ఇదానీం భవతా జ్ఞాతం యథాభూతమ్ అరిన్దమ । సఙ్కల్పాద్ వర్ధతే చిత్తం తద్ ఏవాశు పరిత్యజ
ఇప్పుడు నీవు నిజమైన విషయాన్ని గ్రహించావు, శత్రువులను జయించినవాడా! మనస్సు ఊహల వల్ల పెరుగుతుంది — ఆ ఊహలను వెంటనే వదిలిపెట్టు.
దృశ్యమ్ ఆశ్రయసీదం చేత్ తత్ సచిత్తో ఽసి బన్ధవాన్ । దృశ్యం సన్త్యజసీదం చేత్ తద్ అచిత్తో ఽసి మోక్షవాన్
నీవు కనిపించే వాటిపైన ఆధారపడితే, మనస్సు బంధనంలో పడిపోతావు. కనిపించే వాటిని పూర్తిగా వదిలిపెడితే, మనస్సు బంధం పోయి విముక్తి పొందుతావు.
అయం గుణసమాహారో బన్ధాయైవ సమాశ్రితః । సన్త్యక్త ఏవ మోక్షాయ యథేచ్ఛసి తథా కురు
ఈ గుణాల సమాహారం బంధానికి మాత్రమే కారణమవుతుంది. వీటిని పూర్తిగా వదిలిపెట్టినప్పుడు మాత్రమే విముక్తి కలుగుతుంది. నీవు కోరినట్లు చేయు.
నాహం నేదమ్ ఇతి ధ్యాయంస్ తిష్ఠ త్వమ్ అచలాచలః । అనన్తాకాశసఙ్కాశహృదయో హృదయేశ్వరః
నీవు 'నేను ఇది కాదు, అది కాదు' అని మనస్సులో ఆలోచిస్తూ, కదిలే వాటిలో నిశ్చలంగా ఉండి, అనంతమైన ఆకాశంలా విస్తారమైన హృదయంతో, నీ హృదయానికి నీయే అధిపతిగా నిలువు.
ఆత్మనో జగతశ్ చాన్తర్ విభాగకలనామలమ్ । రామ ద్విత్వమయం త్యక్త్వా శేషస్థస్ సుస్థిరో భవ
రామా! నీకు, ఈ లోకానికి మధ్య ఉన్న భేద భావన అంతా ఊహ మాత్రమే. ఈ ద్వంద్వాన్ని వదిలిపెట్టి, మిగిలిన దానిలో స్థిరంగా నిలువు.
ఆత్మనో జగతశ్ చాన్తర్ ద్రష్టృదృశ్యదశాన్తరే । దర్శనాఖ్యే స్వమ్ ఆత్మానం సర్వదా భావయన్ భవ
నీకు, ఈ లోకానికి మధ్య, చూసేవాడు-చూసబడేది అనే స్థితిలో, ఎప్పుడూ నీ స్వరూపాన్ని దర్శనమయమైనదిగా భావిస్తూ ఉండు.
స్వాద్యస్వాదకసన్త్యక్తం స్వాద్యస్వాదకమధ్యగమ్ । స్వదనాన్తస్స్థితం ధ్యాయన్ నిత్యమ్ ఆత్మమయో భవ
ఆనందమైనదీ, ఆనందం లేనిదీ రెండింటినీ దాటి, వాటి మధ్య నిలిచిన ఆ స్వరూపాన్ని నిత్యం ధ్యానిస్తూ, పూర్తిగా ఆత్మతో ఏకమైపో.
రామానుభవనీయస్య తథానుభవితుస్ స్వయమ్ । అవలమ్బ్య నిరాలమ్బం మధ్యమ్ అద్య స్థిరో భవ
రామా, నీవు నేరుగా అనుభవించదగిన ఆ పరమార్థాన్ని ఆశ్రయించి, నీవే స్వయంగా అనుభవించు. ఆధారం లేని ఆ సత్యాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని, ఈ రోజు మధ్యలో స్థిరంగా నిలుచు.
భవభావనయా హీనం భావాభావదశోజ్ఝితమ్ । భావయిత్వైవమ్ ఆత్మానమ్ ఆత్మసంస్థస్ స్వయం భవ
ఉనికిని, లేనిపోవడాన్ని మనసులో పెట్టుకోకుండా, ఆ భావనలన్నింటినీ వదిలేసి, నీ ఆత్మను అలా తలచుకొని, నీవే నీలో స్థిరంగా ఉండు.
ఆత్మసత్తాం త్యజన్న్ ఏనాం చేత్యం భావయసి స్వయమ్ । యదా రామ తదా యాసి చిత్తతామ్ అతిదుఃఖదామ్
రామా, ఆత్మసత్త్వాన్ని వదిలిపెట్టి, నీవు నీను ఒక వస్తువుగా భావిస్తే, అప్పుడు నీవు తీవ్రమైన బాధను కలిగించే మనస్సు స్థితిలోకి వెళ్ళిపోతావు.
చిత్తతాశృఙ్ఖలామ్ ఏనాం స్వరూపజ్ఞానయుక్తిభిః । బలాచ్ ఛిత్త్వా మహాబాహో స్వాత్మసింహం విమోచయ
నీ సహజ స్వరూప జ్ఞానంతో కలిగే వివేకంతో, ఈ మనస్సు సంకెళ్ళను బలవంతంగా తెంచి, మహాబాహువైన రామా, నీలోని సింహాన్ని విముక్తి చేయు.
పరమాత్మదశాం త్యక్త్వా చేత్యం పరిపతన్ మలమ్ । యదా గచ్ఛసి సఙ్కల్పం చేత్యం సమ్పద్యసే తదా
పరమాత్మ స్థితిని వదిలి, వస్తువుల పట్ల ఆకర్షణ కలిగి మలినతలో పడిపోతే, ఏ ఆలోచన వచ్చినా, ఆ వస్తువే అవుతావు.
ఆత్మనో వ్యతిరిక్తం సచ్ చేత్యమ్ ఇత్య్ అఙ్గసంవిదా । మనస్ సమ్పద్యతే దుఃఖి క్షీయతే త్యక్తయా తయా
మనశ్శరీరభాగాల జ్ఞానంతో, తనకు భిన్నంగా ఉన్నదే నిజమని భావిస్తే, మనస్సు బాధపడుతుంది; ఆ భావన వదిలేస్తే, అది నశిస్తుంది.
ఆత్మైవేదం జగత్ సర్వమ్ ఇత్య్ అన్తస్ సంవిదోదయే । క్వ చేత్తా క్వ చ వా చిత్తం కిం చేత్యం చిన్తనం చ కిమ్
‘ఈ జగత్తంతా ఆత్మే’ అనే అంతర్గత జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, ఆలోచన ఎక్కడ? మనస్సు ఎక్కడ? వస్తువు ఏమిటి? ధ్యానం ఏమిటి?
అహమ్ ఆత్మేతి జీవో ఽస్మీత్య్ ఏతావచ్ చిత్తకం విదుః । అనేనేదమ్ అనాద్యన్తం దుఃఖం రాఘవ తన్యతే
‘నేనే ఆత్మ’, ‘నేనే జీవుడు’ అనే భావమే మనస్సు అని అంటారు. రాఘవా, దీనివల్ల అంతులేని బాధలు వ్యాపిస్తాయి.
అహమ్ ఆత్మా న జీవాఖ్యాస్ సత్తాస్ సన్తీతరాః క్వచిత్ । ఇత్య్ ఏవ చిత్తోపశమః పరమం సుఖమ్ ఉచ్యతే
నేను ఆత్మనే, జీవుడు కాదు; దీనికి మించిన వాస్తవమైన సత్త్వాలు ఎక్కడా లేవు. మనసు పూర్తిగా నిశ్చలమై, ఈ సత్యాన్ని గ్రహించినపుడు, అదే పరమానందంగా చెప్పబడుతుంది.
ఆత్మైవేదం జగద్ ఇతి జాతే రాఘవ నిశ్చయే । అసత్తా చేతసో జాతా భవత్య్ ఏవ న సంశయః
రాఘవా! ఈ లోకం అంతా నా ఆత్మే అనే నిశ్చయం కలిగినప్పుడు, మనసులో ఉన్న అసత్య భావన తొలగిపోతుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఏవం సత్యావబోధేన స్వాత్మైవేదమ్ ఇతి స్థితే । మనస్ సుగలితం విద్ధి సూర్యభాసా తమో యథా
ఈ లోకం నా స్వయమైన ఆత్మే అని నిజమైన జ్ఞానంతో స్థిరంగా తెలుసుకున్నపుడు, మనసు పూర్తిగా కరిగిపోతుంది. అది సూర్యకాంతిలో చీకటి పోయినట్లే.
మనస్సర్పశ్ శరీరస్థో యావత్ తావన్ మహద్ భయమ్ । తస్మిన్న్ ఉత్సారితే యోగాద్ భయస్యావసరః కుతః
మనస్సు అనే పాము శరీరంలో ఉన్నంత కాలం, భయం చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. అది యోగబలంతో పారిపోయినప్పుడు, భయానికి ఎక్కడా చోటు ఉండదు.
భ్రాన్తిమాత్రోత్థితశ్ చిత్తవేతాలో భవతానఘ । సమ్యగ్జ్ఞానేన మన్త్రేణ ప్రసభం వినిపాత్యతామ్
ఓ పాపరహితుడా, మనస్సు అనే పిశాచం భ్రమ వల్లే ఉద్భవించింది. దాన్ని సరిగ్గా తెలిసిన జ్ఞానమనే మంత్రంతో బలవంతంగా నశింపజేయాలి.
దేహగేహాద్ గతే చిత్తయక్షే బలవతాం వర । నిరాధిర్ విగతోద్వేగం తిష్ఠ నాస్తి భయం తవ
ఓ బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడా, మనస్సు అనే పిశాచం ఈ శరీరరూప గృహాన్ని విడిచిపోతే, నీవు ఆధారంలేకుండా, కలవరంలేకుండా ఉండి పో. నీకు ఇక భయం లేదు.
నీరాగ ఏవ నిరుపాఞ్జన ఏవ చాస్మీత్య్ ఏతావతైవ గలితా తవ చిత్తసత్తా । నిర్దుఃఖమ్ ఉత్తమపదం పరమం గతో ఽసి తిష్ఠోపశాన్తసకలైషణ ఏవమ్ అన్తః
నీవు రాగములేని వాడవై, ఏ రంగు లేకుండా ఉన్నప్పుడు, నీ మనస్సు యొక్క స్థితి కరిగిపోతుంది. అప్పుడు నీవు దుఃఖరహితమైన పరమ పదాన్ని పొందినవాడవవు. అలా, అన్ని కోరికలు శాంతించిపోయిన హృదయంతో ఉండిపో.
ఏనామ్ అనుసరన్ రామ చిత్తసత్తామ్ అపావనీమ్ । సంసారబీజకణికాం జీవబన్ధనవాగురామ్
ఓ రామా, ఈ అపవిత్రమైన మనస్సు స్థితిని అనుసరించడం, సంసారానికి విత్తనమైన చిన్న గింజను వెంబడించడమే లాంటిది. ఇది జీవుని బంధించే వలయై ఉంటుంది.
ఆత్మా త్యక్తాత్మరూపాభో మలినామ్ ఆపతన్ దశామ్ । చిన్తాం సమనుసన్ధత్తే ధత్తే చ కలనామలమ్
ఆత్మ తన నిజ స్వరూపాన్ని వదిలేసినప్పుడు, అపవిత్రమైన స్థితిలో పడిపోతుంది. అప్పుడు ఆత్మ చింతల్లో మునిగిపోతుంది, ఎన్నో రకాల ఆలోచనలను అంగీకరిస్తుంది.
మూర్ఛమానా మహామోహదాయినీ భయకారిణీ । తృష్ణా విషలతారూపా మూర్ఛామ్ ఏవ ప్రయచ్ఛతి
తృష్ణ అనే ఆకాంక్ష, మోహాన్ని, భయాన్ని కలిగించే విషవల్లిగా మారి, మనసును మత్తులో పడేస్తుంది.
యదా యదోదేతి తదా మహామోహప్రదాయినీ । తృష్ణా కృష్ణనిశేవేయమ్ అనన్తాన్ధ్యవికారిణీ
ఎప్పుడు తృష్ణ ఉద్భవిస్తుందో, అప్పుడే అది గొప్ప మోహాన్ని కలిగిస్తుంది. అది అంతం లేని, మారుతూ ఉండే చీకటి రాత్రిలా, అజ్ఞానాన్ని పుట్టిస్తుంది.
కల్పానలశిఖాదాహం సోఢుం శక్తా హరాదయః । తృష్ణానలశిఖాదాహం సోఢుం శక్తా న కేచన
కల్పాంతంలో వచ్చే అగ్నిజ్వాలలను శివుడు వంటి దేవతలు కూడా తట్టుకోగలరు. కానీ తృష్ణ అనే అగ్నిజ్వాలలను ఎవ్వరూ భరించలేరు.
తీక్ష్ణా కృష్ణా సుదీర్ఘా చ వహత్య్ అఙ్గే సదా నిజే । శీతలేవాసుఖోదర్కా ఘోరా తృష్ణాకృపాణికా
తీవ్రంగా, నల్లగా, చాలా కాలం మనలోనే ఉండే ఈ కోరిక అనే కత్తి, బయటకు చల్లగా కనిపించినా, చివరికి భయంకరమైన బాధను తెస్తుంది.
యాన్య్ ఏతాని దురన్తాని దుర్ధరాణ్య్ ఉద్ధతాని చ । తృష్ణావల్ల్యాః ఫలానీహ తాని దుఃఖాని రాఘవ
రాఘవా, ఈ ఆపలేని, అదుపు చేయలేని, ఉన్మాదంగా ఉన్న బాధలన్నీ, కోరిక అనే వల్లి ఫలితాలే.
అదృశ్యైవాత్తి మాంసాస్థిరుధిరాది శరీరకాత్ । మనోబిలవిలీనైషా తృష్ణావనశునీ నృణామ్
కనిపించకపోయినా, కోరిక అనే అడవి కుక్క మన శరీరంలోని మాంసం, ఎముకలు, రక్తం అన్నీ తినేస్తుంది; మనసుతో కలిసిపోయి, మనుషులను మింగేస్తుంది.