ఓ రామా! మనిషి తన శత్రువులైన ఇంద్రియాలను ఎప్పటికప్పుడు జయించేందుకు శ్రమించాలి. ఇంద్రియాలపై విజయం సాధించేవరకు, ఆత్మ తనలో తానే తృప్తి పొందే వరకు ఈ ప్రయత్నం కొనసాగించాలి. సర్వవ్యాపకుడైన పరమాత్మ, దేవతల అధిపతి, స్వయంగా వెలుగునిచ్చే ఆ పరబ్రహ్మ తృప్తి చెందినపుడు, ఎలాంటి దుఃఖ భావనలనైనా పూర్తిగా నాశనం చేస్తాడు. ఆ పరమాత్మను, ఉన్నతమైనదీ, నీచమైనదీ అన్న భావాలను దాటి చూసినపుడు, మాయా విత్తనాలైన భ్రమలు, వివిధ విపత్తుల వర్షాలు, అబద్ధపు గ్రహణాలన్నీ అంతమవుతాయి. ఎల్లప్పుడూ, జనకునిలా, అన్ని చర్యల నుండి విముక్తమైన మనస్సుతో, జ్ఞానంతో స్వరూపాన్ని దర్శిస్తూ, గొప్ప సౌభాగ్యాన్ని, శ్రేష్ఠతను పొందుము, రామా! ఎప్పుడూ విచారణలో నిమగ్నుడై, చంచలమైన ప్రజలను పరిశీలిస్తుంటే, జనకుని దృష్టాంతంలోనిలా, ఒక సమయం వచ్చినపుడు ఆత్మ తనలో తానే ప్రశాంతమవుతుంది. భవబయంతో ఉన్నవారికి, విధి, కర్మ, ధనం, బంధువులు—ఇవేవీ ఆశ్రయం కాదు; తమ స్వంత ప్రయత్నమే నిజమైన ఆశ్రయం. విధి మీద ఆధారపడేవారు, అనేక చర్యలలో మునిగిపోయేవారు—రామా, వారి బుద్ధి ముద్దుగా, నాశనానికి దారి తీస్తుంది, అనుసరించదగినది కాదు. దృఢమైన వివేకాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, ఆత్మను ఆత్మతోనే తెలుసుకుంటూ, విరక్తి ద్వారా బుద్ధిని ఎత్తిపట్టి, సంసారసాగరాన్ని దాటి పోవాలి. ఇదే, రామా! జ్ఞానసాధన గురించి వివరించబడింది—ఇది ఆనందాన్ని కలిగించే ఫలం వానపడ్డట్లు వచ్చి, అజ్ఞాన వృక్షాన్ని నాశనం చేస్తుంది. జనకునిలో ఉన్నది లాంటి మహాజ్ఞానం, మేధావిలో కూడా సహజంగా ఉదయించే కమలంలా వికసిస్తుంది. ప్రశాంతమైన మనస్సు విచారణ ద్వారా కరిగిపోతుంది; మంచు ఎండలో కరిగిపోవడం లాగానే, అది రంగు, రూపం, స్పర్శను కోల్పోతుంది. 'నేను ఇదే' అనే భావన అజ్ఞాన రాత్రిలో కరిగిపోతే, స్వరూప ప్రకాశమైన పరిపూర్ణ వెలుగు స్వయంగా వెలుగుతుంది. 'నేను ఇదే' అనే సంకోచ భావన కరిగిపోయినపుడు, అనంత ప్రపంచాలను వ్యాపించే విస్తృతమైన చైతన్యం ఉద్భవిస్తుంది. జనకుడు అహంకార వాసనలను వదిలిపెట్టినట్లే, నీవు కూడా విచారణ చేసి, వాటిని నీలో విడిచిపెట్టు, మేధావీ! అహంకార మేఘం నిర్మలమైన, మలిన రహితమైన చైతన్య ఆకాశంలో కరిగిపోతే, పరమసూర్యుడు తన వెలుగుతో ప్రత్యక్షమవుతాడు. చీకటి అనేది 'నేనే' అనే భావన పెంపొందించడమే; అది తగ్గితే, జ్ఞానం వెలుగుతుంది. 'నేను లేను, మరొకరు లేరు, లేనిదీ లేదు' అని గ్రహించినపుడు, మనస్సు ప్రశాంతమై, పొందవలసినదీ, వదిలిపెట్టవలసినదీ అన్న బంధనాలలో చిక్కుకోదు. రామా! మనస్సు 'ఇది పొందాలి, ఇది వదిలిపెట్టాలి' అనే ప్రయత్నమే బంధనం—ఇంకేమీ కాదు. వదిలివేయవలసినదాని గురించి విచారించకు, పొందవలసినదానిపై మమకారం పెట్టకు; అంగీకారం, నిరాకరణ రెండింటినీ వదిలి, మిగిలిన దానిలో స్థిరమై, శ్రేయస్సును సాధించు. 'ఇది పొందాలి, ఇది వదిలిపెట్టాలి' అనే భావన గలవారు కరిగిపోతారు; ఇక్కడ వారు ఏదీ ఆశించరు, ఏదీ త్యజించరు. అంగీకారం, నిరాకరణ లెక్కలు మనస్సులో ఉన్నంతవరకు సమత్వం వెలుగుచేయదు; మేఘాలతో నిండిన ఆకాశంలో చంద్రిక కనిపించదన్నట్లే. 'ఇది అసత్యం, ఇది సత్యం, ఇది నాదే' అనే ఆలోచనలతో కలవరపడే మనస్సులో సమత్వం పుట్టదు; పుష్పరహిత శాఖ మీద పువ్వు పుట్టదు. యుక్తమైన, అయుక్తమైన కోరికలు లాభనష్టాలతో ఆడుకుంటున్న చోట సమత్వం, స్పష్టత ఎలా కలుగుతుంది? నిరాశ రహితమైన చిరునవ్వు ఎలా పుట్టుతుంది? ఈ ఒక్క నిర్దోషమైన బ్రహ్మ తత్వం ఉన్నప్పుడు, దుష్టత, శుభత అనే భావాలకు స్థానం లేదు; వైవిధ్యానికి అర్థం లేదు. మనస్సు వృక్షంలో ఆశ, భయం అనే కోతులు, ఇష్టమైనవి, అనిష్టమైనవి అనే ఫలాలతో ఎగిరిపడుతుంటే, అలాంటి కలవరంలో ప్రశాంతత ఎలా ఉంటుంది? నిరాశ రహితత్వం, భయరహితత్వం, స్థిరత్వం, సమత్వం, జ్ఞానం, నిరాసక్తత, నిష్క్రియ, మృదుత్వం, సందేహరాహిత్యం— స్థిరత, స్నేహభావం, స్మరణ, తృప్తి, ఆనందం, మృదువైన మాటలు—ఇలాంటి గుణాలు, అంగీకారం, నిరాకరణలకు అతీతంగా, సత్యానురాగులకు దగ్గరగా వస్తాయి. మనస్సు భోగాల వైపు పరుగెడితే, దాన్ని బలవంతంగా వెనక్కి లాగాలి; వెనక్కి లాగితే, అది ఆనిపెట్టిన నీళ్లను అడ్డుకునే చెరువు గోడలా అదుపులోకి వస్తుంది. బాహ్య వస్తువులను వదిలి, నడుస్తూ, నిద్రపోతూ, ఊపిరి పీలుస్తూ ఉన్నా, ఎప్పుడూ అంతర్ముఖంగా అన్ని చలనాలను నియంత్రించాలి. వాంఛ అనే చేపలతో మబ్బయ్యే వాసనల వలతో, ఆలోచనల దారాలతో, సంసార జలధి ప్రవహిస్తుంది. ఈ పదునైన బుద్ధి సూదితో, ప్రియమైనవాడా, కాలప్రవాహంలో విస్తరించే మార్గాన్ని, తుఫాను మేఘాన్ని చీల్చినట్లుగా, చీల్చి వేయాలి. ఈ సంసార వృక్షం మూలం దోషాల మొగ్గలకు నిలయంగా ఉంది; ధైర్యంగా, ధృడమైన మనస్సుతో దాన్ని పూర్తిగా పీకి వేయాలి. మనస్సుతోనే మనస్సును తెంచు; చివరి మనస్సు జాడను కూడా మరచి, ప్రస్తుతాన్ని కూడా తెంచి, సంసార బంధాన్ని పూర్తిగా తెంచిన స్థితిని పొందుము. మాయా ప్రపంచాన్ని మరచినపుడు, అది మళ్లీ పుట్టదు. నిలబడి, నడుచుకుంటూ, ఊపిరి పీలుస్తూ, నివసిస్తూ, లేచి, పడిపోతూ ఉన్నా—రామా! అంతర్గతంగా ఇది అబద్ధమేనని గ్రహించి, మమకారాన్ని వదిలేయాలి. సమత్వాన్ని పూర్తిగా ఆధారంగా చేసుకుని, ఎదుట వచ్చే పనిని పూర్తిచేసి, వచ్చినదానిపై చింతించకుండా, ఇక్కడే స్వేచ్ఛగా జీవించు, రాఘవా! ఆకాశం అన్ని వస్తువుల గుర్తులను మోయకపోయినా, మోయగలిగినట్లే, నీవు కూడా ఈ లోకంలో కార్యం చేయవచ్చు, చేయకపోవచ్చు, పాపరహితుడా! నువ్వే జ్ఞాత, నువ్వే జన్మ రహితుడు, నువ్వే ఆత్మ, నువ్వే పరమేశ్వరుడు; నిన్ను తప్పించి ఇంకేదీ లేదు—ఈ సమస్తం నీవే వ్యాపించి ఉన్నావు. ఈ ప్రಪంచపు రూపాలన్నింటినీ విడిచినవాడు, సంతోషం, కోపం, దుఃఖం వల్ల వచ్చే దోషాలకు లోనవడు కాదు. అనురాగ, ద్వేషరహితుడై, మట్టి, రాళ్ళు, బంగారం సమంగా చూసేవాడు, భవాసక్తిని పూర్తిగా వదిలిన యోగి—అతడే ముక్తుడని పిలవబడతాడు.