తస్యైకదేశే వితతే రత్నసానౌ మనోరమే । మునిభిస్ స్నానపానార్థం వ్యోమగఙ్గావతారితా
ఆ రత్నాల పర్వతంలో ఒక అందమైన ప్రదేశంలో, మునులు తమ స్నానం, త్రాగుట కోసం ఆకాశ గంగను దిగమర్చారు.
తస్యాస్ త్రిపథగాయాస్ తు తీరే వికసితద్రుమే । రత్నాద్రితటవిద్యోతకచత్కనకపఙ్కజే
ఆ స్వర్గీయ నదీ తీరంలో, వికసించిన చెట్ల నీడలో, రత్నపర్వతపు ఒడ్డున మెరిసే బంగారు కమలాలతో ఆ ప్రాంతం అలంకరించబడి ఉండేది.
ఆసీద్ అభ్యుదితజ్ఞానస్ తపోరాశిర్ ఉదారధీః । మునిర్ దీర్ఘతపా నామ తపోమూర్తిమ్ ఇవాస్థితః
అక్కడ, కొత్తగా ఉదయించిన జ్ఞానంతో, గొప్ప తపస్సుతో, ఉదారమైన మనసుతో, దీర్ఘతప అనే ముని తపస్సుకు స్వరూపంగా నివసించేవాడు.
మునేర్ బభూవతుస్ తస్య ద్వౌ పుత్రావ్ ఇన్దుసున్దరౌ । పుణ్యపావననామానౌ ద్వౌ కచావ్ ఇవ వాక్పతేః
ఆ మునికి ఇద్దరు కుమారులు ఉండేవారు. వారు చంద్రునిలా అందంగా ఉండి, పుణ్యుడు, పవనుడు అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందారు. ఇవి వాగ్దేవతకు ఉన్న రెండు జడలవలె ఉండేవారు.
స తాభ్యాం సహ పుత్రాభ్యాం భార్యయా సహ చైకయా । ఉవాస సరితస్ తీరే తస్మిన్ సఫలపాదపే
ఆ ముని తన ఇద్దరు కుమారులతో, ఒక భార్యతో కలిసి, ఆ నది ఒడ్డున ఫలమిచ్చే చెట్టు కింద నివసించేవాడు.
అథ కాలే తయోస్ తస్య పుత్రయోర్ జ్ఞానవాన్ అభూత్ । పుణ్యనామా వయోజ్యేష్ఠో గుణజ్యేష్ఠశ్ చ రాఘవ
కాలక్రమంలో, రాఘవా, అతని పెద్ద కుమారుడు పుణ్యుడు జ్ఞానవంతుడిగా మారాడు. వయస్సులో పెద్దవాడు కూడా, గుణాలలోనూ అందరిలో ముందుండేవాడు.
పావనో ఽర్ధప్రబుద్ధో ఽభూత్ పూర్వసన్ధ్యామ్బుజం యథా । మౌర్ఖ్యాద్ అతిగతో నాన్తః పదం లోలమ్ ఇవాస్థితః
పవనుడు మాత్రం అర్ధముగా మేల్కొన్నవాడిలా ఉండేవాడు. ఉదయపు కమలంలా కొంత విప్పినట్టుగా, మూర్ఖత్వాన్ని దాటి, ఇంకా అంతగా స్థిరపడని మనసుతో, ఊగిసలాడే స్థితిలో ఉండేవాడు.
తతో వహత్య్ అకలితే కాలే కలితకారణే । సంవత్సరగణే క్షీణే దీనే దేహే గతాయుషి
అప్పుడా నిర్ణీతమైన సమయం వచ్చినప్పుడు, సంవత్సరాల తరబడి గడిచిపోయి, అతని శరీరం బలహీనమై, ఆయుషు తక్కువైపోయింది.
అస్మాద్ భఙ్గురభూతాఢ్యాద్ వృత్తాన్తభరభీషణాత్ । రతిమ్ ఉత్సృజ్య సంసారాజ్ జరాజర్జరజీవితః
ఈ నశ్వరమైన, భారంగా, భయంకరమైన జీవితాన్ని, ముసలితనంతో అలసిపోయిన జీవితం మీద ఆసక్తిని వదిలిపెట్టాడు.
కలనాపక్షిణీనీడం దేహం దీర్ఘతపా మునిః । జహౌ గిరిగుహాగేహే భారం వైవధికో యథా
ఆ ముని, ఆలోచనలు ఎగిరిపోతున్న పక్షుల గూళ్లాంటి తన శరీరాన్ని, కొండ గుహలో, ఒక బడుగు తన భారాన్ని వదిలిపెట్టినట్టు వదిలేశాడు.
ప్రశాన్తకలనారమ్భం చేత్యరిక్తచిదాస్పదమ్ । పదం జగామ నీరాగం పుష్పగన్ధ ఇవామ్బరమ్
ఆయన, ఆలోచనల అలజడిలేని, విషయాల లేని స్వచ్ఛమైన చైతన్య స్థితిని, కోరికలేని స్థితిని, పువ్వు పరిమళం ఆకాశంలో కలిసిపోతున్నట్టు పొందాడు.
అథ భార్యా మునేర్ దేహం ప్రాణాపానవివర్జితమ్ । దృష్ట్వావిలుఠితం భూమౌ వినాలమ్ ఇవ పఙ్కజమ్
ఆ మునివరి భార్య, ఆయన శరీరం ప్రాణాలు లేకుండా నేలపై పడివున్నదాన్ని చూసి, దండ లేకుండా ముద్దగల పద్మాన్ని చూసినట్టు అనిపించింది.
చిరమ్ అభ్యస్తయా యోగయుక్త్యా పతివితీర్ణయా । తత్యాజ తనుమ్ అమ్లానాం షట్పదీ పద్మినీమ్ ఇవ
ఆమె ఎన్నాళ్లుగా యోగ సాధన చేసి, భార్య ధర్మాన్ని నెరవేర్చిన తరువాత, వాడిపోయిన తన శరీరాన్ని త్యజించి, తేనెటీగ పద్మాన్ని వదిలిపోతున్నట్టు విడిచిపెట్టింది.
భర్తారమ్ ఏవానుయయౌ జనస్యాదృశ్యతాం గతమ్ । ప్రభాగగనకోశస్థమ్ అస్తం యాతమ్ ఇవోడుపమ్
జనులకు కనబడని స్థితిలోకి వెళ్లిన భర్తను ఆమె అనుసరించింది. అది ఆకాశపు గర్భంలోకి అస్తమించిపోతున్న చంద్రుని వెనుక కాంతిరేఖ వెళ్ళినట్టు అయింది.
మాతాపిత్రోస్ తు గతయోర్ ఔర్ధ్వదైహికకర్మణి । పుణ్య ఏవ స్థితే ఽవ్యగ్రే పావనో దుఃఖమ్ ఆయయౌ
తల్లిదండ్రులు ఇద్దరూ పరమపదించాక, అంత్యక్రియలు జరిగినప్పుడు, పవనుడు మనస్సు స్థిరంగా ఉన్నా కూడా, అతనికి బాధ కలిగింది.
శోకోపహతచిత్తో ఽసౌ భ్రమన్ కాననవీథిషు । జ్యాయాంసమ్ అనవేక్ష్యైవ పావనో విలలాప హ
శోకంతో మనసు ముంచుకుపోయిన పవనుడు అడవిలోని దారుల్లో తిరుగుతూ, తన అన్నను చూసుకోకుండా, బాధతో ఏడ్చాడు.
అథౌర్ధ్వదైహికం కృత్వా మాతాపిత్రోర్ ఉదారధీః । ఆయయౌ విపినే పుణ్యః పావనం శోకలాలసమ్
తల్లిదండ్రుల అంత్యక్రియలు ముగించుకున్న పుణ్యుడు, ఉన్నతమైన మనసుతో, పవనుడు శోకంలో మునిగిపోయి ఉన్న అడవికి వచ్చాడు.
కిం పుత్ర ఘనతాం శోకం నయస్య్ ఆన్ధ్యైకకారణమ్ । బాష్పధారాకరం ఘోరం ప్రావృట్కాల ఇవామ్బుదమ్
ఏమిటి కుమారా, ఈ శోకాన్ని ఇంతగా పెంచుకుంటున్నావు? ఇది కన్నీటి మేఘంలా, దుఃఖాన్ని మరింత పెంచే అంధకారానికి కారణమవుతోంది.
పితా తవ మహాప్రాజ్ఞ గతస్ సార్ధం త్వదమ్బయా । స్వామ్ ఏవ పరమాం ఆత్మపదవీం మోక్షనామికామ్
నీ తండ్రి, ఓ జ్ఞానవంతుడా, నీ తల్లితో కలిసి, మోక్షమనే పరమాత్మపథాన్ని చేరుకున్నారు.
తత్ స్థానం సర్వజన్తూనాం తద్ రూపం విదితాత్మనామ్ । స్వం భావమ్ అభిసమ్పన్నే కిం పితర్య్ అభిశోచసి
అది అన్ని జీవుల స్థితి. ఆ రూపం ఆత్మజ్ఞానం పొందినవారికి మాత్రమే ఉంటుంది. మన స్వభావాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకున్నప్పుడు, నీవు నీ తండ్రి కోసం ఎందుకు బాధపడుతున్నావు?
కిమ్ ఈదృశీ త్వయా బద్ధా భావనేహ విమోహజా । సంసారే యద్ అశోచ్యో ఽపి త్వయా తాతో ఽనుశోచ్యతే
ఈ లోకంలో నీ తండ్రి కోసం బాధపడాల్సిన అవసరం లేనప్పటికీ, మాయ వల్ల నీవు ఇలాంటి భావనను ఎందుకు కలిగి ఉన్నావు?
న సైవ భవతో మాతా నాసావ్ ఏవ పితా తవ । న భవాన్ ఏవ తనయస్ తయోర్ నిస్సఙ్ఖ్యపుత్రయోః
ఆమె నిజంగా నీ తల్లి కాదు, అతను నిజంగా నీ తండ్రి కాదు. నువ్వు కూడా వారి అనేక మంది పిల్లల్లో ఒకడవే కాని, నిజమైన కుమారుడు కాను.
మాతాపితృసహస్రాణి సమతీతాని తే సుత । బహూన్య్ అమ్బుప్రవాహస్య నిమ్నానీవ వనే వనే
ఓ కుమారా, నీకు వేలాది తల్లిదండ్రులు గతంలో ఉన్నారు. అడవుల్లో ప్రవహించే నీటి ప్రవాహానికి ఎన్నో లోయలు ఉన్నట్లే, నీకు కూడా అనేక తల్లిదండ్రులు మారిపోయారు.
అసఙ్ఖ్యపుత్రయోర్ నైవ భవాన్ ఏవ సుతస్ తయోః । సరిత్తరఙ్గవత్ పుత్ర గతాః పుత్రగణా నృణామ్
ఎన్ని మంది పిల్లలు ఉన్న తల్లిదండ్రులకైనా, నువ్వు నిజంగా వారి కుమారుడు కావు; నదిలో అలలు ఎలా వచ్చిపోతాయో, మనుషుల పిల్లల గుంపులు కూడా అలాగే పోయిపోతుంటాయి.
అస్మత్పిత్రోర్ అతీతాని పుత్రలక్షాణ్య్ అనేకశః । పత్త్రకోరకవృన్దాని లతాపాదపయోర్ ఇవ
మన తల్లిదండ్రులకు ఎన్నో లక్షల మంది కుమారులు గతంలో ఉన్నారు; అది వేప చెట్టు వేరుల దగ్గర ఆకులు, కొత్త మొగ్గలు పుట్టి పోయినట్టే.
మిత్రబాన్ధవవృన్దాని జన్తోర్ జన్మని జన్మని । ఋతావ్ ఋతావ్ అతీతాని ఫలానీవ మహాతరోః
ప్రతి జన్మలో జీవికి స్నేహితులు, బంధువుల గుంపులు మారిపోతూనే ఉంటాయి; అది పెద్ద చెట్టుకు ప్రతి ఋతువులో పండ్లు పుట్టి పోయినట్టే.
శోచనీయా యది స్నేహాన్ మాతాపితృసుతాస్ సుత । తద్ అతీతా న శోచ్యన్తే కిమ్ అజస్రం సహస్రశః
ప్రేమతో తల్లి, తండ్రి, కుమారుల కోసం మనం బాధపడాలి అనుకుంటే, గతంలో పోయినవాళ్ల కోసం ఎవ్వరూ బాధపడరు—అయితే ఎందుకు అంతగా, ఎప్పటికీ, ఎన్నో వేల మంది కోసం మనం బాధపడాలి?
ప్రపఞ్చో ఽయం మహాభాగ దృశ్యతే జాగతో భ్రమః । పరమార్థేన తు ప్రాజ్ఞ నాస్తి మిత్రం న బాన్ధవః
ఓ మహానుభావా, ఈ ప్రపంచం మనకు కనబడేది మాయ మాత్రమే, మేలుకున్నవాడి మోహం. నిజంగా చూస్తే, ఓ జ్ఞానీ, ఇక్కడ మిత్రుడూ, బంధువూ ఎవ్వరూ లేరు.
మనాగ్ అపీహ హి భ్రాతః పరమార్థే న విద్యతే । మహత్య్ అపి చిరాత్ తప్తే మరావ్ ఇవ పయోలవః
బావా, ఇక్కడ నిజమైనది కొంచెం కూడా లేదు. ఎంతకాలమైనా ఎంత శ్రమపడ్డా, ఎడారిలో నీటి బొట్టు లాంటిది కూడా దొరకదు.
ఏతా యాః ప్రేక్షసే లక్ష్మీశ్ ఛత్త్రచామరచఞ్చలాః । స్వప్న ఏవ మహాబుద్ధే దినాని త్రీణి పఞ్చ వా
నీవు చూస్తున్న ఈ ఐశ్వర్యాలు—ఛత్రాలు, చామరాలు, వాటి మెరుపులు—ఓ మహామనస్కుడా, ఇవన్నీ మూడు లేదా ఐదు రోజులు కలలో కనిపించినట్టే.