ఏతాసాం చిత్తవృత్తీనామ్ ఆశానామ్ ఉత్తమాశయే । న దదాసి ప్రరోహం చేత్ తద్ భవాన్ అస్తి రాఘవ
ఓ రాఘవా, ఈ మనస్సు లక్షణాలు, ఆశలు నీ మంచి హృదయంలో వేరు వేసుకోనివ్వకపోతే, నిజంగా నీవు ఉన్నావన్న మాట.
చిత్తం వృత్తివిహీనం తే యదా యాతమ్ అచిత్తతామ్ । తదా మోక్షమయీమ్ అన్తస్ సత్తామ్ ఆప్నోషి తాం తతామ్
నీ మనస్సు అన్ని భావాలనూ విడిచిపెట్టి, పూర్తిగా శూన్యమైపోయినప్పుడు, నీలోని విముక్తి స్వరూపమైన అంతర్గత స్థితిని నీవు పొందుతావు.
చిత్తకౌశికపక్షత్యా తృష్ణయా క్షుబ్ధయాన్తరే । అమఙ్గలాని విస్తారమ్ అలమ్ ఆయాన్తి రాఘవ
ఓ రాఘవా, మనస్సు బకపక్షిలా లోపల తపించిపోతూ తృష్ణతో కలవరపడితే, అశుభమైన విషయాలు త్వరగా వ్యాపిస్తాయి.
వర్తనం వృత్తిర్ ఇత్య్ ఉక్తం వర్తతే చిత్తమ్ ఆశయా । చిత్తవృత్తిమ్ అతో హ్య్ ఆశాం త్యక్త్వా నిశ్చిత్తతాం వ్రజ
మనస్సు చేసే కార్యాన్ని 'వృత్తి' అంటారు. మనస్సు ఆశయంతో పనిచేస్తుంది. అందువల్ల, మనస్సు వృత్తి అయిన ఆశను వదిలిపెట్టి, మనస్సు లేని స్థితిలోకి ప్రవేశించు.
యో యయా వర్తతే వృత్త్యా స తయైవ వినా క్షయీ । అతశ్ చిత్తోపశాన్త్యర్థం తద్వృత్తిం ప్రక్షయం నయేత్
ఎవరైనా ఏ వృత్తితో జీవిస్తే, ఆ వృత్తితోనే అతడు నశిస్తాడు. అందుకే, మనస్సు శాంతికి, ఆ వృత్తిని పూర్తిగా తొలగించాలి.
ప్రశమితసకలైషణో మహాత్మన్ భవ భవబన్ధమ్ అపాస్య ముక్తచిత్తః । మనసి నిగడరజ్జవః కదాశాః పరిగలితాసు చ తాసు కో న ముక్తః
ఓ మహాత్మా! అన్ని ఆశలను శాంతపరిచి, జనన మరణ బంధాన్ని విడిచిపెట్టి, మనస్సు విముక్తమై ఉన్నప్పుడు, మనస్సును కట్టిపడేసే ఆశల సంకెళ్లు పూర్తిగా కరిగిపోతే, అటువంటి వారిలో ఎవరు బంధించబడి ఉంటారు?
అథ వా రఘువంశాఖ్యనభఃపూర్ణనిశాకర । బడివద్ బుద్ధిభేదేన జ్ఞానమ్ ఆసాదయామలమ్
ఓ రఘువంశ వంశాన్ని ప్రకాశింపజేసే చంద్రుడా! సముద్రంలా, బుద్ధి ద్వారా విచక్షణతో నిర్మలమైన జ్ఞానాన్ని పొందు.
భగవన్ సర్వధర్మజ్ఞ త్వత్ప్రసాదాన్ మయా హృది । ప్రాప్తం ప్రాప్తవ్యమ్ అఖిలం విశ్రాన్తో ఽస్మ్య్ అమలే పదే
ఓ ప్రభూ, అన్ని ధర్మాలను తెలిసినవాడవు, నీ అనుగ్రహంతో నా హృదయంలో పొందవలసినదంతా పొందాను; కలుషరహితమైన స్థితిలో నేను విశ్రాంతి పొందాను.
శరదీవామ్బరాద్ అభ్రమ్ అదభ్రం మమ చేతసః । విభో వ్యపగతం సర్వం కృష్ణం మోహమహాతమః
వసంత ఋతువులో ఆకాశం నుండి మేఘాలు తొలగిపోతున్నట్లు, ప్రభూ, నా మనసులోని మోహమయమైన అంధకారం అంతా పూర్తిగా తొలగిపోయింది.
అమృతాపూరితస్ స్వచ్ఛశ్ శీతలాత్మా మహాద్యుతిః । తిష్ఠామ్య్ ఆనన్దవాన్ అన్తస్ సాయం పూర్ణ ఇవోడురాట్
అమృతంతో నిండినవాడిని, స్వచ్ఛమైనవాడిని, చల్లని హృదయంతో, మహా ప్రకాశంతో, లోపల ఆనందంగా, సాయంకాలంలో పూర్ణచంద్రుడిలా నిలిచాను.
అశేషసంశయామ్భోదశరత్సమయ కిం త్వ్ అహమ్ । తృప్తిమ్ ఏషాం న గచ్ఛామి వచసాం వదతస్ తవ
సర్వ సందేహాల మేఘాలు శరదృతువులో మబ్బుల్లా తొలగిపోయినా, నీ మాటలు వింటూ నాకు తృప్తి కలగడం లేదు.
బడివిజ్ఞానసమ్ప్రాప్తిం పునర్ మద్బోధవృద్ధయే । విభో కథయ ఖిద్యన్తే సన్తో నావనతం ప్రతి
ప్రభూ, నా జ్ఞానం పెరగడానికి, పరమ జ్ఞానం ఎలా పొందాలో మళ్లీ చెప్పండి. గొప్పవారు ఎప్పుడూ ఉన్నత విషయాలు వినడంలో అలసిపోరు.
శృణు రాఘవ తే వక్ష్యే బడివృత్తాన్తమ్ ఉత్తమమ్ । శ్రుతేన యేన తేన త్వం బోధమ్ ఆప్స్యసి శాశ్వతమ్
రాఘవా, నేను నీకు బడ అనే గొప్ప కథను చెబుతాను. దాన్ని వినడం వల్ల నీవు శాశ్వతమైన జ్ఞానం పొందుతావు.
అస్త్య్ అస్మిఞ్ జగతః కోశే కస్మింశ్చిద్ దిక్తటాన్తరే । పాతాలమ్ ఇతి విఖ్యాతో లోకో భూమేర్ అధస్ స్థితః
ఈ ప్రపంచ విశాలతలో ఒక మూలలో, ఒక దిక్కు చివర, భూమికి క్రింద పాతాళం అనే పేరుతో ఒక లోకం ఉంది.
క్షీరోదార్ణవజాతాభిర్ దిగ్ధాభిర్ అమృతామ్బుభిః । క్వచిద్ దానవకన్యాభిర్ భాతి నిర్వివరాన్తరః
ఎప్పుడో అక్కడ, పాలసముద్రంలో పుట్టిన అమృతపు నీళ్లతో మెరిసిపోతుంది; మరికొన్ని సార్లు, దానవుల కుమార్తెలతో, లోపల ఎలాంటి ఖాళీ లేకుండా ప్రకాశిస్తుంది.
జిహ్వాచరోద్దామరవైర్ విషభారభరాయుధైః । క్వచిద్ భోగిభిర్ ఆపూర్ణస్ సహస్రశతమస్తకైః
కొన్ని చోట్ల, వేలాది శిరస్సులతో, నోటిలో విషాన్ని మోస్తూ, చురుకైన నాలుకలతో తిరిగే పాములతో ఆ ప్రదేశం నిండిపోయింది.
హేలావివలితాశేషవిశ్వోద్ధరణఘస్మరైః । క్వచిద్ దనుసుతైర్ వ్యాప్తశ్ చలద్భిర్ ఇవ మేరుభిః
మరొక చోట, ఆడుకుంటూ సర్వలోకాన్ని ఊపేసే దాను కుమారులతో, కదిలే పర్వతాల్లా కనిపిస్తూ, ఆ ప్రాంతం కిక్కిరిసి ఉంది.
కటకుడ్యాగ్రవిశ్రాన్తవసుధామణ్డలోద్ధురైః । క్వచిద్ దిగ్దన్తిభిర్ దన్తద్రుమాద్రిభిర్ ఉపాశ్రితః
ఇంకొన్ని ప్రాంతాల్లో, కోటగోడలపై, భూమి వలయాలపై విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, దంతాలు చెట్లు, కొండల్లా ఉన్న దిక్కు ఏనుగులతో ఆ ప్రదేశం నిండిపోయింది.
మహాకటకటాశబ్దదగ్ధభూతపరమ్పరైః । క్వచిద్ దుర్గన్ధిదిగ్భాగో ధ్వనన్ నరకమణ్డలైః
మరొక దిక్కు, గొప్ప గొప్ప గర్జనలతో భయంకరమైన శబ్దానికి కాలిపోయిన భూత సమూహాలతో, దుర్వాసనతో నిండిన నరకవాసులతో, ఆ ప్రాంతం దారుణంగా మారింది.
ఆభూతలమ్ అభిప్రోతసప్తపాతాలమణ్డలైః । క్వచిద్ రత్నాకరైర్ వ్యాప్తః పాతాలైర్ ఇతరైర్ ఇవ
కొన్ని చోట్ల ఆ భూమి ఏడు పాతాళాల వలయాలతో లోతుగా ముడిపడి ఉండేది. ఇంకొన్ని చోట్ల విలువైన రత్నాల సముద్రాలతో నిండిపోయి, మరికొన్ని పాతాళాల్లా కనిపించేది.
సురాసురశిరస్సుప్తపాదామ్భోరుహపాంసునా । క్వచిద్ భగవతా తేన కపిలేన పవిత్రితః
కొన్ని చోట్ల దేవతలు, రాక్షసుల తలలు నిద్రలో ఉన్నట్టు పడుకుని ఉండగా, ఆ పవిత్రుడు అయిన కపిలుని పాదపద్మాల ధూళితో ఆ ప్రదేశం పవిత్రమైంది.
అసురీసమ్భృతానన్తపూజనక్రీడనైషిణా । క్వచిద్ భగవతా తేన హాటకేశేన పాలితః
ఇంకొన్ని చోట్ల రాక్షసస్త్రీలు అంతులేని పూజలు చేస్తూ ఆనందించేవారు. అటువంటి చోట ఆ హాటకేశుడు అనే భగవంతుడు రక్షణ కల్పించేవాడు.
తస్మిన్న్ అసురదోస్స్తమ్భధార్యమాణమహాభరే । బభూవ దానవో రాజా విరోచనసుతో బడిః
అలాంటి ప్రదేశంలో రాక్షసాధిపతి స్థంభంలా భూమిని మోయిస్తూ, విరోచనుని కుమారుడైన బడి అనే దానవ రాజు ఉండేవాడు.
స్వాక్రాన్తేన సమం సర్వైస్ సురవిద్యాధరోరగైః । పాదసంవాహనం యస్య సురరాజేన వాఞ్ఛితమ్
తన శక్తి దేవతలు, గంధర్వులు, నాగులతో సమానంగా ఉండగా, ఆ దేవేంద్రుడే అతని పాదాలను మర్దించాలనే కోరికతో ఉన్నాడు.
కోశస్ త్రైలోక్యరత్నానాం పాతా సర్వశరీరిణామ్ । ధర్తా భువనధర్మాణాం యస్య ప్రణతవాన్ హరిః
మూడు లోకాల రత్నాలకు కోశంగా, సమస్త జీవులకు రక్షకుడిగా, జగత్తు ధర్మాలను మోయువాడిగా ఉన్న అతనికి హరిదేవుడు కూడా నమస్కరించాడు.
ఐరావణస్య సంశోషం యన్నామ్నా కటభిత్తయః । కేకయేవాహిహృన్నాడ్యో జగ్ముర్ ఆజగ్ముర్ ఆర్తతామ్
కట రాజ్యపు కోటలు అతని పేరుతోనే ఐరావతాన్ని ఎండబెట్టాయి. కేకయ దేశపు నాగుల హృదయ నాడులు కూడా బాధతో తిప్పి తిరిగి వచ్చాయి.
ప్రతాపోగ్రోష్మభిర్ యస్య కల్పకాల ఇవాబ్ధయః । యయుశ్ శోషోన్ముఖాస్ సప్త తప్తతాం కుపితాకృతేః
అతని ప్రతాపం కల్పాంతంలో సముద్రాలు ఎండిపోవాలనే ఉత్సాహంతో ఉన్నట్టు, అతని కోపముతో ఏడూ సముద్రాలు వేడిమితో ఎండిపోవడానికి సిద్ధమయ్యాయి.
యదధ్వరాజ్యధూమాభ్రరాజయో వలితాద్రయః । బ్రహ్మాణ్డకోటరస్యాస్య సదా కవచతాం యయుః
యజ్ఞంలో పోసిన నెయ్యి పొగలు, మేఘాలతో కలిసిపోయి, పర్వతాలను వంగేలా చేసి, ఈ బ్రహ్మాండపు గుహను ఎప్పుడూ కప్పేసే రక్షణగా నిలిచాయి.
యస్య దృష్టిదృఢాపాతాద్ అనుపాతకులాచలాః । వినమన్తి దిశస్ సర్వా లతాః ఫలనతా ఇవ
ఆయన దృక్పాతం ఎంత బలంగా ఉందంటే, దిక్కులు, వాటి పర్వతాలతో కలిసి, పండిన తాడులా వంగిపోతున్నాయి.
లీలావిజితనిశ్శేషభువనాభోగభూషణః । దశకోటీస్ స వర్షాణాం దైత్యో రాజ్యం చకార హ
లీలగా అన్ని లోకాలను జయించి, వాటి ఆనందాన్ని అలంకారంగా ధరించిన ఆ దైత్యుడు, పది కోట్ల సంవత్సరాలు రాజ్యాన్ని పరిపాలించాడు.