భృగ్వఙ్గిరఃపులస్త్యాదిమునినాయకమణ్డితా । చ్యవనోద్దాలకోశీరశరలోమాదిపాలితా
భృగువు, అంగిరసు, పులస్త్యుడు వంటి ప్రముఖ మునులతో అలంకరించబడిన ఆ స్థలం, చ్యవనుడు, ఉద్దాలకుడు, శీరుడు, శరలోముడు మొదలైనవారు సంరక్షించినది.
పరస్పరపరామర్శాద్ దుస్సంస్థానమృగాజినా । లోలాక్షమాలావలయా సుకమణ్డలుధారిణీ
అక్కడ పరస్పరం తాకుకోవడం వల్ల మృగచర్మాలు గందరగోళంగా ఉండేవి, వారి కన్నులు చంచలంగా మెరిసేవి, పూలహారాలు, గాజులు ఊగుతూ, వారు సులభంగా తమ పూజా వలయాలను ధరించేవారు.
తారావలిర్ ఇవాన్యోఽన్యం కృతశోభాతిశాయినీ । కౌసుమీ వృష్టిర్ అన్యేవ ద్వితీయేవార్కమణ్డలీ
వారు ఒకరినొకరు మించిపోతూ మెరిసే నక్షత్రాల సమూహంలా, పువ్వుల వర్షంలా, మరొక సూర్య మండలంలా కనిపించారు.
తారాజాల ఇవామ్భోదో వ్యాసో హ్య్ అత్ర వ్యరాజత । తారౌఘ ఇవ శీతాంశుర్ నారదో ఽత్ర వ్యరాజత
ఆకాశంలో నక్షత్రాల వలె, అక్కడ వ్యాసుడు ప్రకాశించాడు; నక్షత్ర సమూహంలా, నారదుడు అక్కడ వెలిగిపోయాడు.
దేవేష్వ్ ఇవ సురాధీశః పులస్త్యో ఽత్ర వ్యరాజత । ఆదిత్య ఇవ దేవానామ్ అఙ్గిరాశ్ చ వ్యరాజత
దేవతల్లో దేవేంద్రుడు ఎలా ప్రకాశిస్తాడో, అక్కడ పులస్త్యుడు అలా వెలిగిపోయాడు. అలాగే దేవతల్లో సూర్యుడు ఎలా ప్రకాశిస్తాడో, అంగిరసుడు కూడా అలా వెలిగిపోయాడు.
అథాస్యాం సిద్ధసేనాయాం పతన్త్యాం నభసో రసాత్ । ఉత్తస్థౌ మునిసమ్పూర్ణా తదా దాశరథీ సభా
ఆ సిద్ధుల సమూహం ఆకాశం నుంచి భూమికి దిగుతున్నప్పుడు, ఆ సమయంలో మునులతో నిండిన దశరథుని కుమారుని సభ పైకి లేచింది.
మిశ్రీభూతా విరేజుస్ తే నభశ్చరమహీచరాః । పరస్పరవృతాఙ్గాభా భాసయన్తో దిశో దశ
ఆకాశంలో తిరిగేవారు, భూమిపై సంచరించేవారు కలిసి మిళితమై, పరస్పరం కలిసిన వారి కాంతితో పది దిశలను ప్రకాశింపజేశారు.
వేణుఘణ్టావృతకరా లీలాకమలధారిణః । దూర్వాఙ్కురాక్రాన్తశిఖాస్ సచూడామణిమూర్ధజాః
వారు వీణలు, గంటలు పట్టుకుని, ఆటపాటల కమలాలను ధరించి, దర్భ గడ్డి మొగ్గలతో అలంకరించిన జడలతో, మణిమకుటాలతో తలలను అలంకరించుకుని ఉన్నారు.
జటాకటప్రకపిలా మౌలిమాలితమస్తకాః । ప్రకోష్ఠగాక్షవలయా మాణిక్యవలయాన్వితాః
వారి తలలు జటలు ముడివేసి, కపిలుని జుట్టుతో అలంకరించబడి మెరిసిపోయాయి. వారి చేతులకు మణిపుష్పాలతో చేసిన కంకణాలు, కొన్నిట్లో మాణిక్యాలు పొదిగినవీ మెరిసిపోతున్నాయి.
చీరవల్కలసంవీతాస్ స్రక్కౌశేయావగుణ్ఠితాః । విలోలమేఖలాపాశాశ్ చలన్ముక్తాకలాపినః
వారు తాళి తొక్కు వస్త్రాలు, మృదువైన పట్టు హారాలు ధరించి ఉన్నారు. వారి నడుము బందాలు ఊగుతూ, ముత్యాల దండలు నడుస్తూ ఊగిపోతున్నాయి.
వసిష్ఠవిశ్వామిత్రౌ తాన్ పూజయామ్ ఆసతుః క్షణాత్ । అర్ఘ్యైః పాద్యైర్ వచోభిశ్ చ నభశ్చరమహాగణాన్
వశిష్ఠుడు, విశ్వామిత్రుడు ఆ మహానుభావులను వెంటనే గౌరవించి, వారికి ఆతిథ్య జలాలు, పాదమునకు నీరు ఇచ్చి, మధుర వాక్యాలతో ఆహ్వానించారు.
సర్వాచారేణ సిద్ధౌఘం పూజయామ్ ఆస భూపతిః । సిద్ధౌఘో భూపతిం చైవ కుశలప్రశ్నవార్త్తయా
రాజు అన్ని విధాలా సిద్ధుల సమూహాన్ని పూజించాడు. సిద్ధులు కూడా రాజును శుభాకాంక్షలు, మంగళప్రశ్నలతో ఆప్యాయంగా పలికారు.
తైస్ తైః ప్రణయసంరమ్భైర్ అన్యోఽన్యం ప్రాప్తసత్క్రియాః । ఉపావిశన్ విష్టరేషు నభశ్చరమహీచరాః
ఆకాశంలో సంచరించే ఋషులు, భూమిపై ఉండే మునులు పరస్పరం ప్రేమతో, సంతోషంగా ఒకరికి ఒకరు సత్కారం చేశారు. అందరూ ఏర్పాటు చేసిన పీఠాలపై కూర్చున్నారు.
వచోభిః పుష్పవర్షేణ సాధువాదేన చాభితః । రామం తం పూజయామ్ ఆసుః పురః ప్రణతమ్ ఆస్థితమ్
అందరూ రాముడిని చుట్టుముట్టి, మంచి మాటలతో, పుష్పవర్షంతో, సత్కార వాక్యాలతో గౌరవించారు. రాముడు ముందు కూర్చొని వినయంగా తలవంచి ఉన్నాడు.
ఆసాం చక్రే చ తత్రాసౌ రాజలక్ష్మ్యా విరాజితః । విశ్వామిత్రో వసిష్ఠశ్ చ వామదేవశ్ చ మన్త్రిణః
అక్కడ రాజసమృద్ధితో ప్రకాశిస్తూ, విశ్వామిత్రుడు, వశిష్ఠుడు, వామదేవుడు, మంత్రులు అందరూ ఒకచోట చేరి ఉన్నారు.
నారదో దేవపుత్రశ్ చ వ్యాసశ్ చ మునిపుఙ్గవః । మరీచిర్ అథ దుర్వాసా మునిర్ ఆఙ్గిరసస్ తథా
నారదుడు, దేవపుత్రుడు, మునుల్లో శ్రేష్ఠుడు అయిన వ్యాసుడు, మరీచి, దుర్వాసుడు, అలాగే ఆంగిరసుడు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
క్రతుః పులస్త్యః పులహశ్ శరలోమా మునీశ్వరః । వాత్స్యాయనో భరద్వాజో వాల్మీకిర్ మునిపుఙ్గవః
క్రతువు, పులస్త్యుడు, పులహుడు, శరలోమా మహర్షి, వాత్స్యాయనుడు, భరద్వాజుడు, వాల్మీకి మహర్షి — వీరు అందరూ అక్కడ ఉన్నారు.
ఉద్దాలక ఋచీకశ్ చ శర్యాతిశ్ చ్యవనస్ తథా । ఊష్మపాశ్ చ ఘృతార్చిశ్ చ శాలుడిర్ వాలుడిస్ తథా
ఉద్దాలకుడు, ఋచీకుడు, శర్యాతి, చ్యవనుడు, ఉష్మపుడు, ఘృతార్చి, శాళుడి, వాళుడి కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
ఏతే చాన్యే చ బహవో వేదవేదాఙ్గపారగాః । జ్ఞాతజ్ఞేయా మహాత్మానస్ సంస్థితాస్ తత్ర నాయకాః
వేదాలు, వేదాంగాలు పూర్తిగా నేర్చుకున్న అనేక మంది మహాత్ములు, తెలుసుకోవలసినది తెలిసిన గొప్పవారు, అక్కడ నాయకులుగా ఉన్నారు.
వసిష్ఠవిశ్వామిత్రాభ్యాం సహ తే నారదాదయః । ఇదమ్ ఊచుర్ అనూచానా రామమ్ ఆనమితాననమ్
వశిష్ఠుడు, విశ్వామిత్రుడు, నారదుడు మొదలైన మహర్షులు, చదివి తెలుసుకున్నవారు, ప్రకాశించే ముఖం కలిగిన రామునికి ఇలా చెప్పారు.
అహో వత కుమారేణ కల్యాణగుణశాలినీ । వాగ్ ఉక్తా పరమోదారవిరాగరసగర్భిణీ
అయ్యో! యువరాజు ఎంతో మంగళకరమైన మంచి లక్షణాలతో కూడిన మాటలు చెప్పాడు. ఆ మాటల్లో అత్యంత ఉదారత, విరక్తి పరిపూర్ణంగా వెల్లివిరిసినవి.
పరినిష్ఠితవాక్యార్థసుబోధమ్ ఉచితం స్ఫుటమ్ । ఉదారం ప్రియచర్యార్హమ్ అవిహ్వలమ్ అవిప్లుతమ్
ఆ మాటల అర్థం పూర్తిగా స్థిరంగా, స్పష్టంగా, తగినదిగా, స్పష్టంగా ఉంది. అవి ఉదారంగా, అందరికీ ఇష్టపడేలా, మనసు కదిలించేలా, ఏ మాత్రం తడబాటు లేకుండా ఉన్నాయి.
అభివ్యక్తపదస్పష్టమ్ ఇష్టం పుష్టం చ తుష్టిమత్ । కరోతి రాఘవప్రోక్తం వచః కస్య న విస్మయమ్
రాఘవుడు చెప్పిన మాటలు స్పష్టమైన పదాలతో, అందంగా, బలంగా, సంతృప్తికరంగా ఉన్నాయి. అలాంటి మాటలు విని ఎవరు ఆశ్చర్యపడరు చెప్పండి!
శతాద్ ఏకతమస్యైవ సర్వోదారచమత్కృతేః । ఈప్సితార్థార్పణైకాన్తదక్షా భవతి భారతీ
వంద మందిలో ఒక్కరైనా అంతటి ఉదాత్తమైన ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించగలడు. సరైన అర్థాన్ని అందించడంలో భారతి ఒక్కరే నిపుణురాలవుతుంది.
కుమార త్వాం వినా కస్య వివేకఫలశాలినీ । ఏవం వికాసమ్ ఆయాతి ప్రజ్ఞావనలతా నవా
ఓ కుమారా, నీ లేకుండా వివేకఫలాన్ని పండించే కొత్త జ్ఞానవల్లిని ఎవరి కోసం ఇంత అందంగా వికసిస్తుంది?
ప్రజ్ఞాదీపశిఖా యస్య రామస్యేవ హృది స్థితా । ప్రజ్వలత్య్ అలమ్ ఆలోకకారిణీ స పుమాన్ స్మృతః
యజ్ఞానదీపపు మంట రాముని హృదయంలో ఉన్నట్లు ఎవరి హృదయంలో ఉంటే, వారు బాగా ప్రకాశించి, అందరికీ వెలుగు పంచుతారు. అలాంటి మనిషిని అందరూ గుర్తుపెడతారు.
రక్తమాంసాస్థియన్త్రాణి బహూన్య్ అతితతాని చ । పదార్థాన్ అపకర్షన్తి నాస్తి తేషు సచేతనమ్
రక్తం, మాంసం, ఎముకల యంత్రాలు, గతంలో జరిగిన ఎన్నో విషయాలు పదార్థాలను తమవైపు లాగుతుంటాయి. కానీ వాటిలో ఎక్కడా చైతన్యం ఉండదు.
జన్మమృత్యుజరాదుఃఖమ్ అనుయాన్తి పునః పునః । విమృశన్తి న సంసారం పశవః పరిమోహితాః
పుట్టడం, చనిపోవడం, ముసలితనం, బాధలు మళ్లీ మళ్లీ వెంటాడుతుంటాయి. కానీ మూర్ఖమైన జంతువులు ఈ సంసారాన్ని ఎప్పుడూ ఆలోచించవు.
కథఞ్చిత్ క్వచిద్ ఏవైకో దృశ్యతే విమలాశయః । పూర్వాపరవిచారార్హో యథాయమ్ అరిసూదనః
ఎక్కడో ఎప్పుడో ఒక్కొక్కరే మనసు పవిత్రంగా, గత భవిష్యత్తును ఆలోచించగలిగినవారు కనిపిస్తారు. ఇక్కడ ఉన్న ఈ శత్రువులను సంహరించినవాడు అటువంటి వాడే.
అనుత్తమచమత్కారఫలాస్ సుభగమూర్తయః । భవ్యా హి విరలా లోకే సహకారద్రుమా ఇవ
ఈ లోకంలో అత్యంత ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించే, మంగళకరమైన రూపాలు చాలా అరుదుగా ఉంటాయి. అవి ఇతర చెట్ల మధ్యలో గంధపు చెట్లు లాంటివి.