విరామవాసనాపాస్తసమస్తభవవాసనాః । ముహూర్తమ్ అమృతామ్భోధివీచీవిలులితా ఇవ
అందరి మనస్సులోని లోక సంబంధ భావనలు, కోరికలు కొంతసేపు పూర్తిగా శాంతించిపోయి, వారు అమృతసముద్రపు అలల్లో తేలిపోతున్నట్లు అనిపించింది.
తా గిరో రామభద్రస్య తస్య చిత్రార్పితైర్ ఇవ । సంశ్రుతాశ్ శృణుకైర్ అన్తర్ ఆనన్దపరిపీవరైః
రామభద్రుని ఆ మాటలు, అద్భుతమైన రంగులతో చిత్రించినట్లుగా, వారి చెవుల్లోకి ప్రవేశించి, హృదయాలను ఆనందంతో నింపాయి.
వసిష్ఠవిశ్వామిత్రాద్యైర్ మునిభిస్ సంసది స్థితైః । జయన్తఘృష్టిప్రముఖైర్ మన్త్రిభిర్ మన్త్రకోవిదైః
వసిష్ఠుడు, విశ్వామిత్రుడు వంటి మహర్షులు సభలో కూర్చొని ఉండగా, జయంతుడు, ఘృష్ఠి మొదలైన మంత్రులు, మంచి సలహా చెప్పగలవారు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
నృపైర్ దశరథప్రఖ్యైః పౌరైః పారశవాదిభిః । సామన్తై రాజపుత్రైశ్ చ బ్రాహ్మణైర్ బ్రహ్మవాదిభిః
దశరథుడు వంటి ప్రసిద్ధ రాజులు, పట్టణవాసులు, పారశవులు మొదలైన గాయకులు, పెద్దలు, రాజ కుమారులు, వేదాలు తెలిసిన బ్రాహ్మణులు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
తథా భృత్యైర్ అమాత్యైశ్ చ పఞ్జరస్థైశ్ చ పక్షిభిః । క్రీడామృగైర్ గతస్పన్దైస్ తురఙ్గైర్ గతచర్వణైః
అలాగే సేవకులు, మంత్రులు, పంజరాల్లో ఉన్న పక్షులు, ఆడుకుంటూ ఉండే కానీ ఇప్పుడు నిశ్చలంగా ఉన్న జింకలు, మేత తినడం ఆపిన గుర్రాలు కూడా అక్కడే ఉన్నాయి.
కౌసల్యాప్రముఖైశ్ చైవ నిజవాతాయనస్థితైః । సంశాన్తభూషణారావైర్ అస్పన్దైర్ వనితాగణైః
కౌసల్యాదేవి మొదలైన మహిళలు తమ తమ గదుల కిటికీల దగ్గర నిలబడి, ఆభరణాల శబ్దం ఆగిపోయి, వారు సమూహాలుగా నిశ్చలంగా ఉన్నారు.
ఉద్యానవల్లీనిలయైర్ విటఙ్కనిలయైర్ అపి । అక్షుబ్ధపక్షతతిభిర్ విహగైర్ విరతారవైః
ఉద్యానాల్లో పెరిగిన వల్లులతో, కోతులు నివసించే చోట్లతో, కలహం లేని పక్షుల గుంపులతో, పాటలు పాడకుండా నిశ్శబ్దంగా ఉన్న పక్షులతో ఆ ప్రదేశం అలంకరించబడింది.
సిద్ధైర్ నభశ్చరైశ్ చైవ తథా గన్ధర్వకిన్నరైః । నారదవ్యాసపులహప్రముఖైర్ మునిపుఙ్గవైః
ఆకాశంలో సంచరించే సిద్ధులు, అలాగే గంధర్వులు, కిన్నరులు, నారదుడు, వ్యాసుడు, పులహుడు వంటి గొప్ప మునులు అక్కడ ఉన్నారు.
అన్యైశ్ చ దేవదేవేశవిద్యాధరమహోరగైః । రామస్య తా విచిత్రార్థా మహోదారా గిరశ్ శ్రుతాః
ఇంకా ఇతర దేవతాధిపతులు, విద్యాధరుల నాయకులు, మహాశక్తివంతమైన నాగులు కూడా అక్కడ ఉన్నారు. అప్పుడు రాముని ఆ అద్భుతమైన, మహోన్నతమైన మాటలు అందరూ విన్నారు.
అథ తూష్ణీం స్థితవతి రామే రాజీవలోచనే । తస్మిన్ రఘుకులాకాశశశాఙ్కసమసున్దరే
అప్పుడు రాఘవ వంశ చంద్రుడివంటి, కమలదృష్టి రాముడు అక్కడ మౌనంగా నిలిచినప్పుడు,
సాధువాదగిరా సార్ధం సిద్ధసార్థసమీరితా । వితానకసమా వ్యోమ్నః పుష్పవృష్టిః పపాత హ
మంచి మాటలు పలికినప్పుడు, సిద్ధుల సమూహం మధ్య, ఆకాశం నుంచి పువ్వుల వర్షం చంద్రమండపంలా జారిపడింది.
మన్దారకోశవిశ్రాన్తభ్రమరద్వన్ద్వనాదినీ । మదిరామోదసౌన్దర్యముదితోన్మదమానవా
మందారపు ముక్కల్లో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న తేనెటీగల గుంపుల మధురమైన గానంతో, పరిమళంతో, అందంతో ఆనందంగా ఉల్లాసంగా మునిగిపోయింది.
వ్యోమవాతవినున్నేవ తారకాణాం పరమ్పరా । పతితేవ ధరాపీఠం స్వర్గస్త్రీహసితచ్ఛటా
ఆకాశపు గాలి ఊదిన నక్షత్రాల వరుసలా భూమిమీద పడి, స్వర్గస్త్రీల చిరునవ్వుల వెలుగు భూమిని కప్పినట్లుగా కనిపించింది.
వృష్టిష్వ్ ఏకశరన్మేఘలవావలిర్ ఇవ చ్యుతా । హైయ్యఙ్గవీనపిణ్డానామ్ ఈరితేవ పరమ్పరా
ఒకే మేఘం నుంచి వర్షపు చినుకుల వరుసలా, లేదా నెయ్యి ముద్దలు వరుసగా జారిపడినట్లుగా ఆ వర్షం కురిసింది.
హిమవృష్టిర్ ఇవోదారా ముక్తాహారచయోపమా । ఐన్దవీ రశ్మిమాలేవ క్షీరోర్మీణామ్ ఇవాతతిః
ఆ జలపాతం మంచు వర్షంలా విరివిగా కురిసింది; ముత్యాల హారంలా మెరిసింది; చంద్రకాంతుల వెలుగులా ప్రకాశించింది; పాల సముద్రపు అలలవలె పరుచుగా ప్రవహించింది.
కిఞ్జల్కామోదవలితా భ్రమద్భృఙ్గకదమ్బకా । సీత్కారగాయదామోదమధురానిలదోలితా
తామర పుష్పాల సువాసనతో పరిమళించింది; ఎగురుతున్న తేనెటీగలతో కదలాడింది; మృదువైన గాలిలో తీయని గీతలు, తేనెటీగల మ్రోగుడు కలిసిపోయి ఆ ప్రవాహాన్ని ఊపిరాడించాయి.
ప్రభ్రమత్కేతకవ్యూహా ప్రసరత్కైరవోత్కరా । ప్రపతత్కున్దవలయా వలత్కువలయాలయా
కేతకీ పుష్పాల సమూహాలు చుట్టూ తిరిగాయి; విరబూసిన కలువ పువ్వుల గుత్తులు విస్తరించాయి; మల్లెపువ్వుల హారాలు జారిపడ్డాయి; నీలకలువల తోటలు మెరిసిపోయాయి.
ఆపూరితాఙ్గనారామగృహచ్ఛాదనచత్వరా । ఉద్గ్రీవపురవాస్తవ్యవరనారీవిలోకితా
అందమైన యువతుల ఇళ్ల మేడలు, ప్రాంగణాలు ఆ జలపాతంతో నిండిపోయాయి; పట్టణంలో నివసించే వారు, ఆడవారు మెడలు పైకెత్తి ఆ దృశ్యాన్ని ఆశ్చర్యంగా చూశారు.
నిరభ్రోత్పలసఙ్కాశవ్యోమవృష్టిర్ అనాకులా । అదృష్టపూర్వా సర్వస్య జనస్య జనితస్మయా
ఆకాశంలో ఎలాంటి మేఘాలు లేకుండా, నీలపు కమలాల్లా నిర్మలంగా ఉన్న వర్షం కురిసింది. ఇంతవరకు ఎవరూ చూడని ఆ వింత వర్షాన్ని చూసి అందరూ ఆశ్చర్యంతో చిరునవ్వు చిందించారు.
అదృష్టపూర్వా సిద్ధౌఘకరోత్కరసమీరితా । సా ముహూర్తచతుర్భాగే పుష్పవృష్టిః పపాత హ
ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ చూడని ఆ పుష్పవర్షం, సిద్ధుల ఊపిరితో ఊదబడినట్లుగా, నాలుగవ భాగం ముహూర్తం పాటు కురిసింది.
ఆపూరితసభాలోకే శాన్తే కుసుమవర్షణే । ఇమాన్ సిద్ధగణాలాపాఞ్ శుశ్రువుస్ తే సభాసదః
సభలోని ప్రజలు నిండిపోయి, మృదువుగా పువ్వులు కురిసే వర్షం ఆగినప్పుడు, అక్కడున్నవారు సిద్ధుల సంభాషణలు వినగలిగారు.
ఆకల్పం సిద్ధసేనాసు భ్రమద్భిర్ అభితో దివమ్ । అపూర్వమ్ అద్య త్వ్ అస్మాభిశ్ శ్రుతం శ్రుతిరసాయనమ్
ఎన్నో కాలాలుగా ఆకాశంలో తిరుగుతున్న సిద్ధుల మధ్య కూడా, ఈరోజు మనం వినింది అసాధారణమైనది—నిజంగా మధురమైన మాటల అమృతం.
యద్ అనేన కిలోదారమ్ ఉక్తం రఘుకులేన్దునా । వీతరాగతయా తద్ ధి వాక్పతేర్ అప్య్ అగోచరమ్
రఘువంశ చంద్రుడు ఎంతో విరక్తితో చెప్పిన ఈ మాటలు, వాక్పతికి కూడా అందని గొప్పవి.
అహో వత మహత్ పుణ్యమ్ అద్యాస్మాభిర్ ఇదం శ్రుతమ్ । వచో రామముఖోద్భూతమ్ అమృతాహ్లాదకం ధియః
అయ్యో! ఎంత గొప్ప పుణ్యం కలిగిందో, ఈ రోజు రాముని నోటినుంచి వెలువడిన, మనసుకు అమృతంలా ఆనందాన్ని ఇచ్చే మాటలు మేము విన్నాము.
ఉపశమామృతసున్దరమ్ ఆదరాద్ అధిగతోత్తమతాపదమ్ ఏష యత్ । కథితవాన్ ఉచితం రఘునన్దనస్ సపది తేన వయం ప్రతిబోధితాః
రఘునందనుడు ఎంతో యోగ్యంగా, ఉపశాంతి అనే అమృతంలా అందమైన పరమ స్థితిని వివరించాడు. అందువల్ల మేమంతా వెంటనే జ్ఞానోదయమయ్యాం.
పావనస్యాస్య వచసః ప్రోక్తస్య రఘుకేతునా । నిర్ణయం శ్రోతుమ్ ఉచితం వక్ష్యమాణం మహర్షిభిః
రఘువంశ ధ్వజుడు పలికిన ఈ పవిత్రమైన మాటల గురించి మహర్షులు చెప్పబోయే నిర్ణయాన్ని వినడం మనకు యోగ్యం.
నారదవ్యాసపులహప్రముఖా మునిపుఙ్గవాః । ఆగచ్ఛతాశ్వ్ అవిఘ్నేన సర్వ ఏవ మహర్షయః
నారదుడు, వ్యాసుడు, పులహుడు మొదలైన మహర్షులు అందరూ ఎలాంటి అడ్డంకీ లేకుండా అక్కడికి వచ్చారు.
పతామః పరితః పుణ్యామ్ ఏతాం దాశరథీం సభామ్ । నీరన్ధ్రకనకామ్భోజాం నలినీమ్ ఇవ షట్పదాః
ఈ పవిత్రమైన దాశరథి సభను మనం చుట్టూ చేరుదాం, అది పొరలు లేని బంగారు కమలంలా ఉంది, మేము తేనెటీగలవలె చుట్టూ చేరుదాం.
ఇత్య్ ఉక్త్వా సా సమస్తైవ వ్యోమావాసనివాసినీ । ఆపపాత సభాం తత్ర దివ్యా మునిపరమ్పరా
అలా అన్న తరువాత, ఆకాశంలో నివసించే ఆ మహర్షుల వంశమంతా ఆ సభలోకి దిగి వచ్చింది.
అగ్రస్థితమరుత్పృష్ఠరణద్వీణమునీశ్వరా । పయఃపీనఘనశ్యామవ్యాసమేచకితాన్తరా
ముందుగా నిలబడి ఉన్న వాయువు వెనుక నుంచి వీస్తుండగా, అరణ్యంలో నివసించే గొప్ప మునులు, మేఘంలా నలుపు, నీటితో నిండిన వ్యాసుడు మధ్యలో ఉండగా, అక్కడ పరస్పరం కలిసిపోయారు.