వినాశాయైవ జాయన్తే జడదేహేష్వ్ అబుద్ధయః । అనారతోదయాపాయా బుద్బుదా జలధిష్వ్ ఇవ
మూఢమైన శరీరాల్లో జ్ఞానం లేని వారు నాశనానికి మాత్రమే పుడతారు. సముద్రంలో బుడగలు ఎప్పుడూ పుట్టి పోయినట్టు, వీళ్లూ అంతే నిరంతరం పుట్టి పోతుంటారు.
కియన్తః పశ్య పశవః ప్రత్యహం ప్రతిమణ్డలమ్ । సూనావద్భిర్ నిహన్యన్తే కేవాత్ర పరిదేవనా
ప్రతి రోజు, ప్రతి ప్రాంతంలో, ఎన్నో జంతువులను మాంసం కొట్టేవారు చంపుతున్నారు. దీనిలో ఏడుపు ఏమిటి?
అర్బుదాన్య్ అనిలో హన్తి క్షుపాజాలేషు చాన్వహమ్ । దంశానాం మషకానాం చ కేవాత్ర పరిదేవనా
ప్రతి రోజూ, చెట్ల పొదల్లో, గాలితో అనేక కీటకాలు, దోమలు, చిన్న పురుగులు నశించిపోతున్నాయి. దీనిలో ఏడుపు అవసరం ఏముంది?
దిశం ప్రతి గిరీన్ద్రేషు పులిన్దౌఘా వనే వనే । నిఘ్నన్తి ప్రాణిలక్షాణి కేవాత్ర పరిదేవనా
ప్రతి దిశలో, పెద్ద కొండల్లో, అడవి అడవిలో వేటగాళ్లు లక్షలాది ప్రాణులను చంపుతున్నారు. దీనిలో ఏడుపు అవసరం ఏముంది?
జలే జలచరవ్యూహాత్ తనుం స్థూలో నికృన్తతి । గ్రాసాయ ప్రత్యహం మత్స్యః కేవాత్ర పరిదేవనా
నీటిలో, చిన్న చేపలను పెద్ద చేపలు ప్రతి రోజూ తినిపోతున్నాయి. దీనిలో ఏడుపు అవసరం ఏముంది?
గృధ్రశ్యేనాదయో వ్యోమ్ని పక్షిపూగం విహఙ్గమాః । అనారతం విలుమ్పన్తి కేవాత్ర పరిదేవనా
గద్దలు, పాములు, ఇతర పక్షులు ఆకాశంలో చిన్న పక్షుల గుంపులను ఎప్పుడూ దాడి చేస్తూనే ఉంటాయి. ఇందులో బాధపడాల్సిన అవసరం ఏముంది?
లిక్షామ్ అణుకణక్షామాం క్షుధా ఖాదతి మక్షికా । తాం కోశకారః క్షుధితో దంశస్ తమ్ అపి చఞ్చలః
ఒక ఈగ ఆకలితో చిన్న పురుగులను, ధూళికణాలను తింటుంది. ఆ ఈగను ఆకలితో ఉన్న జాలరి పురుగు తింటుంది. ఆ జాలరి పురుగును చంచలమైన దోమ కరిస్తుంది.
తం దంశం దర్దురో భుఙ్క్తే వ్యాలస్ తమ్ అపి దర్దురమ్ । సర్పమ్ ఉగ్రఖరో హన్తి బభ్రుశ్ చైనం నికృన్తతి
ఆ దోమను కప్ప తింటుంది. ఆ కప్పను పాము తింటుంది. ఆ పామును ఉగ్రమైన ముంగిస చంపుతుంది. ఆ ముంగిసను నక్కపిల్ల చంపుతుంది.
బభ్రుం హినస్తి మార్జారో మార్జారం శ్వా నికృన్తతి । ఋక్షః కౌలేయకం హన్తి ఋక్షం వ్యాఘ్రో నికృన్తతి
ఆ నక్కపిల్లను పిల్లి చంపుతుంది. ఆ పిల్లిని కుక్క చంపుతుంది. ఆ కుక్కను ఎలుగుబంటి చంపుతుంది. ఆ ఎలుగుబంటిని పులి చంపుతుంది.
సింహో ఽభిభవతి వ్యాఘ్రం శరభస్ సింహమ్ అత్తి చ । శరభో నాశమ్ ఆయాతి మత్తమేఘవిలఙ్ఘనే
సింహం పులిని జయిస్తుంది, శరభం సింహాన్ని తినేస్తుంది. కానీ ఆ శరభం మత్తులో ఉన్న ఏనుగుపై దూకినప్పుడు తానే నాశనం అవుతుంది.
మేఘా వాతైర్ విధూయన్తే వాయవో గిరిభిర్ జితాః । గిరయో వజ్రనిష్పిష్టాశ్ శక్రస్య వశగః పవిః
మేఘాలు గాలులతో చెదరిపోతాయి, గాలులు కొండల చేత నియంత్రించబడతాయి. ఆ కొండలు ఇంద్రుని వజ్రాయుధంతో నుజ్జునుజ్జు అవుతాయి, ఎందుకంటే వజ్రాయుధం ఇంద్రుని చేతిలో ఉంది.
విష్ణునా ధ్రియతే శక్రో విష్ణుర్ గచ్ఛతి జన్తుతామ్ । సుఖదుఃఖదశావేశజరామరణమాలితామ్
ఇంద్రుడు విష్ణువు వలన నిలబడతాడు. కానీ ఆ విష్ణువు కూడా ఎప్పుడో సుఖదుఃఖాలు, మాయ, ముదింపు, మరణం వంటి పరిస్థితుల్లో జీవిగా మారిపోతాడు.
జన్తవో ఽపి మహాకాయా అపి విద్యాయుధాన్వితాః । లిక్షాభిర్ అఙ్గలగ్నాభిర్ ఉపజీవ్యన్త ఏవ హి
పెద్ద శరీరాలు కలిగిన, విద్యా ఆయుధాలతో ఉన్న ప్రాణులు కూడా, చివరికి తమ శరీరానికి అంటుకున్న చిన్న పురుగుల వల్లే జీవించాల్సి వస్తుంది.
అజస్రమ్ ఏవమ్ ఆలూనవిశీర్ణం భూతజఙ్గలమ్ । పరస్పరమ్ అలం మోహాద్ భక్ష్యతే రక్ష్యతే ఽపి చ
ఈ జీవుల లోకం ఎప్పుడూ చీలిపోతూ, విడివిడిగా అవుతూ, పరస్పరం మాయ వల్ల ఒకదానికొకటి తినుకుంటూ, తాము రక్షించుకోవాలని ప్రయత్నించినా, చివరికి నాశనం అవుతూనే ఉంటుంది.
అనారతం వినశ్యన్తి వివిధా భూతజాతయః । అనారతం చ జాయన్తే విచిత్రాః కకుభం ప్రతి
ఎన్నాళ్లూ ఎన్నో రకాల జీవులు నశించిపోతుంటాయి; అలాగే, అన్ని దిశల్లో కొత్త కొత్త రూపాల్లో మళ్లీ మళ్లీ పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి.
జలకోశేషు జాయన్తే మత్స్యేభమకరాదయః । భూమావ్ అన్తః ప్రజాయన్తే కీటౌఘా వృశ్చికాదయః
నీటిలో చేపలు, మొసళ్ళు మొదలైనవి పుడతాయి; భూమిలో పురుగులు, చెడిపోకులు, ఇతర జంతువులు జన్మిస్తాయి.
అన్తరిక్షే ఽపి జాయన్తే ఆకాశే విహగాదయః । వనవీథీషు జాయన్తే సింహవ్యాఘ్రమృగాదయః
ఆకాశంలో పక్షులు మొదలైనవి పుడతాయి; అడవి దారుల్లో సింహాలు, పులులు, జింకలు వంటి జంతువులు పుడతాయి.
ప్రాణ్యఙ్గేష్వ్ అపి జాయన్తే లిక్షాయూకాపిపీలకాః । స్థావరేషు చ జాయన్తే ఘుణాజగరజాతయః
ప్రాణుల శరీరాల్లో కూడా పిడకలు, పిప్పీలు, చీమలు పుట్టుతాయి. అలాగే స్థిరమైన వాటిలో గూడలు, పాములు, వాటి వంటివి జన్మిస్తాయి.
శిలాన్తరేషు జాయన్తే కీటభేకఘుణాదయః । విష్ఠాయామ్ అపి జాయన్తే నానాకీటగణాస్ తథా
రాళ్ల మధ్యలో పురుగులు, కప్పలు, గూడలు మొదలైనవి పుడతాయి. మలంలో కూడా色色పురుగుల గుంపులు పుట్టుతాయి.
ఏవమ్ అన్యేష్వ్ అసఙ్ఖ్యేషు జన్మస్వ్ అపచయేషు చ । అజస్రం కరుణావన్తో నన్దన్తూపరుదన్తు వా
ఇలాగే లెక్కలేనన్ని జనన మరణాల్లో, అవి కరుణతోనో, ఆనందంతోనో, ఆగిపోవడముతోనో ఉన్నా, ఈ ప్రక్రియ ఎప్పటికీ ఆగదు.
అనారతమృతావ్ అస్మిన్న్ అనారతసముద్భవే । సంసారసమ్భ్రమే యుక్తా న తుష్టిర్ న చ దుఃఖితా
ఈ లోకంలో మరణం, జననం ఎడతెగకుండా జరుగుతూనే ఉంటాయి. ఈ సంసార గందరగోళంలో నెమ్మది కూడా లేదు, బాధ కూడా లేదు.
పఙ్క్తయస్ త్వ్ ఏవమ్ ఏవేమా వృక్షపర్ణగణైస్ సహ । ఉత్పత్యోత్పత్య లీయన్తే భూతానాం భూరిసమ్భవాః
ఎలా చెట్టు ఆకులు వరుసగా పుట్టి, మళ్లీ కలిసిపోతాయో, అలాగే ఈ లోకంలో ఎన్నో జీవులు పుట్టి, మళ్లీ అంతలోనే లయమవుతుంటాయి.
యః ప్రవృత్తః కుబుద్ధీనాం దయావాన్ దుఃఖమార్జనే । స హస్తచ్ఛత్త్రనిర్మృష్టసూర్యాంశుః ఖేదమ్ ఏత్య్ అలమ్
తప్పు ఆలోచనలు ఉన్నవాళ్ల మధ్యలో ఉన్నా, దయతో వారి బాధలు తీయడానికి ప్రయత్నించే వాడు, చేతితో పట్టుకున్న గొడుగు వల్ల సూర్యకిరణాలు వేడి తట్టుకోలేని వారికి ఉపశమనం కలిగించినట్టు, అందరి బాధను తొలగిస్తాడు.
న తిర్యక్సమధర్మాణ ఉపదేశ్యా నరా భువి । కథాప్రకథనేనార్థః కస్ స్థాణువికటే వనే
జంతువుల్లాంటి స్వభావం ఉన్నవాళ్లకు ఈ భూమిపై ఎంత చెప్పినా ప్రయోజనం ఉండదు; అడవిలో కదలని చెట్టుకి కథలు చెప్పడం ఎంత వృథా అయితే, వీరికి బోధించడం కూడా అంతే.
కిం కిలోత్ఫాలమనసాం పశూనాం చ విశేషణమ్ । కృష్యన్తే పశవో రజ్జ్వా మనసా మూఢచేతసః
తప్పు ఆలోచనలు ఉన్నవాళ్లు, మూర్ఖులు ఎవరు అన్న తేడా చూసి ప్రయోజనం లేదు. జంతువులను తాడుతో నడిపించేవారు, అలాగే మూర్ఖులు తమ మనసుతోనే బంధించబడి ఉంటారు.
స్వచిత్తపఙ్కమగ్నానాం స్వాశాంశరచితాత్మనామ్ । మూర్ఖాణామ్ ఆపదమ్ దృష్ట్వా ప్రరుదన్త్య్ ఉపలా అపి
తమ మనస్సు మట్టిలో మునిగిపోయి, తమ కోరికలతోనే ఆత్మను తయారుచేసుకున్న మూర్ఖుల దురదృష్టాన్ని చూసి, రాళ్ళు కూడా కన్నీరు పెట్టుకుంటాయి.
అనిర్జితాత్మచిత్తానామ్ అనన్తా దుఃఖరాశయః । తన్మార్జనే కృతప్రజ్ఞో నాతస్ సమ్ప్రతిపద్యతే
తమ మనస్సును జయించని వారికి అంతులేని బాధలు కలుగుతాయి. వాటిని తొలగించేందుకు జాగ్రత్తగా ప్రయత్నించే జ్ఞానికి అలాంటి దుఃఖం కలగదు.
వినిర్జితాత్మచిత్తానాం దుఃఖాని రఘునన్దన । సునివార్యాణి తేనాత్ర జ్ఞాతజ్ఞేయః ప్రవర్తతామ్
తమ మనస్సును జయించుకున్నవారికి బాధలు సులభంగా నివారించదగినవే, రఘునందన. అందువల్ల, ఏమి తెలుసుకోవాలో తెలిసినవాడు ఆ ప్రకారం ఆచరించాలి.
మనో నాస్తి మహాబాహో మా ముధైతత్ ప్రకల్పయ । అనేన కల్పితేన త్వం వేతాలేనేవ హన్యసే
మనస్సు అసలు లేదు, మహాబాహూ. దాన్ని నిజమని ఊహించకు. ఊహలోనే ఉన్న ఆ మనస్సు వల్ల నీవు భ్రమలో పడిపోతున్నావు.
యావద్ విస్మృతవాన్ ఆత్మతత్త్వం మూఢో ఽభవద్ భవాన్ । తావత్ తవ మనోవ్యాలో బభూవాభ్యుదితస్ తతః
నీవు నీ అసలైన స్వరూపాన్ని మరిచిపోయి మాయలో పడినప్పుడే, నీ మనస్సు పాము లాగ పెరిగింది.