వ్యుత్పత్తిమ్ అనుయాతస్య పూరయేచ్ చేతసో ఽన్వహమ్ । ద్వౌ భాగౌ శాస్త్రవైరాగ్యైర్ ద్వౌ ధ్యానగురుపూజనైః
పూర్తిగా జ్ఞానం పొందినవారు, ప్రతిరోజూ మనస్సును ఇలా తీర్చాలి: రెండు భాగాలను శాస్త్రాల ద్వారా విరక్తితో, ఇంకొన్ని భాగాలను ధ్యానం మరియు గురుపూజతో నింపాలి.
సాధుతామ్ ఆగతో జీవో యోగ్యో జ్ఞానకథాక్రమే । నిర్మలాకృతిర్ ఆదత్తే పట ఉత్తమరఞ్జనామ్
మంచితనాన్ని పొందిన జీవుడు జ్ఞానప్రవాహానికి యోగ్యుడవుతాడు. అతని హృదయం నిర్మలంగా ఉండగా, ఉత్తమమైన రంగును పట్టు తీసుకున్నట్టు, పరమ జ్ఞానాన్ని స్వీకరిస్తాడు.
శనైశ్ శనైర్ లాలనయా యుక్తిభిః పావనోక్తిభిః । శాస్త్రార్థపరిణామేన పాలయేచ్ చిత్తబాలకమ్
మనస్సు చిన్నపిల్లలా ఉండినప్పుడు, దాన్ని మెల్లగా, ప్రేమతో, యుక్తితో, పవిత్రమైన మాటలతో, శాస్త్రార్థాన్ని బోధిస్తూ సంరక్షించాలి.
పరే పరిణతం జ్ఞానే శిథిలీభూతదుర్గ్రహమ్ । జ్యోత్స్నాభిన్నస్ఫటికవచ్ చేతశ్ శీతం విరాజతే
జ్ఞానంలో పరిపక్వత వచ్చినప్పుడు, పట్టుదల తగ్గినప్పుడు, మనస్సు చంద్రకాంతిలో మెరిసే స్ఫటికంలా చల్లగా, ప్రకాశంగా కనిపిస్తుంది.
ప్రజ్ఞయా పరయా ఋజ్వ్యా భోగానామ్ ఈశ్వరస్య చ । సమమ్ ఏవాథ దేహస్య రూపమ్ ఆశ్వ్ అవలోకయేత్
ఉన్నతమైన, నేరుగా తెలిసే జ్ఞానంతో, అనుభవాలను, పరమేశ్వరుడిని, చివరికి ఈ శరీరాన్ని కూడా సమానంగా, త్వరగా పరిశీలించాలి.
ప్రజ్ఞావిచారవశతస్ సమమ్ ఏవ సదా సుత । ఆత్మావలోకనం తృష్ణాసన్త్యాగం చ సమాహరేత్
ప్రజ్ఞా బలంతో, కుమారా, ఎప్పుడూ సమంగా ఆత్మ పరిశీలనను, తృష్ణా విడిచిపెట్టడాన్ని అభ్యసించాలి.
పరే దృష్టే వితృష్ణత్వం తృష్ణానాశే చ దృక్ పరా । ఏతే మిథో ధృతే దృష్టీ నౌనావికదశే యథా
పరమాత్మను దర్శించినప్పుడు తృప్తి కలుగుతుంది; తృష్ణా పోయినప్పుడు పరమ దృష్టి కలుగుతుంది. ఇవి రెండూ ఒకటి ఒకదాన్ని బలపరచుకుంటూ, పడవకూ దాని నావికుడిలా పరస్పరం సహాయపడతాయి.
భోగపూగే గతస్వాదే దృష్టే దేవే పరాపరే । పరే బ్రహ్మణి విశ్రాన్తిర్ అనన్తోదేతి శాశ్వతీ
భోగాల్లో ఆసక్తి పోయినప్పుడు, పరమమైనదీ, అపరమైనదీ స్పష్టంగా కనిపించినప్పుడు, అనంతమైన, శాశ్వతమైన పరబ్రహ్మ విశ్రాంతి కలుగుతుంది.
చిరాయ ఫలితానన్దమ్ అనన్తోదేతి నిర్వృతిః । న కదాచన జీవానామ్ ఆత్మవిశ్రమణాద్ ఋతే
చాలా కాలానికి, ఆనంద ఫలం పండినప్పుడు, అనంతమైన శాంతి కలుగుతుంది. జీవులకు ఆత్మ విశ్రాంతి లేకుండా ఇది ఎప్పుడూ సంభవించదు.
న తపోభిర్ న దానేన న తీర్థైర్ అపి జాయతే । భోగేషు విరతిర్ జన్తోస్ స్వభావాలోకనాద్ ఋతే
తపస్సులతో గానీ, దానాలతో గానీ, తీర్థయాత్రలతో గానీ, మనిషికి అనుభవాలపై విరక్తి కలగదు; తన స్వభావాన్ని స్పష్టంగా తెలుసుకున్నప్పుడే అలాంటి విరక్తి కలుగుతుంది.
కయాచిద్ అపి నో యుక్త్యా బుద్ధిర్ ఆత్మావలోకనే । స్వప్రయత్నాద్ ఋతే పుంసశ్ శ్రేయసే సమ్ప్రవర్తతే
ఏ విధమైన తర్కంతోనైనా, మనసు స్వయంగా ప్రయత్నించకుండా, ఆత్మవిచారణ వైపు మళ్లదు; మన మంచికై, మనమే ప్రయత్నించాల్సి ఉంటుంది.
భోగసన్త్యాగసమ్ప్రాప్తపరమార్థాద్ ఋతే సుత । న బ్రహ్మపదవిశ్రాన్తిసుఖమ్ ఆసాద్యతే పరమ్
బిడ్డా, అనుభవాలను వదిలి, పరమార్థాన్ని పొందినప్పుడే బ్రహ్మపదంలో విశ్రాంతి అనే పరమానందం లభిస్తుంది; లేదంటే అది సాధ్యం కాదు.
ఆబ్రహ్మస్తమ్బపర్యన్తే జగత్య్ అస్మిన్ న కుత్రచిత్ । తద్వద్ ఆశ్వస్యతే సాధో పరమే కారణే యథా
బ్రహ్మదేవుడు నుంచి ఒక గడ్డి వరకు, ఈ లోకంలో ఎక్కడా, పరమకారణంలో ఉన్న నమ్మకంలా మరెక్కడా ఉండదు, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా!
పౌరుషమ్ యత్నమ్ ఆశ్రిత్య దైవం కృత్వా సుదూరతః । భోగాన్ విగర్హయేత్ ప్రాజ్ఞశ్ శ్రేయోమార్గదృఢార్గలాన్
తన శక్తిని నమ్ముకుని, విధిని దూరంగా ఉంచి, జ్ఞానవంతుడు సుఖాలను తక్కువగా చూసి, శ్రేయస్సు మార్గాన్ని బలంగా కాపాడుకుంటాడు.
ప్రౌఢాయాం భోగగర్హాయాం విచార ఉపజాయతే । వృద్ధాయాం ప్రావృషి శ్రీమాఞ్ శరత్కాల ఇవామలః
సుఖాల పట్ల అసహ్యం పక్కాగా పెరిగినప్పుడు, విచారణ కలుగుతుంది. అది వర్షాకాలం తర్వాత వచ్చే శరదృతువులా, నిర్మలంగా, ప్రకాశంగా ఉంటుంది.
విచారో భోగగర్హాతో విచారాద్ భోగగర్హణమ్ । అన్యోఽన్యమ్ ఏతే పూర్యేతే సముద్రజలదావ్ ఇవ
సుఖాల పట్ల అసహ్యం వల్ల విచారణ కలుగుతుంది; విచారణ వల్ల సుఖాల పట్ల అసహ్యం పెరుగుతుంది. ఇవి పరస్పరం నింపుకుంటూ, సముద్రం మేఘాల్లా ఒకదానికొకటి సహాయపడతాయి.
భోగగర్హా విచారశ్ చ స్వాత్మాలోకశ్ చ శాశ్వతః । అన్యోఽన్యం సాధయన్త్య్ అర్థం సుస్నిగ్ధాస్ సుహృదో యథా
సుఖాల పట్ల అసహ్యం, విచారణ, ఆత్మజ్ఞానం ఇవన్నీ శాశ్వతమైనవి. ఇవి పరస్పరం స్నేహితుల్లా ఒకదానికొకటి ప్రయోజనం కలిగిస్తాయి.
పూర్వం దైవమ్ అనాదృత్య పౌరుషం ప్రాప్య యత్నతః । దన్తైర్ దన్తాన్ ప్రసమ్పీడ్య భోగేష్వ్ అరతిమ్ ఆహరేత్
ముందుగా విధిని పట్టించుకోకుండా, కష్టపడి ప్రయత్నాన్ని సాధించాలి. దంతాలు దంతాలతో బిగిగా కొరికినట్టు, ఇంద్రియ సుఖాల పట్ల అసహ్యం కలిగించుకోవాలి.
దేశాచారావిరుద్ధేన బాన్ధవైకహితేన చ । పౌరుషేణ క్రమేణాదౌ ధనాని సముపార్జయేత్
ప్రాంతపు సంప్రదాయాలకు విరుద్ధంగా కాకుండా, బంధువుల మేలుకోసం, సొంత శ్రమతో, క్రమంగా ధనం సంపాదించాలి.
ధనైర్ అభ్యాహరేద్ భవ్యాన్ సుజనాన్ గుణశాలినః । ప్రవర్తతే సమాసఙ్గాత్ తేషాం భోగవిగర్హణా
సంపాదించిన ధనంతో మంచి లక్షణాలు ఉన్న సద్జనులను ఆహ్వానించాలి. వారి సాంగత్యంతో ఇంద్రియ సుఖాల పట్ల నిరాసక్తత కలుగుతుంది.
తతో విచారస్ తదను జ్ఞానశాస్త్రార్థసఙ్గ్రహః । తతః క్రమేణ పరమపదప్రాప్తిః ప్రజాయతే
అప్పుడతడు విచారణ చేయడం మొదలుపెడతాడు. ఆ తరువాత జ్ఞానశాస్త్రాల అర్థాన్ని తెలుసుకుంటాడు. అలా క్రమంగా పరమ పదాన్ని పొందుతాడు.
యదాసురపతే కాలే విషయేభ్యో విరంస్యసి । తదా విచారవశతః పరమం పదమ్ ఏష్యసి
ఓ దేవేంద్రా, నీవు సమయానికి అనుగుణంగా ఇంద్రియ సుఖాలనుండి వేరుగా ఉండగలిగితే, ఆలోచన శక్తితో పరమ పదాన్ని పొందుతావు.
సమ్యక్ ప్రాప్స్యసి విశ్రాన్తిమ్ ఆత్మన్య్ అత్యన్తపావనే । న పునః కలనాపఙ్కే దుఃఖాయావపతిష్యసి
నీవు పరమ పవిత్రమైన ఆత్మలో నిజమైన విశ్రాంతిని పొందుతావు; ఇకపై కల్పనల బురదలోకి, బాధలకు దారితీసే ఆలోచనల్లోకి మరలా పడిపోవడం ఉండదు.
దేశక్రమేణ ధనమ్ అల్పవిగర్హణేన తేనాఙ్గ సాధుజనమ్ అర్జయ మానపూర్వమ్ । తత్సఙ్గమోత్థవిషయాభ్యవహేలనేన సమ్యగ్విచారవిభవేన తవాత్మలాభః
ఓ ప్రియమైనవాడా, నిందకు తావులేని సంపదను క్రమంగా సంపాదించి, మంచి మనుషులను గౌరవంతో స్నేహించు; వారి సాంగత్యంతో ఇంద్రియ విషయాలను నిర్లక్ష్యం చేసి, సరైన విచారణ ద్వారా నీ నిజమైన స్వరూపాన్ని తెలుసుకుంటావు.
ఏతన్ మే కథితం పూర్వం పిత్రా చారువిచారిణా । ఇదానీం సంస్మృతం దిష్ట్యా సమ్ప్రబోధమ్ అహం గతః
ఇది నాకు ముందుగా విచారణలో నిపుణుడైన నాన్న చెప్పిన మాట. ఇప్పుడు అదృష్టవశాత్తు అది గుర్తుకు వచ్చి, నేను జ్ఞానాన్ని పొందాను.
అద్యేయం మమ సఞ్జాతా భోగాన్ ప్రత్య్ అరతిస్ స్ఫుటమ్ । దిష్ట్యా శమసుఖం స్వచ్ఛం విశామ్య్ అమృతశీతలమ్
ఈ రోజు నాకు అనుభవాల పట్ల స్పష్టమైన విరక్తి కలిగింది. అదృష్టవశాత్తు, నేను నిర్మలమైన, అమృతసమానమైన, చల్లని శాంతి ఆనందంలోకి ప్రవేశిస్తున్నాను.
పునర్ ఆపూరయన్న్ ఆశాః పునర్ అభ్యాహరన్ ధనమ్ । పునర్ ఆవర్జయన్ కాన్తాః ఖిన్నో ఽస్మి విభవస్థితౌ
మళ్లీ కోరికలను నింపుతూ, మళ్లీ ధనం సంపాదిస్తూ, మళ్లీ ప్రియులను ఆకర్షిస్తూ, ఈ సంపదలో జీవించడం నన్ను అలసటకు గురిచేసింది.
అహో ను ఖలు రమ్యేయం శమభూశ్ శీతలాన్తరా । సర్వా ఏవ శమం యాన్తి సుఖదుఃఖదృశశ్ శమే
నిజంగా, ఈ శాంతి స్థితి ఎంత మధురంగా, లోపల ఎంత చల్లగా ఉంది! శాంతిలో ఉండగా, సుఖం లేదా దుఃఖం అన్న భావాలన్నీ నిశ్చలమైపోతాయి.
శామ్యామి పరినిర్వామి సుఖమ్ ఆసే శమే స్థితః । అయమ్ అన్తః ప్రహృష్యామి చన్ద్రబిమ్బ ఇవార్పితః
నేను శాంతించిపోతున్నాను, పూర్తిగా నిశ్చలమవుతున్నాను, శాంతిలో స్థిరంగా సంతోషంగా ఉన్నాను. నా అంతరంగంలో చంద్రబింబం తాకినట్లుగా ఆనందం వెల్లివిరుస్తోంది.
ఉత్తాణ్డవమనోరంహఃపోషితోరుశరీరకమ్ । అనారతపరిక్షోభం హా దుఃఖం విభవార్జనమ్
ఈ పెద్ద శరీరాన్ని కోరికల తుఫాను నడిపిస్తూ, ఎప్పుడూ కలవరపడి పోషించడమే ధన సంపాదన బాధ అని ఎంత చెప్పినా తక్కువే.