ఏకరూపం స్థిరం స్వస్థం స్వచ్ఛం సన్తాపవర్జితమ్ । నేహ సమ్ప్రాప్యతే కిఞ్చిద్ అగ్నౌ హిమకణో యథా
ఒకే విధంగా, స్థిరంగా, ఆరోగ్యంగా, స్పష్టంగా, బాధలు లేకుండా ఉండేది ఇక్కడ కనపడదు; అగ్నిలో మంచుతుంపర ఉండలేనట్టు ఇది సాధ్యపడదు.
యే యే రామ మహాభాగా బహవో ఽబహవో ఽథ వా । నష్టా ఏవేహ దృశ్యన్తే తే తే కతిపయైర్ దినైః
ఓ రామా, ఎంతో గొప్పవారు, ఎక్కువగానో తక్కువగానో, ఇక్కడ కొద్ది రోజులు మాత్రమే కనిపిస్తారు; వారు త్వరగా కనుమరుగైపోతారు.
పరతాత్మీయతాన్యత్వత్వత్త్వమత్త్వాదిభావనాః । నేహ సత్యా మహాబాహో ద్విచన్ద్రాదిదృశో యథా
ఇక్కడ పరుడు, నాది, వేరొకటి, నువ్వు, నేను అన్న భావనలు నిజమైనవి కావు, ఓ మహాబాహువా; ఒకేసారి రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా అవి వాస్తవం కావు.
అయం బన్ధుః పరశ్ చాయమ్ అయం చాహమ్ అయం భవాన్ । ఏతా మిథ్యాదృశో రామ విగలన్తు తవాధునా
ఈవాడు మనవాడు, వాడు పరాయివాడు, నేనని, నీవని అనుకోవడం అన్నీ అబద్ధమైన భావాలే రామా. ఇవన్నీ నీలో నుంచి ఇప్పుడే పోవనివ్వు.
క్రీడార్థం వ్యవహారస్థ ఏతాభిర్ హతదృష్టిభిః । ఆమూలమ్ అన్తశ్ ఛిన్నాభిర్ బహిర్ విహర హేలయా
ఈ తప్పుడు భావాలతో ఆటగా లోకంలో వ్యవహరించు; కానీ, లోపల వాటిని మూలంతో కూడి తెంచేసి, బయట నిర్లక్ష్యంగా సంచరించు.
సంసారసరణావ్ అస్యాం తథా విహర సువ్రత । న యథైషి శ్రమం శ్రాన్తో వాసనాభారవాన్ యథా
ఈ Samsāra ప్రవాహంలో ఇలాగే నడుచుకో రామా; కోరికల భారంతో అలసిపోయినవాడిలా కాకుండా, నిర్లిప్తుడిగా ఉండు.
యథా యథైషా కల్యాణీ వాసనాక్షయకారిణీ । విచారణా తవోదేతి సంశామ్యసి తథా తథా
ఈ మంగళకరమైన విచారణ నీలో కలిగితే, అది కోరికలను నశింపజేస్తుంది. అప్పుడు అప్పుడు నీవు ప్రశాంతతను పొందుతావు.
అయం బన్ధుర్ అయం నేతి గణనా లఘుచేతసామ్ । ఉదారచరితానాం తు విగతావరణైవ ధీః
ఈవాడు మనవాడు, వాడు మనవాడు కాడు అని చిన్న మనసు ఉన్నవారు మాత్రమే తేడాలు చేస్తారు. కానీ, ఉదారమైన ప్రవర్తన కలవారికి మనస్సు ఎలాంటి అడ్డంకులు లేకుండా స్వేచ్ఛగా ఉంటుంది.
న తద్ అస్తి న యత్రాహం న తద్ అస్తి న యన్ మమ । ఇతి నిర్ణీతసారాణాం విగతావరణైవ ధీః
ఎక్కడ నేను లేను, నా దేని అనే భావన లేదు, అక్కడ ఏదీ ఉండదు. అసలు తత్వాన్ని గ్రహించినవారికి మనస్సు ఎలాంటి అడ్డంకులు లేకుండా స్వేచ్ఛగా ఉంటుంది.
నాస్తమ్ ఏతి న చోదేతి యశ్ చిదాకాశవన్ మహాన్ । స సర్వం పశ్యతి స్వస్థః ఖస్థో భూమితలం యథా
ఆ విస్తృతమైన చైతన్యం ఆకాశంలా neither అస్తమించదు, nor ఉదయించదు. అది తనలోనే నిలిచి, అన్నింటినీ చూస్తూ ఉంటుంది, ఆకాశంలో ఉన్నవాడు భూమిని ఎలా చూస్తాడో అలా.
సర్వా ఏవ హి తే భూతజాతయో రామ బన్ధవః । అత్యన్తాసంస్తుతా ఏతాస్ తవ నామ న కాశ్చన
రామా, ఈ భూతజాతులన్నీ నీ బంధువులే. ఇవన్నీ ఎంతగా పొగిడినా, నిజానికి వీటిలో ఏదీ నీ పేరు ధరించదు.
వివిధజన్మశతాహితసమ్భ్రమే జగతి బన్ధుర్ అబన్ధుర్ ఇతి క్షణమ్ । భ్రమదశైవ వివల్గతి వస్తుతస్ త్రిభువనం చిరబన్ధుర్ అబన్ధ్వ్ అపి
ఈ లోకంలో ఎన్నో జన్మల కలవరంలో, ఈవాడు మిత్రుడు, ఇతడు మిత్రుడు కాడు అని క్షణకాలం అనిపిస్తుంది. కానీ నిజంగా చూస్తే, మూడు లోకాలందులోనూ అందరూ చాలా కాలంగా మిత్రులే, మిత్రులు కాదనే భావన కూడా అంతే.
అత్రైవోదాహరన్తీమమ్ ఇతిహాసం పురాతనమ్ । భ్రాత్రోస్ త్రిపథగాతీరే సంవాదో మునిపుత్రయోః
ఇక్కడ ఒక పురాతన కథను చెబుతారు: ఒక పవిత్ర నదీ తీరంలో ఇద్దరు మునిపుత్రుల మధ్య జరిగిన సంభాషణ.
అయం బన్ధుర్ అయం నేతి కథాప్రస్తావతస్ స్మృతమ్ । ఇతిహాసమ్ ఇమం పుణ్యం సాశ్చర్యం శృణు రాఘవ
'ఈవాడు మిత్రుడు, ఇతడు మిత్రుడు కాడు' అనే విషయం ఈ కథ సందర్భంలో గుర్తుకు వస్తుంది. రాఘవా! ఈ పుణ్యమైన, ఆశ్చర్యకరమైన కథను విను.
అస్త్య్ అస్య జమ్బుద్వీపస్య కస్మింశ్చిద్ దిఙ్నికుఞ్జకే । వనవ్యూహమహోత్తంసో మహేన్ద్రో నామ పర్వతః
ఈ జంబూద్వీపంలో, దిక్కుల మధ్య ఒక అడవి కోణంలో, అరణ్యాలతో అలంకరించబడిన మహేంద్రుడు అనే గొప్ప పర్వతం ఉంది.
కల్పద్రుమవనచ్ఛాయావిశ్రాన్తసురకిన్నరః । శృఙ్గైర్ ఆతతమ్ ఆకాశం జితవాన్ యస్ సమున్నతైః
కల్పవృక్షాల అడవి నీడలో దేవతలు, గంధర్వులు విశ్రాంతి పొందినట్టు, ఆయన నీడలో కూడా వారు విశ్రాంతి పొందుతారు. ఆయన ఎత్తైన శిఖరాలతో ఆకాశాన్ని జయించాడు.
బ్రహ్మలోకాన్తరప్రాప్తైశ్ శృఙ్గకన్దరచారిభిః । సామవేదం ప్రతిధ్వానఘుఙ్ఘుమైర్ గాయతీవ యః
బ్రహ్మలోకాన్ని తాకే శిఖరాల్లోని గుహల్లో సంచరించే ప్రతిధ్వనులతో, ఆ శిఖరాలు సామవేదాన్ని ఆలపిస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది.
యః పయోమేదురైర్ మేఘైర్ లులితైశ్ శృఙ్గకోటిషు । లతాకుసుమసమ్ప్రోతైః కున్తలైర్ ఇవ రాజతే
పెద్ద తెల్లటి మేఘాలు శిఖరాల చుట్టూ తేలుతూ, పుష్పాలతో అలంకరించిన వనమాలల వలె, ఆ శిఖరాలు మెరిసిపోతున్నాయి.
యస్ తటోడ్డయనోత్కానాం శరభాణాం విజృమ్భితైః । విస్ఫూర్జతి గుహావక్త్రైః కల్పాభ్రాణి హసన్న్ ఇవ
ఆయన కొండదారులపై దూకుతున్న అడవి జంతువుల వల్ల గుహలు విప్పి, ఆ గుహల నోట్లలోంచి మేఘాల గర్జనలతో నవ్వుతున్నట్టు అనిపిస్తుంది.
యేన నిర్ఝరనిర్హ్రాదైః కన్దరాన్తరచారిభిః । సముద్రజలకల్లోలవిలాసో విజితో ఽభితః
పర్వతపు లోపల గుహల్లో ఉప్పొంగుతూ ప్రవహించే జలపాతాల గొంతెమ్మలు, సముద్రపు అలల ఆటలకన్నా అన్ని వైపులా మించిపోయేవి.
తస్యైకదేశే వితతే రత్నసానౌ మనోరమే । మునిభిస్ స్నానపానార్థం వ్యోమగఙ్గావతారితా
ఆ రత్నాల పర్వతంలో ఒక అందమైన ప్రదేశంలో, మునులు తమ స్నానం, త్రాగుట కోసం ఆకాశ గంగను దిగమర్చారు.
తస్యాస్ త్రిపథగాయాస్ తు తీరే వికసితద్రుమే । రత్నాద్రితటవిద్యోతకచత్కనకపఙ్కజే
ఆ స్వర్గీయ నదీ తీరంలో, వికసించిన చెట్ల నీడలో, రత్నపర్వతపు ఒడ్డున మెరిసే బంగారు కమలాలతో ఆ ప్రాంతం అలంకరించబడి ఉండేది.
ఆసీద్ అభ్యుదితజ్ఞానస్ తపోరాశిర్ ఉదారధీః । మునిర్ దీర్ఘతపా నామ తపోమూర్తిమ్ ఇవాస్థితః
అక్కడ, కొత్తగా ఉదయించిన జ్ఞానంతో, గొప్ప తపస్సుతో, ఉదారమైన మనసుతో, దీర్ఘతప అనే ముని తపస్సుకు స్వరూపంగా నివసించేవాడు.
మునేర్ బభూవతుస్ తస్య ద్వౌ పుత్రావ్ ఇన్దుసున్దరౌ । పుణ్యపావననామానౌ ద్వౌ కచావ్ ఇవ వాక్పతేః
ఆ మునికి ఇద్దరు కుమారులు ఉండేవారు. వారు చంద్రునిలా అందంగా ఉండి, పుణ్యుడు, పవనుడు అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందారు. ఇవి వాగ్దేవతకు ఉన్న రెండు జడలవలె ఉండేవారు.
స తాభ్యాం సహ పుత్రాభ్యాం భార్యయా సహ చైకయా । ఉవాస సరితస్ తీరే తస్మిన్ సఫలపాదపే
ఆ ముని తన ఇద్దరు కుమారులతో, ఒక భార్యతో కలిసి, ఆ నది ఒడ్డున ఫలమిచ్చే చెట్టు కింద నివసించేవాడు.
అథ కాలే తయోస్ తస్య పుత్రయోర్ జ్ఞానవాన్ అభూత్ । పుణ్యనామా వయోజ్యేష్ఠో గుణజ్యేష్ఠశ్ చ రాఘవ
కాలక్రమంలో, రాఘవా, అతని పెద్ద కుమారుడు పుణ్యుడు జ్ఞానవంతుడిగా మారాడు. వయస్సులో పెద్దవాడు కూడా, గుణాలలోనూ అందరిలో ముందుండేవాడు.
పావనో ఽర్ధప్రబుద్ధో ఽభూత్ పూర్వసన్ధ్యామ్బుజం యథా । మౌర్ఖ్యాద్ అతిగతో నాన్తః పదం లోలమ్ ఇవాస్థితః
పవనుడు మాత్రం అర్ధముగా మేల్కొన్నవాడిలా ఉండేవాడు. ఉదయపు కమలంలా కొంత విప్పినట్టుగా, మూర్ఖత్వాన్ని దాటి, ఇంకా అంతగా స్థిరపడని మనసుతో, ఊగిసలాడే స్థితిలో ఉండేవాడు.
తతో వహత్య్ అకలితే కాలే కలితకారణే । సంవత్సరగణే క్షీణే దీనే దేహే గతాయుషి
అప్పుడా నిర్ణీతమైన సమయం వచ్చినప్పుడు, సంవత్సరాల తరబడి గడిచిపోయి, అతని శరీరం బలహీనమై, ఆయుషు తక్కువైపోయింది.
అస్మాద్ భఙ్గురభూతాఢ్యాద్ వృత్తాన్తభరభీషణాత్ । రతిమ్ ఉత్సృజ్య సంసారాజ్ జరాజర్జరజీవితః
ఈ నశ్వరమైన, భారంగా, భయంకరమైన జీవితాన్ని, ముసలితనంతో అలసిపోయిన జీవితం మీద ఆసక్తిని వదిలిపెట్టాడు.
కలనాపక్షిణీనీడం దేహం దీర్ఘతపా మునిః । జహౌ గిరిగుహాగేహే భారం వైవధికో యథా
ఆ ముని, ఆలోచనలు ఎగిరిపోతున్న పక్షుల గూళ్లాంటి తన శరీరాన్ని, కొండ గుహలో, ఒక బడుగు తన భారాన్ని వదిలిపెట్టినట్టు వదిలేశాడు.