ఏక ఏవాస్తి సుమహాంస్ తత్ర రాజా మహాద్యుతిః । సర్వకృత్ సర్వగస్ సర్వస్ స చ తూష్ణీం వ్యవస్థితః
అక్కడ ఒకే ఒక గొప్ప రాజు ఉన్నాడు. ఆయనకు అపారమైన తేజస్సు ఉంది. ఆయన అన్నింటినీ చేస్తాడు, అన్నిచోట్లా ఉన్నాడు, అన్నిదీ ఆయనే, అయినా ఆయన నిశ్శబ్దంగా ఉంటాడు.
తేన సఙ్కల్పితో మన్త్రీ సర్వసమ్మన్త్రణోన్ముఖః । అఘటం ఘటయత్య్ ఆశు ఘటం విఘటయత్య్ అలమ్
ఆ రాజు సంకల్పంతో ఒక మంత్రి ఉద్భవిస్తాడు. అతడు ఎప్పుడూ అన్ని విషయాల్లో ఆలోచనలో నిమగ్నంగా ఉంటాడు. సాధ్యం కానిది వెంటనే సాధిస్తాడు, సాధ్యమైనదాన్ని సులభంగా రద్దు చేస్తాడు.
భోక్తుం కిఞ్చిన్ న శక్నోతి న చ జానాతి కిఞ్చన । రాజార్థం కేవలం సర్వం కరోత్య్ అజ్ఞో ఽపి సన్ సదా
ఆ మంత్రికి ఏదీ అనుభవించలేను, ఏదీ తెలియదు కూడా. అయినా, అతడు అజ్ఞుడైనా, రాజు కోసం మాత్రమే ఎప్పుడూ అన్నింటినీ చేస్తూ ఉంటాడు.
స ఏవ సర్వకార్యైకకర్తా తస్య మహీపతేః । రాజా కేవలమ్ ఏకాన్తే స్వస్థ ఏవావతిష్ఠతే
అతనే ఆ రాజుకు అన్ని పనులూ చేసే వాడు. రాజు మాత్రం ఒంటరిగా, ప్రశాంతంగా తనలో తాను నిలిచివుంటాడు.
ఆధివ్యాధివినిర్ముక్తః కస్ స దేశో మహాద్యుతిః । కథమ్ ఆసాద్యతే వాపి కేన వాధిగతః ప్రభో
ఏది ఆ బాధలు, వ్యాధులు లేని ప్రకాశవంతమైన దేశం? దాన్ని ఎవరూ ఎలా పొందగలరు, ప్రభూ?
కస్ స తాదృగ్విధో మన్త్రీ రాజా వాపి మహాబలః । హేలాలూనజగజ్జాలైర్ యో ఽస్మాభిర్ అపి నో జితః
అలాంటి మంత్రివేరు, లేక గొప్ప బలమైన రాజవేరు, ఈ లోకపు ఆటల్లో మేము ఎంత ప్రయత్నించినా, అతన్ని జయించలేకపోయాము?
అపూర్వమ్ ఏతద్ ఆఖ్యానం మమామరభయప్రద । కథయాపనయాస్మాన్ మే హృద్వ్యోమ్నస్ సంశయామ్బుదమ్
ఈ కథ నాకు భయాన్ని పోగొట్టి, ఎన్నడూ వినని కొత్తదిగా ఉంది. దయచేసి ఈ కథను చెప్పి, నా హృదయాకాశంలో ఉన్న సందేహమేఘాన్ని తొలగించండి.
స తత్ర మన్త్రీ భగవాన్ దేవాసురగణైస్ సుత । సమేతైర్ లక్షగుణితైర్ అపి నాక్రమ్యతే మనాక్
అక్కడ ఆ మంత్రి భగవంతుడు, దేవతలు, అసురులు అన్నీ కలిసినప్పుడు కూడా, లక్షల మందితో కూడి వచ్చినా, ఆయనను కొంచెం కూడా జయించలేరు.
నాసౌ సహస్రనయనో న యమో న ధనేశ్వరః । నామరో నాసురో వాపి యది పుత్రక జీయతే
ఆయన సహస్రనేత్రుడు అయిన ఇంద్రుడు కాదు, యముడు కాదు, ధనాధిపతి కాదు, మరణశీలుడు కాదు, అసురుడు కూడా కాదు. నా బిడ్డా, ఆయన ఎప్పుడూ ఓడిపోవడమే లేదు.
తత్రాసిముసులప్రాసవజ్రచక్రగదాదయః । హేతయః కుణ్ఠతాం యాన్తి దృషదీవోత్పలాహతిః
అక్కడ ఖడ్గాలు, గొడ్డళ్లు, కటారాలు, వజ్రాయుధాలు, చక్రాలు, గదలు వంటి ఆయుధాలన్నీ రాళ్లపై తామరపువ్వు తగిలినట్టు మృదువుగా మారిపోతాయి.
గమ్యో ఽసౌ నాస్త్రశస్త్రాణాం న భటోత్కటకర్మణామ్ । తేన దేవాసురాస్ సర్వే సర్వదైవ వశీకృతాః
ఆయనను ఎలాంటి ఆయుధాలు, శస్త్రాలు తాకలేవు; వీరుల ఘోరమైన కార్యాలు కూడా పనికిరావు. అందుకే దేవతలు, అసురులు ఎప్పుడూ ఆయన ఆధీనంలో ఉంటారు.
అవిష్ణునాపి తేనైవ హిరణ్యాక్షాదయో ఽసురాః । పాతితాః కల్పవాతేన మేరుకల్పద్రుమా ఇవ
విష్ణువు లేకపోయినా, అదే అసురులు అయిన హిరణ్యాక్షుడు మొదలైనవారు కాలగాలి తాకిడికి, మెరుపర్వతంపై ఉన్న కల్పవృక్షాలు కూలిపోవడంలా పడిపోయారు.
నారాయణాదయో దేవా అపి సర్వావబోధినః । తేనాక్రమ్య యథాకామమ్ అవటేషు నివేశితాః
నారాయణుడు వంటి దేవతలు, అన్నీ తెలిసినవారు అయినా, అతని చేతిలో ఓడిపోయి, అతను కోరిన చోట, లోయల్లో ఉంచబడ్డారు.
తత్ప్రసాదేన సాటోపం పఞ్చమాత్రశరస్ స్మరః । త్రైలోక్యమ్ ఇదమ్ ఆక్రమ్య సమ్రాడ్ ఇవ వివల్గతి
అతని కృప వల్ల, ఐదు బాణాలు పట్టిన మన్మథుడు, గర్వంతో ఈ మూడు లోకాల్లో రాజులా సంచరిస్తున్నాడు.
సురాసురౌఘగర్హ్యో ఽపి గుణహీనో ఽపి దుర్మతిః । దురాకృతిర్ అపి క్రోధస్ తత్ప్రసాదేన జృమ్భతే
దేవతలు, అసురులు కూడా ద్వేషించే, గుణాలు లేని, చెడు బుద్ధి ఉన్న, ఆకారంలో కూడా దుర్భాగ్యుడైనవాడు, అతని కృప వల్ల కోపంతో ఉప్పొంగిపోతాడు.
దేవాసురసమూహానాం సఙ్గరో యత్ పునః పునః । తద్ ఏతత్ క్రీడనం తస్య మన్త్రిణో మన్త్రశాలినః
దేవతలు, అసురులు కలిసి ఎప్పటికప్పుడు యుద్ధాలు చేయడం, ఆ మంత్రశక్తి గల మంత్రి ఆటలాంటిదే.
స మన్త్రీ కేవలం పుత్ర తేనైవ ప్రభుణా యది । జీయతే తత్ సుజేయో ఽసావ్ అన్యథా త్వ్ అచలాచలః
ఓ కుమారా, ఆ ప్రభువు సహకారం ఉంటే ఆ మంత్రి మాత్రమే గెలుస్తాడు; లేకపోతే, అతడు కొండలా కదలడు.
తస్యైవ తత్ప్రభోః కాలే జేతుం తం మన్త్రిణం నిజమ్ । ఇచ్ఛా సఞ్జాయతే తేన జీయతే ఽసావ్ అయత్నతః
ఆ ప్రభువు అనుగ్రహ సమయంలో తన మంత్రిని జయించాలనే కోరిక కలుగుతుంది; అప్పుడు అతడిని సులభంగా జయించవచ్చు.
త్రైలోక్యవలనామల్లమ్ ఉల్లాసితజగత్త్రయమ్ । జేతుం చేద్ అస్తి తే శక్తిస్ తత్ పరాక్రమవాన్ అసి
మూడూ లోకాలను కంపించే మల్లయోధుడిని జయించగల శక్తి నీకు ఉంటే, నీవు నిజంగా పరాక్రమవంతుడవు.
తస్మిన్న్ అభ్యుదితే సూర్యే త్రైలోక్యకమలాకరాః । ఇమే వికాసమ్ ఆయాన్తి విలీయన్తే లయం గతే
ఆ సూర్యుడు ఉదయించగానే మూడు లోకాలలోని కమలాలు వికసిస్తాయి; ఆ సూర్యుడు అస్తమించగానే అవి మూసుకుని కలిసిపోతాయి.
తమ్ ఏకమ్ ఏకయా బుద్ధ్యా వ్యామోహపరిహీనయా । యది జేతుం సమర్థో ఽసి ధీరస్ తద్ అసి సువ్రత
ఒకటే మనస్సుతో, మాయ లేకుండా, ఆ ఒక్కదాన్ని జయించగలిగితే, ఓ ధీరుడా, నీవు నిజంగా సత్పాత్రుడవు.
తస్మిఞ్ జితే జితా లోకా భవన్త్య్ అవిజితా అపి । అజితే త్వ్ అజితా ఏతే చిరకాలజితా అపి
దాన్ని జయిస్తే, లోకాలు జయించినట్లే, అవి నిజంగా జయించకపోయినా కూడా. దాన్ని జయించకపోతే, ఎంతకాలం జయించినా అవి ఇంకా జయించనట్టే ఉంటాయి.
తస్మాద్ అనన్తసిద్ధ్యర్థం శాశ్వతాయ సుఖాయ చ । తజ్జయే యత్నమ్ ఆతిష్ఠ కష్టయాపి హి చేష్టయా
కాబట్టి అనంతమైన సిద్ధులు, శాశ్వతమైన సుఖం కోసం, ఎంత కష్టమైనా ఆ జయానికి ప్రయత్నించు.
ససురమ్ అసురనాగయక్షయుక్తం సనరమహోరగకిన్నరం సమేతమ్ । త్రిజగద్ అపి వశీకృతం సమన్తాద్ అతిబలినా నను హేలయైవ తేన
అతిశక్తిమంతుడైన వాడు దేవతలు, అసురులు, నాగులు, యక్షులు, మనుషులు, మహావ్యాళులు, కిన్నరులు—ఇలా మూడు లోకాల్లోని అందరినీ సులభంగా తన ఆధీనంలోకి తెచ్చేస్తాడు.
కేనోపాయేన బలవాన్ స తాత పరిజీయతే । కో ఽసౌ వేతి మహావీర్య సర్వం ప్రకథయాశు మే
తండ్రి, ఆ బలవంతుడిని ఏ విధంగా జయించగలమో, అతడు ఎవరో, దయచేసి నాకు త్వరగా అన్నీ వివరంగా చెప్పండి.
మన్త్రిణస్ తస్య తనయ నిత్యాజేయస్థితేర్ అపి । శృణు వచ్మి సుసాధత్వం యేనాసౌ పరిజీయతే
బిడ్డా, వాడు ఎప్పుడూ జయించలేనివాడే అయినా, అతడిని సులభంగా ఎలా జయించవచ్చో నేను చెప్పబోతున్నాను, విను.
పుత్ర యుక్త్యా గృహీతో ఽసౌ క్షణాద్ ఆయాతి వశ్యతామ్ । యుక్తిం వినా దహత్య్ ఏష ఆశీవిష ఇవోద్ధతః
కుమారా, యుక్తితో పట్టుకుంటే వాడు వెంటనే వశమవుతాడు; యుక్తి లేకపోతే, కోపంతో ఉన్న పాము లాగ దహించేస్తాడు.
బాలవల్ లాలయిత్వైనం యుక్త్యా నియమయన్తి యే । రాజానం తం సమాలోక్య పదమ్ ఆసాదయన్తి తే
ఎవరు రాజును చిన్నపిల్లలా మృదువుగా చూసుకుంటూ, జ్ఞానంతో నియంత్రిస్తారో, వారు ఆ రాజును దర్శించి, పరమ స్థితిని పొందుతారు.
దృష్టే తస్మిన్ మహీపాలే స మన్త్రీ వశమ్ ఏతి వః । తస్మింశ్ చ మన్త్రిణ్య్ ఆక్రాన్తే స రాజా దృశ్యతే పునః
ఆ మహారాజును చూచినపుడు, ఆ మంత్రి మీ ఆధీనంలోకి వస్తాడు. ఆ మంత్రిని జయించినపుడు, ఆ రాజు మళ్లీ కనబడతాడు.
యావన్ న దృష్టో రాజాసౌ తావన్ మన్త్రీ న జీయతే । మన్త్రీ చ యావన్ న జితస్ తావద్ రాజా న దృశ్యతే
రాజు కనిపించని వరకు, మంత్రి జయించబడడు. అలాగే, మంత్రి జయించబడని వరకు, రాజు కనిపించడు.