మేఘా వాతైర్ విధూయన్తే వాయవో గిరిభిర్ జితాః । గిరయో వజ్రనిష్పిష్టాశ్ శక్రస్య వశగః పవిః
మేఘాలు గాలులతో చెదరిపోతాయి, గాలులు కొండల చేత నియంత్రించబడతాయి. ఆ కొండలు ఇంద్రుని వజ్రాయుధంతో నుజ్జునుజ్జు అవుతాయి, ఎందుకంటే వజ్రాయుధం ఇంద్రుని చేతిలో ఉంది.
విష్ణునా ధ్రియతే శక్రో విష్ణుర్ గచ్ఛతి జన్తుతామ్ । సుఖదుఃఖదశావేశజరామరణమాలితామ్
ఇంద్రుడు విష్ణువు వలన నిలబడతాడు. కానీ ఆ విష్ణువు కూడా ఎప్పుడో సుఖదుఃఖాలు, మాయ, ముదింపు, మరణం వంటి పరిస్థితుల్లో జీవిగా మారిపోతాడు.
జన్తవో ఽపి మహాకాయా అపి విద్యాయుధాన్వితాః । లిక్షాభిర్ అఙ్గలగ్నాభిర్ ఉపజీవ్యన్త ఏవ హి
పెద్ద శరీరాలు కలిగిన, విద్యా ఆయుధాలతో ఉన్న ప్రాణులు కూడా, చివరికి తమ శరీరానికి అంటుకున్న చిన్న పురుగుల వల్లే జీవించాల్సి వస్తుంది.
అజస్రమ్ ఏవమ్ ఆలూనవిశీర్ణం భూతజఙ్గలమ్ । పరస్పరమ్ అలం మోహాద్ భక్ష్యతే రక్ష్యతే ఽపి చ
ఈ జీవుల లోకం ఎప్పుడూ చీలిపోతూ, విడివిడిగా అవుతూ, పరస్పరం మాయ వల్ల ఒకదానికొకటి తినుకుంటూ, తాము రక్షించుకోవాలని ప్రయత్నించినా, చివరికి నాశనం అవుతూనే ఉంటుంది.
అనారతం వినశ్యన్తి వివిధా భూతజాతయః । అనారతం చ జాయన్తే విచిత్రాః కకుభం ప్రతి
ఎన్నాళ్లూ ఎన్నో రకాల జీవులు నశించిపోతుంటాయి; అలాగే, అన్ని దిశల్లో కొత్త కొత్త రూపాల్లో మళ్లీ మళ్లీ పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి.
జలకోశేషు జాయన్తే మత్స్యేభమకరాదయః । భూమావ్ అన్తః ప్రజాయన్తే కీటౌఘా వృశ్చికాదయః
నీటిలో చేపలు, మొసళ్ళు మొదలైనవి పుడతాయి; భూమిలో పురుగులు, చెడిపోకులు, ఇతర జంతువులు జన్మిస్తాయి.
అన్తరిక్షే ఽపి జాయన్తే ఆకాశే విహగాదయః । వనవీథీషు జాయన్తే సింహవ్యాఘ్రమృగాదయః
ఆకాశంలో పక్షులు మొదలైనవి పుడతాయి; అడవి దారుల్లో సింహాలు, పులులు, జింకలు వంటి జంతువులు పుడతాయి.
ప్రాణ్యఙ్గేష్వ్ అపి జాయన్తే లిక్షాయూకాపిపీలకాః । స్థావరేషు చ జాయన్తే ఘుణాజగరజాతయః
ప్రాణుల శరీరాల్లో కూడా పిడకలు, పిప్పీలు, చీమలు పుట్టుతాయి. అలాగే స్థిరమైన వాటిలో గూడలు, పాములు, వాటి వంటివి జన్మిస్తాయి.
శిలాన్తరేషు జాయన్తే కీటభేకఘుణాదయః । విష్ఠాయామ్ అపి జాయన్తే నానాకీటగణాస్ తథా
రాళ్ల మధ్యలో పురుగులు, కప్పలు, గూడలు మొదలైనవి పుడతాయి. మలంలో కూడా色色పురుగుల గుంపులు పుట్టుతాయి.
ఏవమ్ అన్యేష్వ్ అసఙ్ఖ్యేషు జన్మస్వ్ అపచయేషు చ । అజస్రం కరుణావన్తో నన్దన్తూపరుదన్తు వా
ఇలాగే లెక్కలేనన్ని జనన మరణాల్లో, అవి కరుణతోనో, ఆనందంతోనో, ఆగిపోవడముతోనో ఉన్నా, ఈ ప్రక్రియ ఎప్పటికీ ఆగదు.
అనారతమృతావ్ అస్మిన్న్ అనారతసముద్భవే । సంసారసమ్భ్రమే యుక్తా న తుష్టిర్ న చ దుఃఖితా
ఈ లోకంలో మరణం, జననం ఎడతెగకుండా జరుగుతూనే ఉంటాయి. ఈ సంసార గందరగోళంలో నెమ్మది కూడా లేదు, బాధ కూడా లేదు.
పఙ్క్తయస్ త్వ్ ఏవమ్ ఏవేమా వృక్షపర్ణగణైస్ సహ । ఉత్పత్యోత్పత్య లీయన్తే భూతానాం భూరిసమ్భవాః
ఎలా చెట్టు ఆకులు వరుసగా పుట్టి, మళ్లీ కలిసిపోతాయో, అలాగే ఈ లోకంలో ఎన్నో జీవులు పుట్టి, మళ్లీ అంతలోనే లయమవుతుంటాయి.
యః ప్రవృత్తః కుబుద్ధీనాం దయావాన్ దుఃఖమార్జనే । స హస్తచ్ఛత్త్రనిర్మృష్టసూర్యాంశుః ఖేదమ్ ఏత్య్ అలమ్
తప్పు ఆలోచనలు ఉన్నవాళ్ల మధ్యలో ఉన్నా, దయతో వారి బాధలు తీయడానికి ప్రయత్నించే వాడు, చేతితో పట్టుకున్న గొడుగు వల్ల సూర్యకిరణాలు వేడి తట్టుకోలేని వారికి ఉపశమనం కలిగించినట్టు, అందరి బాధను తొలగిస్తాడు.
న తిర్యక్సమధర్మాణ ఉపదేశ్యా నరా భువి । కథాప్రకథనేనార్థః కస్ స్థాణువికటే వనే
జంతువుల్లాంటి స్వభావం ఉన్నవాళ్లకు ఈ భూమిపై ఎంత చెప్పినా ప్రయోజనం ఉండదు; అడవిలో కదలని చెట్టుకి కథలు చెప్పడం ఎంత వృథా అయితే, వీరికి బోధించడం కూడా అంతే.
కిం కిలోత్ఫాలమనసాం పశూనాం చ విశేషణమ్ । కృష్యన్తే పశవో రజ్జ్వా మనసా మూఢచేతసః
తప్పు ఆలోచనలు ఉన్నవాళ్లు, మూర్ఖులు ఎవరు అన్న తేడా చూసి ప్రయోజనం లేదు. జంతువులను తాడుతో నడిపించేవారు, అలాగే మూర్ఖులు తమ మనసుతోనే బంధించబడి ఉంటారు.
స్వచిత్తపఙ్కమగ్నానాం స్వాశాంశరచితాత్మనామ్ । మూర్ఖాణామ్ ఆపదమ్ దృష్ట్వా ప్రరుదన్త్య్ ఉపలా అపి
తమ మనస్సు మట్టిలో మునిగిపోయి, తమ కోరికలతోనే ఆత్మను తయారుచేసుకున్న మూర్ఖుల దురదృష్టాన్ని చూసి, రాళ్ళు కూడా కన్నీరు పెట్టుకుంటాయి.
అనిర్జితాత్మచిత్తానామ్ అనన్తా దుఃఖరాశయః । తన్మార్జనే కృతప్రజ్ఞో నాతస్ సమ్ప్రతిపద్యతే
తమ మనస్సును జయించని వారికి అంతులేని బాధలు కలుగుతాయి. వాటిని తొలగించేందుకు జాగ్రత్తగా ప్రయత్నించే జ్ఞానికి అలాంటి దుఃఖం కలగదు.
వినిర్జితాత్మచిత్తానాం దుఃఖాని రఘునన్దన । సునివార్యాణి తేనాత్ర జ్ఞాతజ్ఞేయః ప్రవర్తతామ్
తమ మనస్సును జయించుకున్నవారికి బాధలు సులభంగా నివారించదగినవే, రఘునందన. అందువల్ల, ఏమి తెలుసుకోవాలో తెలిసినవాడు ఆ ప్రకారం ఆచరించాలి.
మనో నాస్తి మహాబాహో మా ముధైతత్ ప్రకల్పయ । అనేన కల్పితేన త్వం వేతాలేనేవ హన్యసే
మనస్సు అసలు లేదు, మహాబాహూ. దాన్ని నిజమని ఊహించకు. ఊహలోనే ఉన్న ఆ మనస్సు వల్ల నీవు భ్రమలో పడిపోతున్నావు.
యావద్ విస్మృతవాన్ ఆత్మతత్త్వం మూఢో ఽభవద్ భవాన్ । తావత్ తవ మనోవ్యాలో బభూవాభ్యుదితస్ తతః
నీవు నీ అసలైన స్వరూపాన్ని మరిచిపోయి మాయలో పడినప్పుడే, నీ మనస్సు పాము లాగ పెరిగింది.
ఇదానీం భవతా జ్ఞాతం యథాభూతమ్ అరిన్దమ । సఙ్కల్పాద్ వర్ధతే చిత్తం తద్ ఏవాశు పరిత్యజ
ఇప్పుడు నీవు నిజమైన విషయాన్ని గ్రహించావు, శత్రువులను జయించినవాడా! మనస్సు ఊహల వల్ల పెరుగుతుంది — ఆ ఊహలను వెంటనే వదిలిపెట్టు.
దృశ్యమ్ ఆశ్రయసీదం చేత్ తత్ సచిత్తో ఽసి బన్ధవాన్ । దృశ్యం సన్త్యజసీదం చేత్ తద్ అచిత్తో ఽసి మోక్షవాన్
నీవు కనిపించే వాటిపైన ఆధారపడితే, మనస్సు బంధనంలో పడిపోతావు. కనిపించే వాటిని పూర్తిగా వదిలిపెడితే, మనస్సు బంధం పోయి విముక్తి పొందుతావు.
అయం గుణసమాహారో బన్ధాయైవ సమాశ్రితః । సన్త్యక్త ఏవ మోక్షాయ యథేచ్ఛసి తథా కురు
ఈ గుణాల సమాహారం బంధానికి మాత్రమే కారణమవుతుంది. వీటిని పూర్తిగా వదిలిపెట్టినప్పుడు మాత్రమే విముక్తి కలుగుతుంది. నీవు కోరినట్లు చేయు.
నాహం నేదమ్ ఇతి ధ్యాయంస్ తిష్ఠ త్వమ్ అచలాచలః । అనన్తాకాశసఙ్కాశహృదయో హృదయేశ్వరః
నీవు 'నేను ఇది కాదు, అది కాదు' అని మనస్సులో ఆలోచిస్తూ, కదిలే వాటిలో నిశ్చలంగా ఉండి, అనంతమైన ఆకాశంలా విస్తారమైన హృదయంతో, నీ హృదయానికి నీయే అధిపతిగా నిలువు.
ఆత్మనో జగతశ్ చాన్తర్ విభాగకలనామలమ్ । రామ ద్విత్వమయం త్యక్త్వా శేషస్థస్ సుస్థిరో భవ
రామా! నీకు, ఈ లోకానికి మధ్య ఉన్న భేద భావన అంతా ఊహ మాత్రమే. ఈ ద్వంద్వాన్ని వదిలిపెట్టి, మిగిలిన దానిలో స్థిరంగా నిలువు.
ఆత్మనో జగతశ్ చాన్తర్ ద్రష్టృదృశ్యదశాన్తరే । దర్శనాఖ్యే స్వమ్ ఆత్మానం సర్వదా భావయన్ భవ
నీకు, ఈ లోకానికి మధ్య, చూసేవాడు-చూసబడేది అనే స్థితిలో, ఎప్పుడూ నీ స్వరూపాన్ని దర్శనమయమైనదిగా భావిస్తూ ఉండు.
స్వాద్యస్వాదకసన్త్యక్తం స్వాద్యస్వాదకమధ్యగమ్ । స్వదనాన్తస్స్థితం ధ్యాయన్ నిత్యమ్ ఆత్మమయో భవ
ఆనందమైనదీ, ఆనందం లేనిదీ రెండింటినీ దాటి, వాటి మధ్య నిలిచిన ఆ స్వరూపాన్ని నిత్యం ధ్యానిస్తూ, పూర్తిగా ఆత్మతో ఏకమైపో.
రామానుభవనీయస్య తథానుభవితుస్ స్వయమ్ । అవలమ్బ్య నిరాలమ్బం మధ్యమ్ అద్య స్థిరో భవ
రామా, నీవు నేరుగా అనుభవించదగిన ఆ పరమార్థాన్ని ఆశ్రయించి, నీవే స్వయంగా అనుభవించు. ఆధారం లేని ఆ సత్యాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని, ఈ రోజు మధ్యలో స్థిరంగా నిలుచు.
భవభావనయా హీనం భావాభావదశోజ్ఝితమ్ । భావయిత్వైవమ్ ఆత్మానమ్ ఆత్మసంస్థస్ స్వయం భవ
ఉనికిని, లేనిపోవడాన్ని మనసులో పెట్టుకోకుండా, ఆ భావనలన్నింటినీ వదిలేసి, నీ ఆత్మను అలా తలచుకొని, నీవే నీలో స్థిరంగా ఉండు.
ఆత్మసత్తాం త్యజన్న్ ఏనాం చేత్యం భావయసి స్వయమ్ । యదా రామ తదా యాసి చిత్తతామ్ అతిదుఃఖదామ్
రామా, ఆత్మసత్త్వాన్ని వదిలిపెట్టి, నీవు నీను ఒక వస్తువుగా భావిస్తే, అప్పుడు నీవు తీవ్రమైన బాధను కలిగించే మనస్సు స్థితిలోకి వెళ్ళిపోతావు.