అశేషసంశయామ్భోదశరత్సమయ కిం త్వ్ అహమ్ । తృప్తిమ్ ఏషాం న గచ్ఛామి వచసాం వదతస్ తవ
సర్వ సందేహాల మేఘాలు శరదృతువులో మబ్బుల్లా తొలగిపోయినా, నీ మాటలు వింటూ నాకు తృప్తి కలగడం లేదు.
బడివిజ్ఞానసమ్ప్రాప్తిం పునర్ మద్బోధవృద్ధయే । విభో కథయ ఖిద్యన్తే సన్తో నావనతం ప్రతి
ప్రభూ, నా జ్ఞానం పెరగడానికి, పరమ జ్ఞానం ఎలా పొందాలో మళ్లీ చెప్పండి. గొప్పవారు ఎప్పుడూ ఉన్నత విషయాలు వినడంలో అలసిపోరు.
శృణు రాఘవ తే వక్ష్యే బడివృత్తాన్తమ్ ఉత్తమమ్ । శ్రుతేన యేన తేన త్వం బోధమ్ ఆప్స్యసి శాశ్వతమ్
రాఘవా, నేను నీకు బడ అనే గొప్ప కథను చెబుతాను. దాన్ని వినడం వల్ల నీవు శాశ్వతమైన జ్ఞానం పొందుతావు.
అస్త్య్ అస్మిఞ్ జగతః కోశే కస్మింశ్చిద్ దిక్తటాన్తరే । పాతాలమ్ ఇతి విఖ్యాతో లోకో భూమేర్ అధస్ స్థితః
ఈ ప్రపంచ విశాలతలో ఒక మూలలో, ఒక దిక్కు చివర, భూమికి క్రింద పాతాళం అనే పేరుతో ఒక లోకం ఉంది.
క్షీరోదార్ణవజాతాభిర్ దిగ్ధాభిర్ అమృతామ్బుభిః । క్వచిద్ దానవకన్యాభిర్ భాతి నిర్వివరాన్తరః
ఎప్పుడో అక్కడ, పాలసముద్రంలో పుట్టిన అమృతపు నీళ్లతో మెరిసిపోతుంది; మరికొన్ని సార్లు, దానవుల కుమార్తెలతో, లోపల ఎలాంటి ఖాళీ లేకుండా ప్రకాశిస్తుంది.
జిహ్వాచరోద్దామరవైర్ విషభారభరాయుధైః । క్వచిద్ భోగిభిర్ ఆపూర్ణస్ సహస్రశతమస్తకైః
కొన్ని చోట్ల, వేలాది శిరస్సులతో, నోటిలో విషాన్ని మోస్తూ, చురుకైన నాలుకలతో తిరిగే పాములతో ఆ ప్రదేశం నిండిపోయింది.
హేలావివలితాశేషవిశ్వోద్ధరణఘస్మరైః । క్వచిద్ దనుసుతైర్ వ్యాప్తశ్ చలద్భిర్ ఇవ మేరుభిః
మరొక చోట, ఆడుకుంటూ సర్వలోకాన్ని ఊపేసే దాను కుమారులతో, కదిలే పర్వతాల్లా కనిపిస్తూ, ఆ ప్రాంతం కిక్కిరిసి ఉంది.
కటకుడ్యాగ్రవిశ్రాన్తవసుధామణ్డలోద్ధురైః । క్వచిద్ దిగ్దన్తిభిర్ దన్తద్రుమాద్రిభిర్ ఉపాశ్రితః
ఇంకొన్ని ప్రాంతాల్లో, కోటగోడలపై, భూమి వలయాలపై విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, దంతాలు చెట్లు, కొండల్లా ఉన్న దిక్కు ఏనుగులతో ఆ ప్రదేశం నిండిపోయింది.
మహాకటకటాశబ్దదగ్ధభూతపరమ్పరైః । క్వచిద్ దుర్గన్ధిదిగ్భాగో ధ్వనన్ నరకమణ్డలైః
మరొక దిక్కు, గొప్ప గొప్ప గర్జనలతో భయంకరమైన శబ్దానికి కాలిపోయిన భూత సమూహాలతో, దుర్వాసనతో నిండిన నరకవాసులతో, ఆ ప్రాంతం దారుణంగా మారింది.
ఆభూతలమ్ అభిప్రోతసప్తపాతాలమణ్డలైః । క్వచిద్ రత్నాకరైర్ వ్యాప్తః పాతాలైర్ ఇతరైర్ ఇవ
కొన్ని చోట్ల ఆ భూమి ఏడు పాతాళాల వలయాలతో లోతుగా ముడిపడి ఉండేది. ఇంకొన్ని చోట్ల విలువైన రత్నాల సముద్రాలతో నిండిపోయి, మరికొన్ని పాతాళాల్లా కనిపించేది.
సురాసురశిరస్సుప్తపాదామ్భోరుహపాంసునా । క్వచిద్ భగవతా తేన కపిలేన పవిత్రితః
కొన్ని చోట్ల దేవతలు, రాక్షసుల తలలు నిద్రలో ఉన్నట్టు పడుకుని ఉండగా, ఆ పవిత్రుడు అయిన కపిలుని పాదపద్మాల ధూళితో ఆ ప్రదేశం పవిత్రమైంది.
అసురీసమ్భృతానన్తపూజనక్రీడనైషిణా । క్వచిద్ భగవతా తేన హాటకేశేన పాలితః
ఇంకొన్ని చోట్ల రాక్షసస్త్రీలు అంతులేని పూజలు చేస్తూ ఆనందించేవారు. అటువంటి చోట ఆ హాటకేశుడు అనే భగవంతుడు రక్షణ కల్పించేవాడు.
తస్మిన్న్ అసురదోస్స్తమ్భధార్యమాణమహాభరే । బభూవ దానవో రాజా విరోచనసుతో బడిః
అలాంటి ప్రదేశంలో రాక్షసాధిపతి స్థంభంలా భూమిని మోయిస్తూ, విరోచనుని కుమారుడైన బడి అనే దానవ రాజు ఉండేవాడు.
స్వాక్రాన్తేన సమం సర్వైస్ సురవిద్యాధరోరగైః । పాదసంవాహనం యస్య సురరాజేన వాఞ్ఛితమ్
తన శక్తి దేవతలు, గంధర్వులు, నాగులతో సమానంగా ఉండగా, ఆ దేవేంద్రుడే అతని పాదాలను మర్దించాలనే కోరికతో ఉన్నాడు.
కోశస్ త్రైలోక్యరత్నానాం పాతా సర్వశరీరిణామ్ । ధర్తా భువనధర్మాణాం యస్య ప్రణతవాన్ హరిః
మూడు లోకాల రత్నాలకు కోశంగా, సమస్త జీవులకు రక్షకుడిగా, జగత్తు ధర్మాలను మోయువాడిగా ఉన్న అతనికి హరిదేవుడు కూడా నమస్కరించాడు.
ఐరావణస్య సంశోషం యన్నామ్నా కటభిత్తయః । కేకయేవాహిహృన్నాడ్యో జగ్ముర్ ఆజగ్ముర్ ఆర్తతామ్
కట రాజ్యపు కోటలు అతని పేరుతోనే ఐరావతాన్ని ఎండబెట్టాయి. కేకయ దేశపు నాగుల హృదయ నాడులు కూడా బాధతో తిప్పి తిరిగి వచ్చాయి.
ప్రతాపోగ్రోష్మభిర్ యస్య కల్పకాల ఇవాబ్ధయః । యయుశ్ శోషోన్ముఖాస్ సప్త తప్తతాం కుపితాకృతేః
అతని ప్రతాపం కల్పాంతంలో సముద్రాలు ఎండిపోవాలనే ఉత్సాహంతో ఉన్నట్టు, అతని కోపముతో ఏడూ సముద్రాలు వేడిమితో ఎండిపోవడానికి సిద్ధమయ్యాయి.
యదధ్వరాజ్యధూమాభ్రరాజయో వలితాద్రయః । బ్రహ్మాణ్డకోటరస్యాస్య సదా కవచతాం యయుః
యజ్ఞంలో పోసిన నెయ్యి పొగలు, మేఘాలతో కలిసిపోయి, పర్వతాలను వంగేలా చేసి, ఈ బ్రహ్మాండపు గుహను ఎప్పుడూ కప్పేసే రక్షణగా నిలిచాయి.
యస్య దృష్టిదృఢాపాతాద్ అనుపాతకులాచలాః । వినమన్తి దిశస్ సర్వా లతాః ఫలనతా ఇవ
ఆయన దృక్పాతం ఎంత బలంగా ఉందంటే, దిక్కులు, వాటి పర్వతాలతో కలిసి, పండిన తాడులా వంగిపోతున్నాయి.
లీలావిజితనిశ్శేషభువనాభోగభూషణః । దశకోటీస్ స వర్షాణాం దైత్యో రాజ్యం చకార హ
లీలగా అన్ని లోకాలను జయించి, వాటి ఆనందాన్ని అలంకారంగా ధరించిన ఆ దైత్యుడు, పది కోట్ల సంవత్సరాలు రాజ్యాన్ని పరిపాలించాడు.
అథ గచ్ఛత్స్వ్ అనల్పేషు యుగేష్వ్ ఆవర్తవృత్తిషు । సురాసురమహౌఘేషు ప్రోత్పతత్సు పతత్సు చ
అనేక యుగాలు గడుస్తూ, తిరుగుతూ, దేవతలు, దానవులు పెద్ద పెద్ద జలప్రవాహాల్లా పైకి వచ్చి, క్రింద పడిపోతూ ఉండగా,
అజస్రమ్ ఉపభుక్తేషు త్రైలోక్యోదరవర్తిషు । భోగేష్వ్ అభజద్ ఉద్వేగం బడిర్ దానవనాయకః
మూడు లోకాలలో లభించే అనేక సుఖాలను ఎప్పుడూ అనుభవించినా, దానవుల అధిపతి బడిరుడు ఎప్పుడూ మనసులో కలవరాన్ని అనుభవించలేదు.
మేరుశృఙ్గశిఖాదన్తదిగ్ధవాతాయనే స్థితః । ఏకదా చిన్తయామ్ ఆస స్వయం సంసారసంస్థితిమ్
ఒకసారి, మెరు పర్వత శిఖరాల మధ్య గాలితో నిండిన ప్రదేశంలో నిలబడి, ఈ లోక జీవితం గురించి బడిరుడు ఆలోచించసాగాడు.
కిమన్తమ్ ఇదమ్ అక్షుణ్ణశక్తినైవ మయాధునా । సామ్రాజ్యమ్ ఇహ కర్తవ్యం విహర్తవ్యం జగత్త్రయే
నా శక్తి ఇంకా తగ్గిపోకముందే, ఇక్కడ రాజ్యాన్ని స్థాపించి, మూడు లోకాలలో సుఖాలు అనుభవించాలా? కానీ ఇది ఎంతకాలం నిలుస్తుంది?
మహతా మమ రాజ్యేన త్రైలోక్యాద్భుతకారిణా । కిం వా భవతి భుక్తేన భూరిభోగాతిభారిణా
మూడు లోకాలను ఆశ్చర్యపరిచే నా విస్తారమైన రాజ్యంతో, లేదా ఎన్నో అపారమైన సుఖాలను అనుభవించడం వల్ల నాకు ఏమి లాభం?
ఆపాతమాత్రమధురమ్ ఆవశ్యకపరిక్షయమ్ । భోగోపభోగమాత్రం మే కిం నామేదం సుఖావహమ్
ఆనందాన్ని అనుభవించడం మొదట్లో మాత్రమే తీయగా ఉంటుంది, కానీ చివరికి అది అలసటకు, విసుగుకు దారి తీస్తుంది. అలాంటిది నిజంగా సుఖమా అని ఎలా చెప్పగలం?
పునర్ దినైకకలనా శార్వరీసంస్థితిః పునః । పునస్ తాన్య్ ఏవ కర్మాణి లజ్జాయై న తు తుష్టయే
మళ్లీ రోజు లెక్కలు, మళ్లీ రాత్రి గడుపుట, మళ్లీ అదే పనులు — ఇవన్నీ సంతోషం కోసం కాదు, పరుల దృష్టిలో పరువు కోల్పోకుండా ఉండటానికే చేస్తారు.
పునర్ ఆలిఙ్గ్యతే కాన్తా పునర్ ఏవ చ భుజ్యతే । సేయం శిశుజనక్రీడా లజ్జాయై మహతామ్ ఇహ
మళ్లీ ప్రియురాలిని ఆలింగనం చేయడం, మళ్లీ ఆమెతో ఆనందించడం — ఇవన్నీ పిల్లల ఆటలాంటివే; తెలివైనవారికి ఇవి పరమంగా అవమానకరం.
తమ్ ఏవ శుక్తవిరసం వ్యాపారౌఘం పునః పునః । దివసే దివసే కుర్వన్ ప్రాజ్ఞః కస్మాన్ న లజ్జతే
ప్రతి రోజూ అదే రుచిలేని పనులను, అదే రుచిలేని గవ్వను మళ్లీ మళ్లీ రుచి చూసినట్లు చేస్తూ, తెలివైనవాడు ఎందుకు సిగ్గుపడడు?
పునర్ దినం పునా రాత్రిః పునః కార్యపరమ్పరా । పునః పునర్ అహం మన్యే ప్రాజ్ఞస్యేయం విడమ్బనా
పగలు తిరిగి వస్తుంది, రాత్రి మళ్లీ వస్తుంది, పనుల పరంపర అంతం లేకుండా సాగుతుంది. ఇదంతా మళ్లీ మళ్లీ జరుగుతుంటే, తెలివైనవారికి ఇది ఒక ఆటలా, ఎగతాళిగా అనిపిస్తుంది.