దివి భూమౌ తథాకాశే బహిర్ అన్తశ్ చ మే విభుః । యో ఽవభాత్య్ అవభాసాత్మా తస్మై విశ్వాత్మనే నమః
ఆకాశంలో, భూమిపై, అంతరిక్షంలో, నా లోపల బయటా ఎక్కడైనా వ్యాపించి, వెలుగుగా ప్రకాశించే ఆ విశ్వాత్మకు నా నమస్కారం.
అహమ్ బద్ధో విముక్తస్ స్యామ్ ఇతి యస్యాస్తి నిశ్చయః । నాత్యన్తతజ్జ్ఞో నాతజ్జ్ఞస్ సో ఽస్మిఞ్ శాస్త్రే ఽధికారవాన్
నేను బంధించబడ్డవాడిని, నేను విముక్తుడవుతాను అని దృఢంగా నమ్మే వాడికి, అన్యథా పూర్తిగా తెలియని వాడికీ, పూర్తిగా తెలిసిన వాడికీ కాకుండా, ఈ శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి అర్హత ఉంటుంది.
కథోపాయాన్ విచార్యాదౌ మోక్షోపాయాన్ ఇమాన్ అథ । యో విచారయతి ప్రాజ్ఞో న స భూయో ఽభిజాయతే
ప్రారంభంలోనే ఈ మోక్ష మార్గాలను, విముక్తికి దారి చూపే ఉపాయాలను పరిశీలించే జ్ఞాని, మరలా జన్మించడు.
అస్మిన్ రామాయణే నామ కథోపాయాన్ మహాఫలాన్ । ఏతాంస్ తు ప్రథమం కృత్వా పురాహమ్ అరిమర్దన
ఈ రామాయణం అనే గ్రంథంలో, ఓ శత్రునాశక రామా, మోక్షానికి దారితీసే ఫలప్రదమైన కథలను ముందుగా నేను వివరించాను.
శిష్యాయాస్మై వినీతాయ భరద్వాజాయ ధీమతే । ఏకాగ్రో దత్తవాన్ రమ్యాన్ మణీన్ అబ్ధిర్ ఇవార్థినే
వినయంతో కూడిన, మేధావి అయిన భరద్వాజునికి, సముద్రం తనకోసం కోరినవానికి మణులను ఇచ్చినట్టు, గురువు ఏకాగ్రతతో ఈ మధురమైన మణులను ఇచ్చాడు.
తత ఏతే కథోపాయా భరద్వాజేన ధీమతా । కస్మింశ్చిన్ మేరుగహనే బ్రహ్మణో ఽగ్ర ఉదాహృతాః
తర్వాత, ఈ కథలను, ముక్తికి మార్గమయ్యే ఉపాయాలను, ధీమంతుడు అయిన భరద్వాజుడు, బ్రహ్మ ఆజ్ఞతో, మేరు పర్వతంలోని ఒక గుహలో చెప్పాడు.
అథాస్య తుష్టో భగవాన్ బ్రహ్మా లోకపితామహః । వరం పుత్ర గృహాణేతి సమువాచ మహాశయః
అప్పుడు సంతృప్తిచెందిన లోకపితామహుడు అయిన భగవంతుడు బ్రహ్మ, గొప్ప దయతో, "బిడ్డా, నీకు కావలసిన వరం కోరుకో" అని అన్నాడు.
భగవన్ భూతభవ్యేశ వరో ఽయం మే ఽద్య రోచతే । యేనేయం జనతా దుఃఖాన్ ముచ్యతే తద్ ఉదాహర
ప్రభూ! భూతభవ్యాధిపతి! ఈ రోజు నాకు ఈ వరమే ఇష్టం: ఈ జనులు బాధల నుంచి విముక్తి పొందే మార్గాన్ని మీరు చెప్పండి.
గురుం వాల్మీకిమ్ అత్రాశు ప్రార్థయస్వ ప్రయత్నతః । తేనేదం యత్ సమారబ్ధం రామాయణమ్ అనిన్దితమ్
ఇక్కడ వాల్మీకి మహర్షిని శ్రద్ధగా కలిసి, ఆయనను మనస్ఫూర్తిగా ప్రార్థించు. ఆయన చేత ఈ నిందలేని రామాయణం రచించబడింది.
తస్మిఞ్ జ్ఞాతే నరో మోహాత్ సమగ్రాత్ సన్తరిష్యతి । సేతునేవామ్బుధేః పారమ్ అపారగుణశాలినా
ఈ రహస్యాన్ని ఎవరైనా తెలుసుకుంటే, వారు మాయలో ఉన్నా కూడా, సముద్రాన్ని దాటి పోయే వంతెనలా, అన్ని కష్టాలను సులభంగా దాటి వెళ్ళగలరు.
ఇత్య్ ఉక్త్వా స భరద్వాజం పరమేష్ఠీ మమాశ్రమమ్ । అభ్యాగమత్ సమం తేన భరద్వాజేన భూతకృత్
ఇలా చెప్పిన తరువాత, భరద్వాజునితో కలిసి సృష్టికర్త నా ఆశ్రమానికి వచ్చాడు.
తూర్ణం సమ్పూజితో దేవస్ సో ఽర్ఘ్యపాద్యాదినా మయా । అవోచన్ మాం మహాసత్త్వస్ సర్వభూతహితే రతః
వేగంగా నేను ఆ దేవునికి పాద్యార్ఘ్యాదులతో సత్కారం చేశాను. అన్ని జీవుల మేలుకోసం ఎల్లప్పుడూ తపిస్తున్న ఆ మహాత్ముడు నాతో మాట్లాడాడు.
రామస్వభావకథనాద్ అస్మాద్ వరమునే త్వయా । నోద్యోగస్ సమ్పరిత్యాజ్య ఆ సమాప్తేర్ అనిన్దితాత్
ఓ మహర్షీ, రాముని స్వభావాన్ని వివరించడంలో, ఈ నిష్కళంకమైన పనిని పూర్తిచేసే వరకు నీవు నీ ప్రయత్నాన్ని ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టకూడదు.
జ్ఞాతేనానేన లోకో ఽయమ్ అస్మాత్ సంసారసఙ్కటాత్ । సముత్తరిష్యతి క్షిప్రం పోతేనేవాశు సాగరాత్
ఇది తెలుసుకుంటే, ఈ లోకం సంసార బంధనాల నుండి త్వరగా బయటపడుతుంది. అది సముద్రాన్ని పడవలో వేగంగా దాటి పోవడం లాంటిది.
వక్తుం తవైతమ్ ఏవార్థమ్ అహమ్ ఆగతవాన్ అయమ్ । కురు లోకహితార్థం త్వం శాస్త్రమ్ ఇత్య్ ఉక్తవాన్ అజః
ఈ విషయాన్ని నీకు చెప్పడానికే నేను వచ్చాను. నువ్వు లోకహితార్థంగా ఈ శాస్త్రాన్ని రచించు అని అజుడు అన్నాడు.
మమ పుణ్యాశ్రమాత్ తస్మాత్ క్షణాద్ అన్తర్ధిమ్ ఆగతః । ముహూర్తాద్ ఉద్యతః ప్రోచ్చైస్ తరఙ్గ ఇవ వారిణః
అతడు నా పవిత్ర ఆశ్రమం నుండి ఒక్క క్షణంలో కనిపించకుండా పోయాడు. నీటిలో నుంచి ఎగిసే అలలా, ఒక్క సేపులో పైకి లేచాడు.
తస్మిన్ ప్రయాతే భగవత్య్ అహం విస్మయమ్ ఆగతః । పునస్ తత్ర భరద్వాజమ్ అపృచ్ఛం స్వచ్ఛయా ధియా
ఆ మహానుభావుడు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, నాకు గొప్ప ఆశ్చర్యం కలిగింది. అప్పుడు నేను స్పష్టమైన మనస్సుతో అక్కడే భరద్వాజుని మళ్లీ అడిగాను.
కిమ్ ఏతద్ బ్రహ్మణా ప్రోక్తమ్ భరద్వాజ వదాశు మే । ఇత్య్ ఉక్తేన పునః ప్రోక్తమ్ భరద్వాజేన మే ఽనఘ
భరద్వాజా, బ్రహ్మదేవుడు ఏమి చెప్పాడో నాకు త్వరగా చెప్పు అని అడిగాను. అప్పుడు, ఓ పాపరహితుడా, భరద్వాజుడు మళ్లీ నాకు ఇలా చెప్పాడు.
ఏతద్ ఉక్తమ్ భగవతా యథా రామాయణం కురు । సర్వలోకహితాయాశు సంసారార్ణవపోతకమ్
భగవంతుడు ఇలా చెప్పారు — 'రామాయణాన్ని అన్ని లోకాల మేలుకోసం, ఈ సంసారసముద్రాన్ని త్వరగా దాటే పడవలా రచించు' అని.
మహ్యం చ భగవన్ బ్రూహి కథం సంసారసఙ్కటే । రామో వ్యవహృతో ఽప్య్ అస్మిన్ భరతశ్ చ మహామనాః
ఓ మహానుభావా, ఈ సంసారబంధంలో రాముడు కూడా వ్యవహారాలలో ఉండి, భరతుడు కూడా మహోన్నతమైన మనస్సుతో ఎలా ప్రవర్తించారు? దయచేసి నాకు చెప్పు.
శత్రుఘ్నో లక్ష్మణశ్ చాపి సీతా చాపి యశస్వినీ । రామానుయాయినస్ తే వా మన్త్రిపుత్రా మహాధియః
శత్రుఘ్నుడు, లక్ష్మణుడు, మహిమగల సీతాదేవి, అలాగే రాముని వెంట నడిచిన మంత్రిపుత్రులు — వీరు అందరూ ఎలా ఉన్నారు?
నిర్దుఃఖతాం కథం తే తు ప్రాప్తాస్ తద్ బ్రూహి మే స్ఫుటమ్ । తథైవాహం తరిష్యామి తతో జనతయా సహ
వారు బాధలన్నీ దాటి సుఖంగా ఎలా జీవించగలిగారు? దయచేసి నాకు స్పష్టంగా చెప్పు. అలా తెలిసిన తరువాత, నేనూ నా ప్రజలతో కలిసి ఆ మార్గాన్ని అనుసరిస్తాను.
భరద్వాజేన రాజేన్ద్ర యదేత్య్ ఉక్తో ఽస్మి సాదరమ్ । తదా కర్తుం విభోర్ ఆజ్ఞామ్ అహం వక్తుం ప్రవృత్తవాన్
భరద్వాజుడు, ఓ రాజా, 'అలా జరుగనీ' అని గౌరవంగా చెప్పినప్పుడు, ప్రభువు ఆజ్ఞను పాటించేందుకు నేను మాటలు ప్రారంభించాను.
శృణు వత్స భరద్వాజ యథాపృష్టం వదామి తే । శ్రుతేన యేన సమ్మోహమ్ అలం దూరీకరిష్యసి
విను కుమారుడా భరద్వాజా, నువ్వు అడిగినట్టు నేను చెప్పబోతున్నాను. ఇది వినగానే నీ మాయా భ్రమ పూర్తిగా తొలగిపోతుంది.
తథా వ్యవహర ప్రాజ్ఞ యథా వ్యవహృతస్ సుఖీ । సర్వాసంసక్తయా బుద్ధ్యా రామో రాజీవలోచనః
అందువల్ల, నీవు కూడా అన్ని విషయాలలో అనాసక్తమైన మనస్సుతో, పద్మపాత్రం వంటి కన్నులు కలిగిన రాముడు చేసినట్లే, జ్ఞానంతో వ్యవహరించు. అప్పుడు నీవు సుఖంగా ఉంటావు.
లక్ష్మణో భరతశ్ చైవ శత్రుఘ్నశ్ చ మహామనాః । కౌసల్యా చ సుమిత్రా చ సీతా దశరథస్ తథా
అలాగే లక్ష్మణుడు, భరతుడు, మహాత్ముడైన శత్రుఘ్నుడు, కౌసల్యా, సుమిత్రా, సీతా మరియు దశరథుడు కూడా ఉన్నారు.
కృతాస్థశ్ చావిరోధశ్ చ బోధపారమ్ ఉపాగతః । వసిష్ఠో వామదేవశ్ చ మన్త్రిణో ఽష్టౌ తథేతరే
దృఢమైన స్థిరతను, ఎవ్వరితోనూ విరోధం లేకుండా, పరిపూర్ణ జ్ఞానాన్ని పొందిన వసిష్ఠుడు, వామదేవుడు, ఇంకా ఎనిమిది మంది మంత్రులు కూడా ఉన్నారు.
ఘృష్టిర్ వికున్తో భామశ్ చ సత్యవర్ధన ఏవ చ । విభీషణస్ సుషేణశ్ చ హనుమాన్ ఇన్ద్రజిత్ తథా
ఘృష్ఠి, వికుంఠుడు, భాముడు, సత్యవర్ధనుడు, విభీషణుడు, సుషేణుడు, హనుమంతుడు, అలాగే ఇంద్రజిత్ కూడా ఉన్నారు.
ఏతే ఽష్టావింశతిః ప్రోక్తాస్ సమనీరాగచేతసః । జీవన్ముక్తా మహాత్మానో యథాప్రాప్తానువర్తినః
ఈ ఇరవై ఎనిమిది మంది, ఎవరి మనస్సులో కూడా ఆసక్తి లేకుండా, వచ్చినదాన్ని అంగీకరిస్తూ, నిజమైన జ్ఞానంతో జీవిస్తూ, మహాత్ములుగా, బ్రతికుండగానే విముక్తులయ్యారని చెప్పబడింది.
ఏభిర్ యథా హృతం దత్తం గృహీతమ్ ఉషితం స్మృతమ్ । తథా చేద్ వర్తసే పుత్ర ముక్త ఏవాసి సఙ్కటాత్
బిడ్డా, నీవు కూడా వాళ్లలా, ఇచ్చినా, తీసుకున్నా, ఎక్కడ ఉన్నా, ఏది గుర్తు చేసుకున్నా, మనసులో ఆసక్తి లేకుండా జీవిస్తే, నీవు నిజంగా బాధలన్నీ దాటి విముక్తుడవవు.