ తదను జ్ఞానశాస్త్రార్థసఙ్గ్రహః । తతః క్రమేణ పరమపదప్రాప్తిః ప్రజాయతే
అప్పుడతడు విచారణ చేయడం మొదలుపెడతాడు. ఆ తరువాత జ్ఞానశాస్త్రాల అర్థాన్ని తెలుసుకుంటాడు. అలా క్రమంగా పరమ పదాన్ని పొందుతాడు.
యదాసురపతే కాలే విషయేభ్యో విరంస్యసి । తదా విచారవశతః పరమం పదమ్ ఏష్యసి
ఓ దేవేంద్రా, నీవు సమయానికి అనుగుణంగా ఇంద్రియ సుఖాలనుండి వేరుగా ఉండగలిగితే, ఆలోచన శక్తితో పరమ పదాన్ని పొందుతావు.
సమ్యక్ ప్రాప్స్యసి విశ్రాన్తిమ్ ఆత్మన్య్ అత్యన్తపావనే । న పునః కలనాపఙ్కే దుఃఖాయావపతిష్యసి
నీవు పరమ పవిత్రమైన ఆత్మలో నిజమైన విశ్రాంతిని పొందుతావు; ఇకపై కల్పనల బురదలోకి, బాధలకు దారితీసే ఆలోచనల్లోకి మరలా పడిపోవడం ఉండదు.
దేశక్రమేణ ధనమ్ అల్పవిగర్హణేన తేనాఙ్గ సాధుజనమ్ అర్జయ మానపూర్వమ్ । తత్సఙ్గమోత్థవిషయాభ్యవహేలనేన సమ్యగ్విచారవిభవేన తవాత్మలాభః
ఓ ప్రియమైనవాడా, నిందకు తావులేని సంపదను క్రమంగా సంపాదించి, మంచి మనుషులను గౌరవంతో స్నేహించు; వారి సాంగత్యంతో ఇంద్రియ విషయాలను నిర్లక్ష్యం చేసి, సరైన విచారణ ద్వారా నీ నిజమైన స్వరూపాన్ని తెలుసుకుంటావు.
ఏతన్ మే కథితం పూర్వం పిత్రా చారువిచారిణా । ఇదానీం సంస్మృతం దిష్ట్యా సమ్ప్రబోధమ్ అహం గతః
ఇది నాకు ముందుగా విచారణలో నిపుణుడైన నాన్న చెప్పిన మాట. ఇప్పుడు అదృష్టవశాత్తు అది గుర్తుకు వచ్చి, నేను జ్ఞానాన్ని పొందాను.
అద్యేయం మమ సఞ్జాతా భోగాన్ ప్రత్య్ అరతిస్ స్ఫుటమ్ । దిష్ట్యా శమసుఖం స్వచ్ఛం విశామ్య్ అమృతశీతలమ్
ఈ రోజు నాకు అనుభవాల పట్ల స్పష్టమైన విరక్తి కలిగింది. అదృష్టవశాత్తు, నేను నిర్మలమైన, అమృతసమానమైన, చల్లని శాంతి ఆనందంలోకి ప్రవేశిస్తున్నాను.
పునర్ ఆపూరయన్న్ ఆశాః పునర్ అభ్యాహరన్ ధనమ్ । పునర్ ఆవర్జయన్ కాన్తాః ఖిన్నో ఽస్మి విభవస్థితౌ
మళ్లీ కోరికలను నింపుతూ, మళ్లీ ధనం సంపాదిస్తూ, మళ్లీ ప్రియులను ఆకర్షిస్తూ, ఈ సంపదలో జీవించడం నన్ను అలసటకు గురిచేసింది.
అహో ను ఖలు రమ్యేయం శమభూశ్ శీతలాన్తరా । సర్వా ఏవ శమం యాన్తి సుఖదుఃఖదృశశ్ శమే
నిజంగా, ఈ శాంతి స్థితి ఎంత మధురంగా, లోపల ఎంత చల్లగా ఉంది! శాంతిలో ఉండగా, సుఖం లేదా దుఃఖం అన్న భావాలన్నీ నిశ్చలమైపోతాయి.
శామ్యామి పరినిర్వామి సుఖమ్ ఆసే శమే స్థితః । అయమ్ అన్తః ప్రహృష్యామి చన్ద్రబిమ్బ ఇవార్పితః
నేను శాంతించిపోతున్నాను, పూర్తిగా నిశ్చలమవుతున్నాను, శాంతిలో స్థిరంగా సంతోషంగా ఉన్నాను. నా అంతరంగంలో చంద్రబింబం తాకినట్లుగా ఆనందం వెల్లివిరుస్తోంది.
ఉత్తాణ్డవమనోరంహఃపోషితోరుశరీరకమ్ । అనారతపరిక్షోభం హా దుఃఖం విభవార్జనమ్
ఈ పెద్ద శరీరాన్ని కోరికల తుఫాను నడిపిస్తూ, ఎప్పుడూ కలవరపడి పోషించడమే ధన సంపాదన బాధ అని ఎంత చెప్పినా తక్కువే.
అఙ్గమ్ అఙ్గేన సమ్పీడ్య మాంసం మాంసేన చ స్త్రియాః । పురాహమ్ అభవం ప్రీతో యత్ తన్ మోహవిజృమ్భితమ్
ఒకప్పుడు, స్త్రీతో అవయవాలు అవయవాలతో, మాంసం మాంసంతో కలిసిన ఆనందంలో మునిగిపోయాను. కానీ అది మాయే.
దృష్టాన్తదృష్టయో దృష్టా భుక్తం భోక్తవ్యమ్ అక్షతమ్ । ఆక్రాన్తమ్ అఖిలం భూతజాతం కిమ్ ఇవ శోభనమ్
ఏం చూడాలో చూశాను, ఏం అనుభవించాలో అనుభవించాను, ఈ లోకంలోని అన్ని జీవుల మధ్య తిరిగాను. మరి నిజంగా ఆనందించదగినది ఏముంది?
పునస్ తాన్య్ ఏవ తాన్య్ ఏవ తత్రేహాన్యత్ర చాత్ర చ । ఇతశ్ చేతశ్ చ వస్తూని నాపూర్వం నామ కిఞ్చన
ఇక్కడా, అక్కడా, ఎక్కడ చూసినా అదే విషయాలు, అదే వస్తువులు తిరిగి తిరిగి వస్తూనే ఉన్నాయి. కొత్తగా ఏమీ లేదు.
సర్వమ్ ఏవ పరిత్యజ్య పరిహృత్య ధియా స్వయమ్ । స్వచ్ఛ ఏవావతిష్ఠే ఽహం పూర్ణో ఽర్ణవ ఇవాత్మని
నేను నా బుద్ధితో అన్నిటినీ వదిలేసి, పూర్తిగా స్వచ్ఛంగా, సముద్రం తనలో ఎలాంటి కలుషత లేకుండా ఉన్నట్టు, నాలోనే నిండుగా నిలిచాను.
పాతాలే భూతలే స్వర్గే స్త్రియో రత్నోపలాదయః । సారం తద్ అపి తుచ్ఛేన కాలేనాశు నిగీర్యతే
పాతాళంలో, భూమిపై, స్వర్గంలో—even there, women, gems, and other such things—even their true worthను కూడా, అల్పమైన కాలం తక్కువ సమయంలోనే మింగేస్తుంది.
ఏతావన్తమ్ అహం కాలం భృశం బాలో ఽభవం పురా । యః కుర్వన్ ద్వేషమ్ అమరైస్ తుచ్ఛయా జగదిచ్ఛయా
ఇంతకాలం క్రితం నేను నిజంగా పిల్లవాడిలా ఉండేవాడిని—జగత్తు పట్ల చిన్న ఆశతో, అమరుల పట్ల ద్వేషాన్ని పెంచుకున్నాను.
మనోనిర్మాణమాత్రేణ జగన్నామ్నా మహాధినా । త్యక్తేనాత్తేన వార్థస్ స్యాత్ క ఉదారో మహాత్మనః
మనస్సు కల్పనతోనే ఈ ప్రపంచాన్ని గొప్పదని అంటారు. దాన్ని వదిలినా, అనుభవించినా, మహాత్ముడికి దానివల్ల ఏమి ప్రయోజనం?
కష్టం చిరతరం కాలమ్ అనర్థో ఽర్థధియా మయా । అజ్ఞానమదమత్తేన బాలేన శ్వేవ సేవితః
ఓహో, చాలా కాలంగా నేను బయట లాభాల కోసం మాయలో పడి, అజ్ఞానం, అహంకారం వల్ల మూర్ఖుడిలా, పిల్లవాడిలా, కుక్కలా దురదృష్టాన్ని వెంబడించాను.
తరత్తరలతృష్ణేన కిమ్ ఇవాస్మిఞ్ జగత్త్రయే । మయా న కృతమ్ అజ్ఞేన పశ్చాత్తాపాభివృద్ధయే
ఈ మూడు లోకాలలో త్వరగా మారిపోతున్న కోరికలు, అజ్ఞానం నన్ను నడిపించగా, నేను ఏం చేయలేదో చెప్పండి? చివరికి వాటి వల్ల నాకు మరింత పశ్చాత్తాపమే పెరిగింది.
ఏతయా తద్ అలం మే ఽస్తు తుచ్ఛయా పూర్వచిన్తయా । పౌరుషం యాతి సాఫల్యం వర్తమానచికిత్సయా
ఇప్పుడు ఈ వ్యర్థమైన పాత ఆలోచనలు నాకు చాలును. మనుష్య ప్రయత్నం ప్రస్తుత పరిష్కారాలతోనే ఫలిస్తుంది.