పురుషార్థాద్ ఋతే పుత్ర న కిఞ్చిద్ ఇహ విద్యతే । పరం పౌరుషమ్ ఆశ్రిత్య భోగేష్వ్ అరతిమ్ ఆహరేత్
ప్రయత్నం లేకుండా ఇక్కడ ఏదీ ఉండదు, నా కుమారా. గొప్ప ప్రయత్నాన్ని ఆశ్రయించి, అనుభవాల పట్ల ఆసక్తిని వదిలేయాలి.
న భోగేష్వ్ అరతిర్ యావజ్ జాతేహ జయదాయినీ । న పరా నిర్వృతిస్ తావత్ ప్రాప్యతే భవనాశినీ
ఇక్కడ అనుభవాల పట్ల ఆసక్తి తగ్గకపోతే, విజయం ఇచ్చే నిరాసక్తి కలగదు. అప్పుడు ఈ జనన మరణాల బంధాన్ని తొలగించే పరమానందం లభించదు.
విషయేషు రతిర్ యావత్ స్థితా సమ్మోహకారిణీ । తావద్ భవదశాదోలావిలోలాన్దోలనం స్థితమ్
ఇంద్రియ సుఖాల పట్ల మోహం ఉండగా, అది మాయను కలిగిస్తుంది. అప్పుడు జన్మ మరణాల ఊయలలో ఊగిపోతూనే ఉంటారు.
అభ్యాసేన వినా పుత్ర న కదాచన దుఃఖదా । భోగభోగిభరప్రోత్థా కదాశా వినివర్తతే
ప్రియమైన కుమారా, సాధన లేకుండా, అనుభవాల బరువు వల్ల కలిగే ఆశలు, బాధలు కలిగించే ఈ కోరికలు ఎప్పుడూ తొలగవు.
భోగేష్వ్ అరతిర్ ఏషాన్తః కథం సర్వాసురేశ్వర । స్థితిమ్ ఆయాతి జీవస్య దీర్ఘజీవితదాయినీ
అసురుల అధిపతీ, అనుభవాల పట్ల మనసులో కలిగే విరక్తి, దీర్ఘాయువు ప్రసాదించేది, జీవిలో ఎలా స్థిరపడుతుంది?
ఆత్మానమ్ ఆలోకయతః ఫలితం ఫలతి స్ఫుటమ్ । జీవస్య భోగేష్వ్ అరతిశ్ శరదీవ మహాలతా
తనను తాను దర్శించేవారికి, జీవిలో అనుభవాల పట్ల విరక్తి స్పష్టంగా పుష్కలంగా వికసిస్తుంది; అది శరదృతువులో పెరిగే పెద్ద వల్లి లాంటిది.
ఆత్మావలోకనేనైషా విషయారతిర్ ఉత్తమే । హృదయే స్థితిమ్ ఆయాతి శ్రీర్ ఇవామ్భోజకోటరే
ఆత్మను పరిశీలించటం వల్ల, ఈ ఉత్తమమైన విషయ విరక్తి హృదయంలో స్థిరపడుతుంది; అది పద్మపు గుండ్రంగా భాగంలో నిలిచే శ్రీ లాంటిది.
తస్మాత్ ప్రజ్ఞానికాషేణ విచారేణాతిచారుణా । దేవమ్ ఆలోకయేద్ భోగాద్ రతిం చాపహరేత్ సమమ్
అందువల్ల, తేజోవంతమైన వివేకంతో, అత్యుత్తమమైన విచారణతో పరమాత్మను దర్శించాలి; అనుభవాల పట్ల మనసులో ఉన్న ఆసక్తిని సమంగా తగ్గించుకోవాలి.
చిత్తస్య భోగైర్ ద్వౌ భాగౌ శాస్త్రేణైకం ప్రపూరయేత్ । గురుశుశ్రూషయా చైకమ్ అవ్యుత్పన్నస్య సత్క్రమే
మనస్సు అనుభవాలవైపు మొగ్గుచూపే రెండు భాగాల్లో, ఒకదాన్ని శాస్త్రాధ్యయనంతో తీర్చాలి; ఇంకా పూర్తిగా అభ్యాసం లేని వారికి, మరొకదాన్ని గురువుని సేవించడం ద్వారా సరైన విధంగా తీర్చాలి.
కిఞ్చిత్వ్యుత్పత్తియుక్తస్య భాగం భోగైః ప్రపూరయేత్ । గురుశుశ్రూషయా భాగం భాగం శాస్త్రార్థచిన్తయా
కొంతమేరకు జ్ఞానం కలిగినవారు, ఒక భాగాన్ని అనుభవాలతో, మరొక భాగాన్ని గురుసేవతో, ఇంకొక భాగాన్ని శాస్త్రార్థంపై మననం చేయడం ద్వారా తీర్చాలి.
వ్యుత్పత్తిమ్ అనుయాతస్య పూరయేచ్ చేతసో ఽన్వహమ్ । ద్వౌ భాగౌ శాస్త్రవైరాగ్యైర్ ద్వౌ ధ్యానగురుపూజనైః
పూర్తిగా జ్ఞానం పొందినవారు, ప్రతిరోజూ మనస్సును ఇలా తీర్చాలి: రెండు భాగాలను శాస్త్రాల ద్వారా విరక్తితో, ఇంకొన్ని భాగాలను ధ్యానం మరియు గురుపూజతో నింపాలి.
సాధుతామ్ ఆగతో జీవో యోగ్యో జ్ఞానకథాక్రమే । నిర్మలాకృతిర్ ఆదత్తే పట ఉత్తమరఞ్జనామ్
మంచితనాన్ని పొందిన జీవుడు జ్ఞానప్రవాహానికి యోగ్యుడవుతాడు. అతని హృదయం నిర్మలంగా ఉండగా, ఉత్తమమైన రంగును పట్టు తీసుకున్నట్టు, పరమ జ్ఞానాన్ని స్వీకరిస్తాడు.
శనైశ్ శనైర్ లాలనయా యుక్తిభిః పావనోక్తిభిః । శాస్త్రార్థపరిణామేన పాలయేచ్ చిత్తబాలకమ్
మనస్సు చిన్నపిల్లలా ఉండినప్పుడు, దాన్ని మెల్లగా, ప్రేమతో, యుక్తితో, పవిత్రమైన మాటలతో, శాస్త్రార్థాన్ని బోధిస్తూ సంరక్షించాలి.
పరే పరిణతం జ్ఞానే శిథిలీభూతదుర్గ్రహమ్ । జ్యోత్స్నాభిన్నస్ఫటికవచ్ చేతశ్ శీతం విరాజతే
జ్ఞానంలో పరిపక్వత వచ్చినప్పుడు, పట్టుదల తగ్గినప్పుడు, మనస్సు చంద్రకాంతిలో మెరిసే స్ఫటికంలా చల్లగా, ప్రకాశంగా కనిపిస్తుంది.
ప్రజ్ఞయా పరయా ఋజ్వ్యా భోగానామ్ ఈశ్వరస్య చ । సమమ్ ఏవాథ దేహస్య రూపమ్ ఆశ్వ్ అవలోకయేత్
ఉన్నతమైన, నేరుగా తెలిసే జ్ఞానంతో, అనుభవాలను, పరమేశ్వరుడిని, చివరికి ఈ శరీరాన్ని కూడా సమానంగా, త్వరగా పరిశీలించాలి.
ప్రజ్ఞావిచారవశతస్ సమమ్ ఏవ సదా సుత । ఆత్మావలోకనం తృష్ణాసన్త్యాగం చ సమాహరేత్
ప్రజ్ఞా బలంతో, కుమారా, ఎప్పుడూ సమంగా ఆత్మ పరిశీలనను, తృష్ణా విడిచిపెట్టడాన్ని అభ్యసించాలి.
పరే దృష్టే వితృష్ణత్వం తృష్ణానాశే చ దృక్ పరా । ఏతే మిథో ధృతే దృష్టీ నౌనావికదశే యథా
పరమాత్మను దర్శించినప్పుడు తృప్తి కలుగుతుంది; తృష్ణా పోయినప్పుడు పరమ దృష్టి కలుగుతుంది. ఇవి రెండూ ఒకటి ఒకదాన్ని బలపరచుకుంటూ, పడవకూ దాని నావికుడిలా పరస్పరం సహాయపడతాయి.
భోగపూగే గతస్వాదే దృష్టే దేవే పరాపరే । పరే బ్రహ్మణి విశ్రాన్తిర్ అనన్తోదేతి శాశ్వతీ
భోగాల్లో ఆసక్తి పోయినప్పుడు, పరమమైనదీ, అపరమైనదీ స్పష్టంగా కనిపించినప్పుడు, అనంతమైన, శాశ్వతమైన పరబ్రహ్మ విశ్రాంతి కలుగుతుంది.
చిరాయ ఫలితానన్దమ్ అనన్తోదేతి నిర్వృతిః । న కదాచన జీవానామ్ ఆత్మవిశ్రమణాద్ ఋతే
చాలా కాలానికి, ఆనంద ఫలం పండినప్పుడు, అనంతమైన శాంతి కలుగుతుంది. జీవులకు ఆత్మ విశ్రాంతి లేకుండా ఇది ఎప్పుడూ సంభవించదు.
న తపోభిర్ న దానేన న తీర్థైర్ అపి జాయతే । భోగేషు విరతిర్ జన్తోస్ స్వభావాలోకనాద్ ఋతే
తపస్సులతో గానీ, దానాలతో గానీ, తీర్థయాత్రలతో గానీ, మనిషికి అనుభవాలపై విరక్తి కలగదు; తన స్వభావాన్ని స్పష్టంగా తెలుసుకున్నప్పుడే అలాంటి విరక్తి కలుగుతుంది.
కయాచిద్ అపి నో యుక్త్యా బుద్ధిర్ ఆత్మావలోకనే । స్వప్రయత్నాద్ ఋతే పుంసశ్ శ్రేయసే సమ్ప్రవర్తతే
ఏ విధమైన తర్కంతోనైనా, మనసు స్వయంగా ప్రయత్నించకుండా, ఆత్మవిచారణ వైపు మళ్లదు; మన మంచికై, మనమే ప్రయత్నించాల్సి ఉంటుంది.
భోగసన్త్యాగసమ్ప్రాప్తపరమార్థాద్ ఋతే సుత । న బ్రహ్మపదవిశ్రాన్తిసుఖమ్ ఆసాద్యతే పరమ్
బిడ్డా, అనుభవాలను వదిలి, పరమార్థాన్ని పొందినప్పుడే బ్రహ్మపదంలో విశ్రాంతి అనే పరమానందం లభిస్తుంది; లేదంటే అది సాధ్యం కాదు.
ఆబ్రహ్మస్తమ్బపర్యన్తే జగత్య్ అస్మిన్ న కుత్రచిత్ । తద్వద్ ఆశ్వస్యతే సాధో పరమే కారణే యథా
బ్రహ్మదేవుడు నుంచి ఒక గడ్డి వరకు, ఈ లోకంలో ఎక్కడా, పరమకారణంలో ఉన్న నమ్మకంలా మరెక్కడా ఉండదు, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా!
పౌరుషమ్ యత్నమ్ ఆశ్రిత్య దైవం కృత్వా సుదూరతః । భోగాన్ విగర్హయేత్ ప్రాజ్ఞశ్ శ్రేయోమార్గదృఢార్గలాన్
తన శక్తిని నమ్ముకుని, విధిని దూరంగా ఉంచి, జ్ఞానవంతుడు సుఖాలను తక్కువగా చూసి, శ్రేయస్సు మార్గాన్ని బలంగా కాపాడుకుంటాడు.
ప్రౌఢాయాం భోగగర్హాయాం విచార ఉపజాయతే । వృద్ధాయాం ప్రావృషి శ్రీమాఞ్ శరత్కాల ఇవామలః
సుఖాల పట్ల అసహ్యం పక్కాగా పెరిగినప్పుడు, విచారణ కలుగుతుంది. అది వర్షాకాలం తర్వాత వచ్చే శరదృతువులా, నిర్మలంగా, ప్రకాశంగా ఉంటుంది.
విచారో భోగగర్హాతో విచారాద్ భోగగర్హణమ్ । అన్యోఽన్యమ్ ఏతే పూర్యేతే సముద్రజలదావ్ ఇవ
సుఖాల పట్ల అసహ్యం వల్ల విచారణ కలుగుతుంది; విచారణ వల్ల సుఖాల పట్ల అసహ్యం పెరుగుతుంది. ఇవి పరస్పరం నింపుకుంటూ, సముద్రం మేఘాల్లా ఒకదానికొకటి సహాయపడతాయి.
భోగగర్హా విచారశ్ చ స్వాత్మాలోకశ్ చ శాశ్వతః । అన్యోఽన్యం సాధయన్త్య్ అర్థం సుస్నిగ్ధాస్ సుహృదో యథా
సుఖాల పట్ల అసహ్యం, విచారణ, ఆత్మజ్ఞానం ఇవన్నీ శాశ్వతమైనవి. ఇవి పరస్పరం స్నేహితుల్లా ఒకదానికొకటి ప్రయోజనం కలిగిస్తాయి.
పూర్వం దైవమ్ అనాదృత్య పౌరుషం ప్రాప్య యత్నతః । దన్తైర్ దన్తాన్ ప్రసమ్పీడ్య భోగేష్వ్ అరతిమ్ ఆహరేత్
ముందుగా విధిని పట్టించుకోకుండా, కష్టపడి ప్రయత్నాన్ని సాధించాలి. దంతాలు దంతాలతో బిగిగా కొరికినట్టు, ఇంద్రియ సుఖాల పట్ల అసహ్యం కలిగించుకోవాలి.
దేశాచారావిరుద్ధేన బాన్ధవైకహితేన చ । పౌరుషేణ క్రమేణాదౌ ధనాని సముపార్జయేత్
ప్రాంతపు సంప్రదాయాలకు విరుద్ధంగా కాకుండా, బంధువుల మేలుకోసం, సొంత శ్రమతో, క్రమంగా ధనం సంపాదించాలి.
ధనైర్ అభ్యాహరేద్ భవ్యాన్ సుజనాన్ గుణశాలినః । ప్రవర్తతే సమాసఙ్గాత్ తేషాం భోగవిగర్హణా
సంపాదించిన ధనంతో మంచి లక్షణాలు ఉన్న సద్జనులను ఆహ్వానించాలి. వారి సాంగత్యంతో ఇంద్రియ సుఖాల పట్ల నిరాసక్తత కలుగుతుంది.