దేహగేహాద్ గతే చిత్తయక్షే బలవతాం వర । నిరాధిర్ విగతోద్వేగం తిష్ఠ నాస్తి భయం తవ
ఓ బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడా, మనస్సు అనే పిశాచం ఈ శరీరరూప గృహాన్ని విడిచిపోతే, నీవు ఆధారంలేకుండా, కలవరంలేకుండా ఉండి పో. నీకు ఇక భయం లేదు.
నీరాగ ఏవ నిరుపాఞ్జన ఏవ చాస్మీత్య్ ఏతావతైవ గలితా తవ చిత్తసత్తా । నిర్దుఃఖమ్ ఉత్తమపదం పరమం గతో ఽసి తిష్ఠోపశాన్తసకలైషణ ఏవమ్ అన్తః
నీవు రాగములేని వాడవై, ఏ రంగు లేకుండా ఉన్నప్పుడు, నీ మనస్సు యొక్క స్థితి కరిగిపోతుంది. అప్పుడు నీవు దుఃఖరహితమైన పరమ పదాన్ని పొందినవాడవవు. అలా, అన్ని కోరికలు శాంతించిపోయిన హృదయంతో ఉండిపో.
ఏనామ్ అనుసరన్ రామ చిత్తసత్తామ్ అపావనీమ్ । సంసారబీజకణికాం జీవబన్ధనవాగురామ్
ఓ రామా, ఈ అపవిత్రమైన మనస్సు స్థితిని అనుసరించడం, సంసారానికి విత్తనమైన చిన్న గింజను వెంబడించడమే లాంటిది. ఇది జీవుని బంధించే వలయై ఉంటుంది.
ఆత్మా త్యక్తాత్మరూపాభో మలినామ్ ఆపతన్ దశామ్ । చిన్తాం సమనుసన్ధత్తే ధత్తే చ కలనామలమ్
ఆత్మ తన నిజ స్వరూపాన్ని వదిలేసినప్పుడు, అపవిత్రమైన స్థితిలో పడిపోతుంది. అప్పుడు ఆత్మ చింతల్లో మునిగిపోతుంది, ఎన్నో రకాల ఆలోచనలను అంగీకరిస్తుంది.
మూర్ఛమానా మహామోహదాయినీ భయకారిణీ । తృష్ణా విషలతారూపా మూర్ఛామ్ ఏవ ప్రయచ్ఛతి
తృష్ణ అనే ఆకాంక్ష, మోహాన్ని, భయాన్ని కలిగించే విషవల్లిగా మారి, మనసును మత్తులో పడేస్తుంది.
యదా యదోదేతి తదా మహామోహప్రదాయినీ । తృష్ణా కృష్ణనిశేవేయమ్ అనన్తాన్ధ్యవికారిణీ
ఎప్పుడు తృష్ణ ఉద్భవిస్తుందో, అప్పుడే అది గొప్ప మోహాన్ని కలిగిస్తుంది. అది అంతం లేని, మారుతూ ఉండే చీకటి రాత్రిలా, అజ్ఞానాన్ని పుట్టిస్తుంది.
కల్పానలశిఖాదాహం సోఢుం శక్తా హరాదయః । తృష్ణానలశిఖాదాహం సోఢుం శక్తా న కేచన
కల్పాంతంలో వచ్చే అగ్నిజ్వాలలను శివుడు వంటి దేవతలు కూడా తట్టుకోగలరు. కానీ తృష్ణ అనే అగ్నిజ్వాలలను ఎవ్వరూ భరించలేరు.
తీక్ష్ణా కృష్ణా సుదీర్ఘా చ వహత్య్ అఙ్గే సదా నిజే । శీతలేవాసుఖోదర్కా ఘోరా తృష్ణాకృపాణికా
తీవ్రంగా, నల్లగా, చాలా కాలం మనలోనే ఉండే ఈ కోరిక అనే కత్తి, బయటకు చల్లగా కనిపించినా, చివరికి భయంకరమైన బాధను తెస్తుంది.
యాన్య్ ఏతాని దురన్తాని దుర్ధరాణ్య్ ఉద్ధతాని చ । తృష్ణావల్ల్యాః ఫలానీహ తాని దుఃఖాని రాఘవ
రాఘవా, ఈ ఆపలేని, అదుపు చేయలేని, ఉన్మాదంగా ఉన్న బాధలన్నీ, కోరిక అనే వల్లి ఫలితాలే.
అదృశ్యైవాత్తి మాంసాస్థిరుధిరాది శరీరకాత్ । మనోబిలవిలీనైషా తృష్ణావనశునీ నృణామ్
కనిపించకపోయినా, కోరిక అనే అడవి కుక్క మన శరీరంలోని మాంసం, ఎముకలు, రక్తం అన్నీ తినేస్తుంది; మనసుతో కలిసిపోయి, మనుషులను మింగేస్తుంది.
క్షణమ్ ఉల్లాసమ్ ఆయాతి క్షణమ్ ఆయాతి శూన్యతామ్ । జడా విదలయత్య్ ఆశు తృష్ణాప్రావృట్తరఙ్గిణీ
ఒక క్షణం ఆనందాన్ని ఇస్తుంది, మరొక క్షణం ఖాళీదనాన్ని తెస్తుంది; వర్షాకాలపు అలలా ఎగిసే ఈ కోరిక, మూర్ఖులను వెంటనే చీల్చి వేస్తుంది.
దృష్టదైన్యో హతస్వాన్తో హతౌజా యాతి నీచతామ్ । ముహ్యతే రౌతి పతతి తృష్ణయాభిహతో జనః
పేదరికం పట్టినవాడు మనసు తెగిపోతాడు, శక్తి తగ్గిపోతుంది, దిగజారిపోతాడు. కోరిక బాధతో అతడు అయోమయానికి లోనవై, ఏడుస్తూ, కూలిపోతాడు.
న స్థితా కోటరే యస్య తృష్ణాకృష్ణభుజఙ్గమీ । తస్య ప్రాణానిలాస్ స్వస్థాః పుంసో హృదయరన్ధ్రగాః
యావనికీ హృదయంలో కోరిక అనే పాము దాచుకోలేదో, అతని ప్రాణవాయువు ప్రశాంతంగా, హృదయ రంధ్రాల ద్వారా సజావుగా సాగిపోతుంది.
నూనమ్ అస్తఙ్గతో యత్ర తృష్ణాకృష్ణనిశాక్రమః । పుణ్యాని తత్ర వర్ధన్తే శుక్లపక్ష ఇవేన్దవః
ఎక్కడ కోరిక అనే చీకటి నిజంగా మాయమైందో, అక్కడ పుణ్యాలు పెరుగుతాయి; అది శుక్లపక్షంలో చంద్రుడు పెరిగినట్టు.
యో న తృష్ణాఘుణావల్యా క్షతః పురుషపాదపః । పుణ్యప్రసూనేన సదా సో ఽవభాతి వికాసినా
కోరికల పాము చుట్టుకోని మనిషి వృక్షం ఎప్పుడూ పుణ్యపుష్పాలతో వికసిస్తూ ప్రకాశిస్తుంది.
అనన్తాకులకల్లోలా వివర్తావర్తసఙ్కులా । ప్రవహత్య్ ఆశయారణ్యే తృష్ణామోహనదీ నృణామ్
అనంతమైన అలలతో, తిరుగుల ముంగిట్లతో కలిసిన మాయ అనే నది, మనుషుల కోరికల అరణ్యంలో ప్రవహిస్తుంది.
తృష్ణయేమే జనాస్ సర్వే సూత్రయన్త్రపతత్రివత్ । ఉహ్యన్తే ప్రవిశీర్యన్తే సంహ్రియన్తే చ భూరిశః
ఈ లోకంలో ఉన్న అందరూ తపస్విలా త్రిష్ణ వల్ల సూత్రాలపై నడిచే బొమ్మల్లా ఊపిరాడకుండా తిప్పబడుతూ, విడిపోయి, మళ్లీ కలిసిపోతూ ఉంటారు.
మూలాన్య్ అపి సుసూక్ష్మాపి కఠినాయసకర్కశా । తృష్ణా పరశుధారేవ లగన్తీ వినికృన్తతి
ఎంత బలమైన, సూక్ష్మమైన వేరైనా, త్రిష్ణ అనే కత్తి తాకితే తేలికగా కోసిపడిపోతుంది.
నిపతత్య్ అవటే మూఢస్ తృష్ణామ్ అనుసరఞ్ జనః । నీలామ్ అనుపతఞ్ శ్వభ్రతృణశాఖాం యథైణకః
మూఢుడు త్రిష్ణను వెంబడిస్తూ, గడ్డి తినేందుకు పరిగెత్తే జింకలా, గోతిలో పడిపోతాడు.
నాపన్ నాపి జరా న క్షుత్ తథా జరయతి క్షణాత్ । యథా జరయతి క్షామం తృష్ణా హృదయరూపికా
గాలి, వృద్ధాప్యం, ఆకలి — ఇవేవీ మనసులో ఉండే దాహాన్ని అంత త్వరగా తినివేయవు. మన హృదయంలో దాహం ఉండగా, అది ఎంత వేగంగా మనల్ని క్షీణింపజేస్తుందో వేరే ఏదీ చేయదు.
తృష్ణయాశయకౌశిక్యా హృద్య్ అమఙ్గలభూతయా । రూఢయా భగవాన్ ఏష విష్ణుర్ వామనతాం గతః
హృదయంలో దాహం బలంగా పాతుకుపోయి, మనకు అనర్థాన్ని కలిగించేలా ఉండిపోతే, ఆ దాహం ప్రభావంతో మహావిష్ణువు కూడా వామనరూపాన్ని ధరించాల్సి వస్తుంది.
కయాచిద్ ఏవ దైవిక్యా హృది గ్రథితయానయా । తృష్ణయా భ్రామ్యతే వ్యోమ్ని రజ్జ్వేవార్కో ఽన్వహం కిల
దేవతల కృప వల్ల అయినా, హృదయంలో దాహం గట్టిగా కట్టుబడితే, ఆ దాహం వల్ల సూర్యుడు కూడా ఆకాశంలో ప్రతి రోజు తాడుతో కట్టినట్టు తిరుగుతుంటాడు.
సర్వదుఃఖమయాకారాం కారాం జగతి జీవతః । తృష్ణాం పరిహర క్రూరామ్ ఉరగీమ్ ఇవ దూరతః
ఈ లోకంలో జీవులకు అన్ని బాధలు, బందనాలకూ మూలకారణమైన దాహాన్ని, విషసర్పాన్ని ఎలా దూరంగా వదిలేస్తామో అలా దూరంగా పారద్రోలాలి.
తృష్ణయా పవనా వాన్తి శైలాస్ తిష్ఠన్తి తృష్ణయా । తృష్ణయైవ ధరా ధాత్రీ త్రైలోక్యం తృష్ణయా వృతమ్
తాగుబోతు కోరిక వల్లే గాలులు ఊదుతుంటాయి; అదే కోరిక వల్లే కొండలు నిలిచుంటాయి; అదే కోరికతో ఈ భూమి నిలబడింది; మూడు లోకాలు కూడా ఈ కోరికతోనే కప్పబడి ఉన్నాయి.
సర్వైవ లోకయాత్రేయం ప్రోతా తృష్ణావరత్రయా । రజ్జుబద్ధా విముచ్యన్తే తృష్ణాబద్ధా న కేచన
ఈ లోక జీవనం అంతా కోరిక అనే దారంతో నడుస్తోంది; మనిషి తాడుతో కట్టబడ్డవాడు విడిపోవచ్చు, కానీ కోరికతో కట్టబడ్డవాడు ఎవ్వరూ విడిపోలేరు.
తస్మాద్ రాఘవ తృష్ణాం త్వం త్యజ సఙ్కల్పవర్జనాత్ । మనస్ సఙ్కల్పకం నాస్తి నిర్ణీతమ్ ఇతి యుక్తితః
కాబట్టి రాఘవా, నువ్వు అన్ని ఊహల్ని వదిలేసి ఆ కోరికను త్యజించు; మనసుకు ఊహలు సృష్టించేవాడు ఎవరూ లేడని తర్కపూర్వకంగా తేలింది.
అయం నామాహమ్ ఇత్య్ ఏవ ప్రథమం తావద్ ఆశయే । మా దురాశాం మహాబాహో సఙ్కల్పయ తమోమయీమ్
ముందుగా 'నేను ఈ పేరుతో ఉన్నాను' అనే భావన వస్తుంది; మహాబాహువా, నీవు అర్థంలేని, చీకటి నిండిన ఆశలను ఊహించవద్దు.
ఏతాం దుఃఖప్రసవినీమ్ అనాత్మన్య్ ఆత్మభావనామ్ । న భావయసి చేద్ రామ తద్ బహుజ్ఞేషు గణ్యసే
రామా, నీవు ఆత్మ కాదనిపించే దానిలో ఆత్మ భావనను పెంచుకోకపోతే, అది బాధలకు మూలంగా ఉంటుంది. అలా చేస్తే నీవు జ్ఞానులు అన్నివురిలో ఒకడిగా పరిగణించబడతావు.
ఏనామ్ అహమ్భావమయీమ్ అపుణ్యాం ఛిత్త్వా స్వయమ్భావశలాకయైవ । స్వభావనాం భవ్య భవాన్తభూమౌ భవాభిభూతాఖిలభీతిభూతిః
ఈ అహంకారంతో కూడిన, పుణ్యం లేని 'నేను' అనే భావనను, స్వయంగా తెలిసిన జ్ఞానంతో పూర్తిగా తొలగించు. అప్పుడు, మార్పులన్నింటి చివర నీ సహజ స్వరూపంలో స్థిరమై, అన్ని భయాలు, బాధలు నిన్ను తాకవు.
అతిగమ్భీరమ్ ఏతత్ తు భగవన్ వచనం తవ । యద్ అహఙ్కారతృష్ణే త్వం మా గృహాణేతి వక్షి మామ్
భగవంతుడా, మీరు చెప్పిన మాటలు ఎంతో లోతైనవి. అహంకారం, తృష్ణలను స్వీకరించవద్దని మీరు నన్ను హెచ్చరించడాన్ని నేను గమనించాను.