అనారతమృతావ్ అస్మిన్న్ అనారతసముద్భవే । సంసారసమ్భ్రమే యుక్తా న తుష్టిర్ న చ దుఃఖితా
ఈ లోకంలో మరణం, జననం ఎడతెగకుండా జరుగుతూనే ఉంటాయి. ఈ సంసార గందరగోళంలో నెమ్మది కూడా లేదు, బాధ కూడా లేదు.
పఙ్క్తయస్ త్వ్ ఏవమ్ ఏవేమా వృక్షపర్ణగణైస్ సహ । ఉత్పత్యోత్పత్య లీయన్తే భూతానాం భూరిసమ్భవాః
ఎలా చెట్టు ఆకులు వరుసగా పుట్టి, మళ్లీ కలిసిపోతాయో, అలాగే ఈ లోకంలో ఎన్నో జీవులు పుట్టి, మళ్లీ అంతలోనే లయమవుతుంటాయి.
యః ప్రవృత్తః కుబుద్ధీనాం దయావాన్ దుఃఖమార్జనే । స హస్తచ్ఛత్త్రనిర్మృష్టసూర్యాంశుః ఖేదమ్ ఏత్య్ అలమ్
తప్పు ఆలోచనలు ఉన్నవాళ్ల మధ్యలో ఉన్నా, దయతో వారి బాధలు తీయడానికి ప్రయత్నించే వాడు, చేతితో పట్టుకున్న గొడుగు వల్ల సూర్యకిరణాలు వేడి తట్టుకోలేని వారికి ఉపశమనం కలిగించినట్టు, అందరి బాధను తొలగిస్తాడు.
న తిర్యక్సమధర్మాణ ఉపదేశ్యా నరా భువి । కథాప్రకథనేనార్థః కస్ స్థాణువికటే వనే
జంతువుల్లాంటి స్వభావం ఉన్నవాళ్లకు ఈ భూమిపై ఎంత చెప్పినా ప్రయోజనం ఉండదు; అడవిలో కదలని చెట్టుకి కథలు చెప్పడం ఎంత వృథా అయితే, వీరికి బోధించడం కూడా అంతే.
కిం కిలోత్ఫాలమనసాం పశూనాం చ విశేషణమ్ । కృష్యన్తే పశవో రజ్జ్వా మనసా మూఢచేతసః
తప్పు ఆలోచనలు ఉన్నవాళ్లు, మూర్ఖులు ఎవరు అన్న తేడా చూసి ప్రయోజనం లేదు. జంతువులను తాడుతో నడిపించేవారు, అలాగే మూర్ఖులు తమ మనసుతోనే బంధించబడి ఉంటారు.
స్వచిత్తపఙ్కమగ్నానాం స్వాశాంశరచితాత్మనామ్ । మూర్ఖాణామ్ ఆపదమ్ దృష్ట్వా ప్రరుదన్త్య్ ఉపలా అపి
తమ మనస్సు మట్టిలో మునిగిపోయి, తమ కోరికలతోనే ఆత్మను తయారుచేసుకున్న మూర్ఖుల దురదృష్టాన్ని చూసి, రాళ్ళు కూడా కన్నీరు పెట్టుకుంటాయి.
అనిర్జితాత్మచిత్తానామ్ అనన్తా దుఃఖరాశయః । తన్మార్జనే కృతప్రజ్ఞో నాతస్ సమ్ప్రతిపద్యతే
తమ మనస్సును జయించని వారికి అంతులేని బాధలు కలుగుతాయి. వాటిని తొలగించేందుకు జాగ్రత్తగా ప్రయత్నించే జ్ఞానికి అలాంటి దుఃఖం కలగదు.
వినిర్జితాత్మచిత్తానాం దుఃఖాని రఘునన్దన । సునివార్యాణి తేనాత్ర జ్ఞాతజ్ఞేయః ప్రవర్తతామ్
తమ మనస్సును జయించుకున్నవారికి బాధలు సులభంగా నివారించదగినవే, రఘునందన. అందువల్ల, ఏమి తెలుసుకోవాలో తెలిసినవాడు ఆ ప్రకారం ఆచరించాలి.
మనో నాస్తి మహాబాహో మా ముధైతత్ ప్రకల్పయ । అనేన కల్పితేన త్వం వేతాలేనేవ హన్యసే
మనస్సు అసలు లేదు, మహాబాహూ. దాన్ని నిజమని ఊహించకు. ఊహలోనే ఉన్న ఆ మనస్సు వల్ల నీవు భ్రమలో పడిపోతున్నావు.
యావద్ విస్మృతవాన్ ఆత్మతత్త్వం మూఢో ఽభవద్ భవాన్ । తావత్ తవ మనోవ్యాలో బభూవాభ్యుదితస్ తతః
నీవు నీ అసలైన స్వరూపాన్ని మరిచిపోయి మాయలో పడినప్పుడే, నీ మనస్సు పాము లాగ పెరిగింది.
ఇదానీం భవతా జ్ఞాతం యథాభూతమ్ అరిన్దమ । సఙ్కల్పాద్ వర్ధతే చిత్తం తద్ ఏవాశు పరిత్యజ
ఇప్పుడు నీవు నిజమైన విషయాన్ని గ్రహించావు, శత్రువులను జయించినవాడా! మనస్సు ఊహల వల్ల పెరుగుతుంది — ఆ ఊహలను వెంటనే వదిలిపెట్టు.
దృశ్యమ్ ఆశ్రయసీదం చేత్ తత్ సచిత్తో ఽసి బన్ధవాన్ । దృశ్యం సన్త్యజసీదం చేత్ తద్ అచిత్తో ఽసి మోక్షవాన్
నీవు కనిపించే వాటిపైన ఆధారపడితే, మనస్సు బంధనంలో పడిపోతావు. కనిపించే వాటిని పూర్తిగా వదిలిపెడితే, మనస్సు బంధం పోయి విముక్తి పొందుతావు.
అయం గుణసమాహారో బన్ధాయైవ సమాశ్రితః । సన్త్యక్త ఏవ మోక్షాయ యథేచ్ఛసి తథా కురు
ఈ గుణాల సమాహారం బంధానికి మాత్రమే కారణమవుతుంది. వీటిని పూర్తిగా వదిలిపెట్టినప్పుడు మాత్రమే విముక్తి కలుగుతుంది. నీవు కోరినట్లు చేయు.
నాహం నేదమ్ ఇతి ధ్యాయంస్ తిష్ఠ త్వమ్ అచలాచలః । అనన్తాకాశసఙ్కాశహృదయో హృదయేశ్వరః
నీవు 'నేను ఇది కాదు, అది కాదు' అని మనస్సులో ఆలోచిస్తూ, కదిలే వాటిలో నిశ్చలంగా ఉండి, అనంతమైన ఆకాశంలా విస్తారమైన హృదయంతో, నీ హృదయానికి నీయే అధిపతిగా నిలువు.
ఆత్మనో జగతశ్ చాన్తర్ విభాగకలనామలమ్ । రామ ద్విత్వమయం త్యక్త్వా శేషస్థస్ సుస్థిరో భవ
రామా! నీకు, ఈ లోకానికి మధ్య ఉన్న భేద భావన అంతా ఊహ మాత్రమే. ఈ ద్వంద్వాన్ని వదిలిపెట్టి, మిగిలిన దానిలో స్థిరంగా నిలువు.
ఆత్మనో జగతశ్ చాన్తర్ ద్రష్టృదృశ్యదశాన్తరే । దర్శనాఖ్యే స్వమ్ ఆత్మానం సర్వదా భావయన్ భవ
నీకు, ఈ లోకానికి మధ్య, చూసేవాడు-చూసబడేది అనే స్థితిలో, ఎప్పుడూ నీ స్వరూపాన్ని దర్శనమయమైనదిగా భావిస్తూ ఉండు.
స్వాద్యస్వాదకసన్త్యక్తం స్వాద్యస్వాదకమధ్యగమ్ । స్వదనాన్తస్స్థితం ధ్యాయన్ నిత్యమ్ ఆత్మమయో భవ
ఆనందమైనదీ, ఆనందం లేనిదీ రెండింటినీ దాటి, వాటి మధ్య నిలిచిన ఆ స్వరూపాన్ని నిత్యం ధ్యానిస్తూ, పూర్తిగా ఆత్మతో ఏకమైపో.
రామానుభవనీయస్య తథానుభవితుస్ స్వయమ్ । అవలమ్బ్య నిరాలమ్బం మధ్యమ్ అద్య స్థిరో భవ
రామా, నీవు నేరుగా అనుభవించదగిన ఆ పరమార్థాన్ని ఆశ్రయించి, నీవే స్వయంగా అనుభవించు. ఆధారం లేని ఆ సత్యాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని, ఈ రోజు మధ్యలో స్థిరంగా నిలుచు.
భవభావనయా హీనం భావాభావదశోజ్ఝితమ్ । భావయిత్వైవమ్ ఆత్మానమ్ ఆత్మసంస్థస్ స్వయం భవ
ఉనికిని, లేనిపోవడాన్ని మనసులో పెట్టుకోకుండా, ఆ భావనలన్నింటినీ వదిలేసి, నీ ఆత్మను అలా తలచుకొని, నీవే నీలో స్థిరంగా ఉండు.
ఆత్మసత్తాం త్యజన్న్ ఏనాం చేత్యం భావయసి స్వయమ్ । యదా రామ తదా యాసి చిత్తతామ్ అతిదుఃఖదామ్
రామా, ఆత్మసత్త్వాన్ని వదిలిపెట్టి, నీవు నీను ఒక వస్తువుగా భావిస్తే, అప్పుడు నీవు తీవ్రమైన బాధను కలిగించే మనస్సు స్థితిలోకి వెళ్ళిపోతావు.
చిత్తతాశృఙ్ఖలామ్ ఏనాం స్వరూపజ్ఞానయుక్తిభిః । బలాచ్ ఛిత్త్వా మహాబాహో స్వాత్మసింహం విమోచయ
నీ సహజ స్వరూప జ్ఞానంతో కలిగే వివేకంతో, ఈ మనస్సు సంకెళ్ళను బలవంతంగా తెంచి, మహాబాహువైన రామా, నీలోని సింహాన్ని విముక్తి చేయు.
పరమాత్మదశాం త్యక్త్వా చేత్యం పరిపతన్ మలమ్ । యదా గచ్ఛసి సఙ్కల్పం చేత్యం సమ్పద్యసే తదా
పరమాత్మ స్థితిని వదిలి, వస్తువుల పట్ల ఆకర్షణ కలిగి మలినతలో పడిపోతే, ఏ ఆలోచన వచ్చినా, ఆ వస్తువే అవుతావు.
ఆత్మనో వ్యతిరిక్తం సచ్ చేత్యమ్ ఇత్య్ అఙ్గసంవిదా । మనస్ సమ్పద్యతే దుఃఖి క్షీయతే త్యక్తయా తయా
మనశ్శరీరభాగాల జ్ఞానంతో, తనకు భిన్నంగా ఉన్నదే నిజమని భావిస్తే, మనస్సు బాధపడుతుంది; ఆ భావన వదిలేస్తే, అది నశిస్తుంది.
ఆత్మైవేదం జగత్ సర్వమ్ ఇత్య్ అన్తస్ సంవిదోదయే । క్వ చేత్తా క్వ చ వా చిత్తం కిం చేత్యం చిన్తనం చ కిమ్
‘ఈ జగత్తంతా ఆత్మే’ అనే అంతర్గత జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, ఆలోచన ఎక్కడ? మనస్సు ఎక్కడ? వస్తువు ఏమిటి? ధ్యానం ఏమిటి?
అహమ్ ఆత్మేతి జీవో ఽస్మీత్య్ ఏతావచ్ చిత్తకం విదుః । అనేనేదమ్ అనాద్యన్తం దుఃఖం రాఘవ తన్యతే
‘నేనే ఆత్మ’, ‘నేనే జీవుడు’ అనే భావమే మనస్సు అని అంటారు. రాఘవా, దీనివల్ల అంతులేని బాధలు వ్యాపిస్తాయి.
అహమ్ ఆత్మా న జీవాఖ్యాస్ సత్తాస్ సన్తీతరాః క్వచిత్ । ఇత్య్ ఏవ చిత్తోపశమః పరమం సుఖమ్ ఉచ్యతే
నేను ఆత్మనే, జీవుడు కాదు; దీనికి మించిన వాస్తవమైన సత్త్వాలు ఎక్కడా లేవు. మనసు పూర్తిగా నిశ్చలమై, ఈ సత్యాన్ని గ్రహించినపుడు, అదే పరమానందంగా చెప్పబడుతుంది.
ఆత్మైవేదం జగద్ ఇతి జాతే రాఘవ నిశ్చయే । అసత్తా చేతసో జాతా భవత్య్ ఏవ న సంశయః
రాఘవా! ఈ లోకం అంతా నా ఆత్మే అనే నిశ్చయం కలిగినప్పుడు, మనసులో ఉన్న అసత్య భావన తొలగిపోతుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఏవం సత్యావబోధేన స్వాత్మైవేదమ్ ఇతి స్థితే । మనస్ సుగలితం విద్ధి సూర్యభాసా తమో యథా
ఈ లోకం నా స్వయమైన ఆత్మే అని నిజమైన జ్ఞానంతో స్థిరంగా తెలుసుకున్నపుడు, మనసు పూర్తిగా కరిగిపోతుంది. అది సూర్యకాంతిలో చీకటి పోయినట్లే.
మనస్సర్పశ్ శరీరస్థో యావత్ తావన్ మహద్ భయమ్ । తస్మిన్న్ ఉత్సారితే యోగాద్ భయస్యావసరః కుతః
మనస్సు అనే పాము శరీరంలో ఉన్నంత కాలం, భయం చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. అది యోగబలంతో పారిపోయినప్పుడు, భయానికి ఎక్కడా చోటు ఉండదు.
భ్రాన్తిమాత్రోత్థితశ్ చిత్తవేతాలో భవతానఘ । సమ్యగ్జ్ఞానేన మన్త్రేణ ప్రసభం వినిపాత్యతామ్
ఓ పాపరహితుడా, మనస్సు అనే పిశాచం భ్రమ వల్లే ఉద్భవించింది. దాన్ని సరిగ్గా తెలిసిన జ్ఞానమనే మంత్రంతో బలవంతంగా నశింపజేయాలి.