అథ వా తాదృశీ బ్రహ్మన్ యుక్తిర్ యది న విద్యతే । న వక్తి మమ వా కశ్చిద్ విద్యమానామ్ అపి స్ఫుటమ్
బ్రహ్మన్, అలాంటి మార్గం ఏదైనా లేకపోతే, లేకపోతే అది ఉన్నా కూడా ఎవ్వరూ నాకు స్పష్టంగా చెప్పకపోతే,
స్వయం చైవ న చాప్నోమి తాం విశ్రాన్తిమ్ అనుత్తమామ్ । తద్ అహం త్యక్తసర్వేహో నిరహఙ్కారతాం గతః
నేను కూడా ఆ పరమ విశ్రాంతిని పొందలేకపోతే, అప్పుడు అన్ని ఆశలను వదిలేసి, అహంకారాన్ని త్యజించి ఉంటాను.
న భోక్ష్యే న పిబామ్య్ అమ్బు నాహం పరిదధే ఽమ్బరమ్ । కరోమి నాహం వ్యాపారం స్నానదానాశనాదికమ్
నేను తినను, నీళ్లు త్రాగను, దుస్తులు ధరించను; స్నానం, దానం, భోజనం వంటి పనులు ఏవీ చేయను.
న చ తిష్ఠామి కార్యేషు సమ్పత్స్వ్ ఆపద్దశాసు చ । న కిఞ్చిద్ అభివాఞ్ఛామి దేహత్యాగాద్ ఋతే మునే
సంపదలోనైనా, కష్టంలోనైనా పనుల్లో పాల్గొనను; మునీశ్వరా, శరీరాన్ని వదిలిపెట్టడం తప్ప ఇంకేమీ కోరుకోను.
కేవలం విగతాశఙ్కో నిర్మమో గతమత్సరః । మౌనమ్ ఏవేహ తిష్ఠామి లిపికర్మస్వ్ ఇవార్పితః
భయమూ లేకుండా, నా అనే భావన లేకుండా, అసూయ లేకుండా, నేను ఇక్కడ నిశ్శబ్దంగా ఉంటాను. ఎవరో నన్ను వ్రాయడానికి కూర్చోబెట్టినట్టు ఉండిపోతాను.
అథ క్రమేణ సన్త్యజ్య సశ్వాసోచ్ఛ్వాససంవిదమ్ । సన్నివేశం త్యజామీమమ్ అనర్థం దేహనామకమ్
తర్వాత, ఊపిరి పోసుకోవడం, వదలడం అన్నది కూడా మరిచిపోతూ, ఈ శరీరం అనే వ్యర్థమైన ఏర్పాటును కూడా విడిచిపెడతాను.
నాహమ్ అస్య న మే దేహశ్ శామ్యామ్య్ అస్నేహదీపవత్ । సర్వమ్ ఏవ పరిత్యజ్య త్యజామీదం కలేవరమ్
ఈ శరీరం నాకు కాదు, నేను దీనికాదు. నూనె లేని దీపంలా నిశ్చలంగా ఉంటాను. అన్నీ వదిలేసి, ఈ శరీరాన్ని కూడా విడిచిపెడతాను.
ఇత్య్ ఉక్తవాన్ అమలశీతకరాభిరామో రామో మహత్తరవివేకవికాసిచేతాః । తూష్ణీం బభూవ పురతో మహతాం ఘనానాం కేకారవశ్రమవశాద్ ఇవ నీలకణ్ఠః
ఇలా అమలమైన, చల్లని చేతులతో రాముడు, గొప్ప వివేకంతో మనసు విస్తరించుకొని, మహానుభావుల ముందర నిశ్శబ్దంగా నిలిచిపోయాడు. మేఘాల్లో గంభీరంగా అరవడం తర్వాత నీలకంఠ పక్షి ఎలా విశ్రాంతి తీసుకుంటుందో అలా.
వదత్య్ ఏవం మనోమోహవినివృత్తికరం వచః । రామే రాజీవపత్త్రాక్షే తస్మిన్ రాజకుమారకే
మనస్సు మాయను తొలగించే ఆ మాటలు రామునికి, పద్మదళం వంటి కళ్లున్న ఆ రాజకుమారునికి చెప్పినప్పుడు—
సర్వే బభూవుస్ తత్రస్థా విస్మయోత్ఫుల్లలోచనాః । ధృతామ్బరా దేహరుహైర్ గిరశ్ శ్రోతుమ్ ఇవోద్గతైః
అక్కడ ఉన్న అందరూ ఆశ్చర్యంతో కళ్లను పెద్దవిగా చేసుకొని, వస్త్రాలు సరిచేసుకుని, మాటలు వినాలని శరీరమంతా ఉత్సాహంతో పైకి లేచినట్లయ్యారు.
విరామవాసనాపాస్తసమస్తభవవాసనాః । ముహూర్తమ్ అమృతామ్భోధివీచీవిలులితా ఇవ
అందరి మనస్సులోని లోక సంబంధ భావనలు, కోరికలు కొంతసేపు పూర్తిగా శాంతించిపోయి, వారు అమృతసముద్రపు అలల్లో తేలిపోతున్నట్లు అనిపించింది.
తా గిరో రామభద్రస్య తస్య చిత్రార్పితైర్ ఇవ । సంశ్రుతాశ్ శృణుకైర్ అన్తర్ ఆనన్దపరిపీవరైః
రామభద్రుని ఆ మాటలు, అద్భుతమైన రంగులతో చిత్రించినట్లుగా, వారి చెవుల్లోకి ప్రవేశించి, హృదయాలను ఆనందంతో నింపాయి.
వసిష్ఠవిశ్వామిత్రాద్యైర్ మునిభిస్ సంసది స్థితైః । జయన్తఘృష్టిప్రముఖైర్ మన్త్రిభిర్ మన్త్రకోవిదైః
వసిష్ఠుడు, విశ్వామిత్రుడు వంటి మహర్షులు సభలో కూర్చొని ఉండగా, జయంతుడు, ఘృష్ఠి మొదలైన మంత్రులు, మంచి సలహా చెప్పగలవారు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
నృపైర్ దశరథప్రఖ్యైః పౌరైః పారశవాదిభిః । సామన్తై రాజపుత్రైశ్ చ బ్రాహ్మణైర్ బ్రహ్మవాదిభిః
దశరథుడు వంటి ప్రసిద్ధ రాజులు, పట్టణవాసులు, పారశవులు మొదలైన గాయకులు, పెద్దలు, రాజ కుమారులు, వేదాలు తెలిసిన బ్రాహ్మణులు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
తథా భృత్యైర్ అమాత్యైశ్ చ పఞ్జరస్థైశ్ చ పక్షిభిః । క్రీడామృగైర్ గతస్పన్దైస్ తురఙ్గైర్ గతచర్వణైః
అలాగే సేవకులు, మంత్రులు, పంజరాల్లో ఉన్న పక్షులు, ఆడుకుంటూ ఉండే కానీ ఇప్పుడు నిశ్చలంగా ఉన్న జింకలు, మేత తినడం ఆపిన గుర్రాలు కూడా అక్కడే ఉన్నాయి.
కౌసల్యాప్రముఖైశ్ చైవ నిజవాతాయనస్థితైః । సంశాన్తభూషణారావైర్ అస్పన్దైర్ వనితాగణైః
కౌసల్యాదేవి మొదలైన మహిళలు తమ తమ గదుల కిటికీల దగ్గర నిలబడి, ఆభరణాల శబ్దం ఆగిపోయి, వారు సమూహాలుగా నిశ్చలంగా ఉన్నారు.
ఉద్యానవల్లీనిలయైర్ విటఙ్కనిలయైర్ అపి । అక్షుబ్ధపక్షతతిభిర్ విహగైర్ విరతారవైః
ఉద్యానాల్లో పెరిగిన వల్లులతో, కోతులు నివసించే చోట్లతో, కలహం లేని పక్షుల గుంపులతో, పాటలు పాడకుండా నిశ్శబ్దంగా ఉన్న పక్షులతో ఆ ప్రదేశం అలంకరించబడింది.
సిద్ధైర్ నభశ్చరైశ్ చైవ తథా గన్ధర్వకిన్నరైః । నారదవ్యాసపులహప్రముఖైర్ మునిపుఙ్గవైః
ఆకాశంలో సంచరించే సిద్ధులు, అలాగే గంధర్వులు, కిన్నరులు, నారదుడు, వ్యాసుడు, పులహుడు వంటి గొప్ప మునులు అక్కడ ఉన్నారు.
అన్యైశ్ చ దేవదేవేశవిద్యాధరమహోరగైః । రామస్య తా విచిత్రార్థా మహోదారా గిరశ్ శ్రుతాః
ఇంకా ఇతర దేవతాధిపతులు, విద్యాధరుల నాయకులు, మహాశక్తివంతమైన నాగులు కూడా అక్కడ ఉన్నారు. అప్పుడు రాముని ఆ అద్భుతమైన, మహోన్నతమైన మాటలు అందరూ విన్నారు.
అథ తూష్ణీం స్థితవతి రామే రాజీవలోచనే । తస్మిన్ రఘుకులాకాశశశాఙ్కసమసున్దరే
అప్పుడు రాఘవ వంశ చంద్రుడివంటి, కమలదృష్టి రాముడు అక్కడ మౌనంగా నిలిచినప్పుడు,
సాధువాదగిరా సార్ధం సిద్ధసార్థసమీరితా । వితానకసమా వ్యోమ్నః పుష్పవృష్టిః పపాత హ
మంచి మాటలు పలికినప్పుడు, సిద్ధుల సమూహం మధ్య, ఆకాశం నుంచి పువ్వుల వర్షం చంద్రమండపంలా జారిపడింది.
మన్దారకోశవిశ్రాన్తభ్రమరద్వన్ద్వనాదినీ । మదిరామోదసౌన్దర్యముదితోన్మదమానవా
మందారపు ముక్కల్లో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న తేనెటీగల గుంపుల మధురమైన గానంతో, పరిమళంతో, అందంతో ఆనందంగా ఉల్లాసంగా మునిగిపోయింది.
వ్యోమవాతవినున్నేవ తారకాణాం పరమ్పరా । పతితేవ ధరాపీఠం స్వర్గస్త్రీహసితచ్ఛటా
ఆకాశపు గాలి ఊదిన నక్షత్రాల వరుసలా భూమిమీద పడి, స్వర్గస్త్రీల చిరునవ్వుల వెలుగు భూమిని కప్పినట్లుగా కనిపించింది.
వృష్టిష్వ్ ఏకశరన్మేఘలవావలిర్ ఇవ చ్యుతా । హైయ్యఙ్గవీనపిణ్డానామ్ ఈరితేవ పరమ్పరా
ఒకే మేఘం నుంచి వర్షపు చినుకుల వరుసలా, లేదా నెయ్యి ముద్దలు వరుసగా జారిపడినట్లుగా ఆ వర్షం కురిసింది.
హిమవృష్టిర్ ఇవోదారా ముక్తాహారచయోపమా । ఐన్దవీ రశ్మిమాలేవ క్షీరోర్మీణామ్ ఇవాతతిః
ఆ జలపాతం మంచు వర్షంలా విరివిగా కురిసింది; ముత్యాల హారంలా మెరిసింది; చంద్రకాంతుల వెలుగులా ప్రకాశించింది; పాల సముద్రపు అలలవలె పరుచుగా ప్రవహించింది.
కిఞ్జల్కామోదవలితా భ్రమద్భృఙ్గకదమ్బకా । సీత్కారగాయదామోదమధురానిలదోలితా
తామర పుష్పాల సువాసనతో పరిమళించింది; ఎగురుతున్న తేనెటీగలతో కదలాడింది; మృదువైన గాలిలో తీయని గీతలు, తేనెటీగల మ్రోగుడు కలిసిపోయి ఆ ప్రవాహాన్ని ఊపిరాడించాయి.
ప్రభ్రమత్కేతకవ్యూహా ప్రసరత్కైరవోత్కరా । ప్రపతత్కున్దవలయా వలత్కువలయాలయా
కేతకీ పుష్పాల సమూహాలు చుట్టూ తిరిగాయి; విరబూసిన కలువ పువ్వుల గుత్తులు విస్తరించాయి; మల్లెపువ్వుల హారాలు జారిపడ్డాయి; నీలకలువల తోటలు మెరిసిపోయాయి.
ఆపూరితాఙ్గనారామగృహచ్ఛాదనచత్వరా । ఉద్గ్రీవపురవాస్తవ్యవరనారీవిలోకితా
అందమైన యువతుల ఇళ్ల మేడలు, ప్రాంగణాలు ఆ జలపాతంతో నిండిపోయాయి; పట్టణంలో నివసించే వారు, ఆడవారు మెడలు పైకెత్తి ఆ దృశ్యాన్ని ఆశ్చర్యంగా చూశారు.
నిరభ్రోత్పలసఙ్కాశవ్యోమవృష్టిర్ అనాకులా । అదృష్టపూర్వా సర్వస్య జనస్య జనితస్మయా
ఆకాశంలో ఎలాంటి మేఘాలు లేకుండా, నీలపు కమలాల్లా నిర్మలంగా ఉన్న వర్షం కురిసింది. ఇంతవరకు ఎవరూ చూడని ఆ వింత వర్షాన్ని చూసి అందరూ ఆశ్చర్యంతో చిరునవ్వు చిందించారు.
అదృష్టపూర్వా సిద్ధౌఘకరోత్కరసమీరితా । సా ముహూర్తచతుర్భాగే పుష్పవృష్టిః పపాత హ
ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ చూడని ఆ పుష్పవర్షం, సిద్ధుల ఊపిరితో ఊదబడినట్లుగా, నాలుగవ భాగం ముహూర్తం పాటు కురిసింది.