సంసారస్థితిర్ ఏవేయం యద్ భూత్వా భూయతే పునః । అజ్ఞేనైవ న తు జ్ఞేన జ్ఞో ఽసి రామ స్థిరో భవ
ఈ సంసారం, పునః పునః జన్మించడమూ మరణించడమూ, అవిద్య వల్లే కొనసాగుతుంది, జ్ఞానం వల్ల కాదు. రామా, నీవు జ్ఞానస్వరూపుడవు, స్థిరంగా ఉండు.
స్వరూపమ్ ఇదమ్ అస్యాస్ తు సంసృతేస్ సన్తతం హి యత్ । అజ్ఞానాత్ స్ఫారతామ్ ఏతి జ్ఞానవాన్ అసి సన్మతే
ఈ సంసారం అన్నది ఆమె సహజ స్వరూపమే. అజ్ఞానంతో ఇది విస్తరించినట్టు అనిపిస్తుంది. కానీ, నీవు జ్ఞానంతో ఉన్నవాడివి, మేధావివి.
రూపం కిమ్ అన్యద్ భవతు భ్రమమాత్రాద్ ఋతే భ్రమే । స్వప్నమాత్రాద్ ఋతే స్వప్నే భవత్య్ అన్యో హి కః క్రమః
మాయ తప్ప ఇంకేదైనా రూపం ఉందా? కలలో కలే తప్ప ఇంకేదైనా క్రమం ఉంటుందా?
సర్వశక్తేర్ ఇయం శక్తిర్ భ్రమమాత్రమయీ మతా । రూఢా సంసారమాయేతి నాసత్యా నాపి సన్మయీ
ఈ శక్తి అన్నది అన్నిటికీ మూలమైన శక్తిగా భావించబడుతుంది. కానీ ఇది పూర్తిగా మాయతోనే నిండినది. సంసారమాయగా స్థిరపడింది. ఇది పూర్తిగా అబద్ధం కాదు, పూర్తిగా నిజమూ కాదు.
కేవలం జ్ఞానవైరూప్యాద్ అపర్యాలోచనాత్ తథా । రామ దృశ్యత ఏవేదమ్ ఆభానమ్ అతిభాస్వరమ్
రామా, జ్ఞానం వక్రీకరించబడటం వల్ల, సరైన విచారణ లేకపోవడం వల్లే ఈ ప్రకాశవంతమైన రూపం ఇలానే కనిపిస్తుంది.
న బన్ధుః కస్యచిత్ కశ్చిద్ ఇహ నో కశ్చిద్ అప్య్ అరిః । సదా సర్వం చ సర్వస్య సర్వస్ సర్వేశ్వరేచ్ఛయా
ఈ లోకంలో ఎవరికీ ఎవరు నిజమైన మిత్రులు కారు, ఎవరికీ ఎవరు శత్రువులు కూడా కారు. అన్నీ, అందరికీ, ఎప్పుడూ, పరమేశ్వరుని సంకల్పంతో జరుగుతుంటాయి.
ఆలూనశీర్ణమ్ అఖిలమ్ ఇదమ్ అన్యోఽన్యమిశ్రితమ్ । అనారతం యాతి జగత్ తరఙ్గౌఘ ఇవామ్భసః
ఈ జగత్తు అంతా, ఎప్పుడూ మారుతూ, ఒకదానికొకటి కలిసిపోతూ, విడిపోతూ, నీటిపై అలల మాదిరిగా నిరంతరం కదులుతూ ఉంటుంది.
అధ ఊర్ధ్వత్వమ్ ఆయాతి యాత్య్ ఊర్ధ్వత్వమ్ అధస్ తథా । సంసారస్య చలస్యాస్య చక్రనేమిర్ ఇవాభితః
కింద ఉన్నది పైకి వస్తుంది, పై ఉన్నది కిందికి పోతుంది. ఈ సంసారం ఎప్పుడూ అలా తిరుగుతూ, చక్రం అంచు రెండు వైపులా తిరుగుతుందన్నట్లు మారుతూ ఉంటుంది.
స్వర్గస్థా నరకం యాన్తి నారకా యాన్తి విష్టపమ్ । యోనేర్ యోన్యన్తరం యాన్తి ద్వీపాద్ ద్వీపాన్తరం జనాః
స్వర్గంలో ఉన్నవారు నరకానికి వెళ్తారు, నరకంలో ఉన్నవారు మళ్లీ స్వర్గానికి చేరుతారు. జనులు ఒక యోనిలోంచి మరొక యోనికి, ఒక ద్వీపం నుంచి ఇంకొక ద్వీపానికి మారుతూ ఉంటారు.
ధీరాః కార్పణ్యమ్ ఆయాన్తి కృపణా యాన్తి ధీరతామ్ । పరిస్ఫురన్తి భూతాని పాతోత్పాతశతభ్రమైః
ధైర్యంగా ఉండేవారు కొన్నిసార్లు నిరుత్సాహంగా మారతారు, అలాగే నిరుత్సాహంగా ఉన్నవారు ధైర్యంగా మారతారు. అన్ని జీవులు వందలాది కష్టాలు, కలతలతో తిరుగుతూ తేలిపోతుంటాయి.
ఏకరూపం స్థిరం స్వస్థం స్వచ్ఛం సన్తాపవర్జితమ్ । నేహ సమ్ప్రాప్యతే కిఞ్చిద్ అగ్నౌ హిమకణో యథా
ఒకే విధంగా, స్థిరంగా, ఆరోగ్యంగా, స్పష్టంగా, బాధలు లేకుండా ఉండేది ఇక్కడ కనపడదు; అగ్నిలో మంచుతుంపర ఉండలేనట్టు ఇది సాధ్యపడదు.
యే యే రామ మహాభాగా బహవో ఽబహవో ఽథ వా । నష్టా ఏవేహ దృశ్యన్తే తే తే కతిపయైర్ దినైః
ఓ రామా, ఎంతో గొప్పవారు, ఎక్కువగానో తక్కువగానో, ఇక్కడ కొద్ది రోజులు మాత్రమే కనిపిస్తారు; వారు త్వరగా కనుమరుగైపోతారు.
పరతాత్మీయతాన్యత్వత్వత్త్వమత్త్వాదిభావనాః । నేహ సత్యా మహాబాహో ద్విచన్ద్రాదిదృశో యథా
ఇక్కడ పరుడు, నాది, వేరొకటి, నువ్వు, నేను అన్న భావనలు నిజమైనవి కావు, ఓ మహాబాహువా; ఒకేసారి రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా అవి వాస్తవం కావు.
అయం బన్ధుః పరశ్ చాయమ్ అయం చాహమ్ అయం భవాన్ । ఏతా మిథ్యాదృశో రామ విగలన్తు తవాధునా
ఈవాడు మనవాడు, వాడు పరాయివాడు, నేనని, నీవని అనుకోవడం అన్నీ అబద్ధమైన భావాలే రామా. ఇవన్నీ నీలో నుంచి ఇప్పుడే పోవనివ్వు.
క్రీడార్థం వ్యవహారస్థ ఏతాభిర్ హతదృష్టిభిః । ఆమూలమ్ అన్తశ్ ఛిన్నాభిర్ బహిర్ విహర హేలయా
ఈ తప్పుడు భావాలతో ఆటగా లోకంలో వ్యవహరించు; కానీ, లోపల వాటిని మూలంతో కూడి తెంచేసి, బయట నిర్లక్ష్యంగా సంచరించు.
సంసారసరణావ్ అస్యాం తథా విహర సువ్రత । న యథైషి శ్రమం శ్రాన్తో వాసనాభారవాన్ యథా
ఈ Samsāra ప్రవాహంలో ఇలాగే నడుచుకో రామా; కోరికల భారంతో అలసిపోయినవాడిలా కాకుండా, నిర్లిప్తుడిగా ఉండు.
యథా యథైషా కల్యాణీ వాసనాక్షయకారిణీ । విచారణా తవోదేతి సంశామ్యసి తథా తథా
ఈ మంగళకరమైన విచారణ నీలో కలిగితే, అది కోరికలను నశింపజేస్తుంది. అప్పుడు అప్పుడు నీవు ప్రశాంతతను పొందుతావు.
అయం బన్ధుర్ అయం నేతి గణనా లఘుచేతసామ్ । ఉదారచరితానాం తు విగతావరణైవ ధీః
ఈవాడు మనవాడు, వాడు మనవాడు కాడు అని చిన్న మనసు ఉన్నవారు మాత్రమే తేడాలు చేస్తారు. కానీ, ఉదారమైన ప్రవర్తన కలవారికి మనస్సు ఎలాంటి అడ్డంకులు లేకుండా స్వేచ్ఛగా ఉంటుంది.
న తద్ అస్తి న యత్రాహం న తద్ అస్తి న యన్ మమ । ఇతి నిర్ణీతసారాణాం విగతావరణైవ ధీః
ఎక్కడ నేను లేను, నా దేని అనే భావన లేదు, అక్కడ ఏదీ ఉండదు. అసలు తత్వాన్ని గ్రహించినవారికి మనస్సు ఎలాంటి అడ్డంకులు లేకుండా స్వేచ్ఛగా ఉంటుంది.
నాస్తమ్ ఏతి న చోదేతి యశ్ చిదాకాశవన్ మహాన్ । స సర్వం పశ్యతి స్వస్థః ఖస్థో భూమితలం యథా
ఆ విస్తృతమైన చైతన్యం ఆకాశంలా neither అస్తమించదు, nor ఉదయించదు. అది తనలోనే నిలిచి, అన్నింటినీ చూస్తూ ఉంటుంది, ఆకాశంలో ఉన్నవాడు భూమిని ఎలా చూస్తాడో అలా.
సర్వా ఏవ హి తే భూతజాతయో రామ బన్ధవః । అత్యన్తాసంస్తుతా ఏతాస్ తవ నామ న కాశ్చన
రామా, ఈ భూతజాతులన్నీ నీ బంధువులే. ఇవన్నీ ఎంతగా పొగిడినా, నిజానికి వీటిలో ఏదీ నీ పేరు ధరించదు.
వివిధజన్మశతాహితసమ్భ్రమే జగతి బన్ధుర్ అబన్ధుర్ ఇతి క్షణమ్ । భ్రమదశైవ వివల్గతి వస్తుతస్ త్రిభువనం చిరబన్ధుర్ అబన్ధ్వ్ అపి
ఈ లోకంలో ఎన్నో జన్మల కలవరంలో, ఈవాడు మిత్రుడు, ఇతడు మిత్రుడు కాడు అని క్షణకాలం అనిపిస్తుంది. కానీ నిజంగా చూస్తే, మూడు లోకాలందులోనూ అందరూ చాలా కాలంగా మిత్రులే, మిత్రులు కాదనే భావన కూడా అంతే.
అత్రైవోదాహరన్తీమమ్ ఇతిహాసం పురాతనమ్ । భ్రాత్రోస్ త్రిపథగాతీరే సంవాదో మునిపుత్రయోః
ఇక్కడ ఒక పురాతన కథను చెబుతారు: ఒక పవిత్ర నదీ తీరంలో ఇద్దరు మునిపుత్రుల మధ్య జరిగిన సంభాషణ.
అయం బన్ధుర్ అయం నేతి కథాప్రస్తావతస్ స్మృతమ్ । ఇతిహాసమ్ ఇమం పుణ్యం సాశ్చర్యం శృణు రాఘవ
'ఈవాడు మిత్రుడు, ఇతడు మిత్రుడు కాడు' అనే విషయం ఈ కథ సందర్భంలో గుర్తుకు వస్తుంది. రాఘవా! ఈ పుణ్యమైన, ఆశ్చర్యకరమైన కథను విను.
అస్త్య్ అస్య జమ్బుద్వీపస్య కస్మింశ్చిద్ దిఙ్నికుఞ్జకే । వనవ్యూహమహోత్తంసో మహేన్ద్రో నామ పర్వతః
ఈ జంబూద్వీపంలో, దిక్కుల మధ్య ఒక అడవి కోణంలో, అరణ్యాలతో అలంకరించబడిన మహేంద్రుడు అనే గొప్ప పర్వతం ఉంది.
కల్పద్రుమవనచ్ఛాయావిశ్రాన్తసురకిన్నరః । శృఙ్గైర్ ఆతతమ్ ఆకాశం జితవాన్ యస్ సమున్నతైః
కల్పవృక్షాల అడవి నీడలో దేవతలు, గంధర్వులు విశ్రాంతి పొందినట్టు, ఆయన నీడలో కూడా వారు విశ్రాంతి పొందుతారు. ఆయన ఎత్తైన శిఖరాలతో ఆకాశాన్ని జయించాడు.
బ్రహ్మలోకాన్తరప్రాప్తైశ్ శృఙ్గకన్దరచారిభిః । సామవేదం ప్రతిధ్వానఘుఙ్ఘుమైర్ గాయతీవ యః
బ్రహ్మలోకాన్ని తాకే శిఖరాల్లోని గుహల్లో సంచరించే ప్రతిధ్వనులతో, ఆ శిఖరాలు సామవేదాన్ని ఆలపిస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది.
యః పయోమేదురైర్ మేఘైర్ లులితైశ్ శృఙ్గకోటిషు । లతాకుసుమసమ్ప్రోతైః కున్తలైర్ ఇవ రాజతే
పెద్ద తెల్లటి మేఘాలు శిఖరాల చుట్టూ తేలుతూ, పుష్పాలతో అలంకరించిన వనమాలల వలె, ఆ శిఖరాలు మెరిసిపోతున్నాయి.
యస్ తటోడ్డయనోత్కానాం శరభాణాం విజృమ్భితైః । విస్ఫూర్జతి గుహావక్త్రైః కల్పాభ్రాణి హసన్న్ ఇవ
ఆయన కొండదారులపై దూకుతున్న అడవి జంతువుల వల్ల గుహలు విప్పి, ఆ గుహల నోట్లలోంచి మేఘాల గర్జనలతో నవ్వుతున్నట్టు అనిపిస్తుంది.
యేన నిర్ఝరనిర్హ్రాదైః కన్దరాన్తరచారిభిః । సముద్రజలకల్లోలవిలాసో విజితో ఽభితః
పర్వతపు లోపల గుహల్లో ఉప్పొంగుతూ ప్రవహించే జలపాతాల గొంతెమ్మలు, సముద్రపు అలల ఆటలకన్నా అన్ని వైపులా మించిపోయేవి.