వివేకంతో మాట్లాడే వారు, తమ ఆలోచనల్లో ఆనందిస్తూ, సూర్యుడు సముద్ర గర్జనను మించి ప్రకాశించ듯, ఆశీర్వదించబడినవారిలా వెలుగుతారు. ఈ వివేకం జ్ఞానుల హృదయంలో నిలిచి ఉంటే, అది కామధేనువులా, వారు ఏది ఆలోచిస్తే అది ఇవ్వగలదు; మనసులో ఏదైనా కోరితే, అది కల్పవృక్షంలా ఫలిస్తుంది. ఉత్తములు వివేకంతో సంసారాన్ని దాటి వెళ్తారు; అజ్ఞానులు మాత్రం దూరపడతారు. బోధించబడినవారు ఆపార తీరాన్ని చేరుతారు, కానీ బోధించని వారు పడవలా నశిస్తారు. సరిగ్గా నడిపించిన బుద్ధి మనిషిని ఆపార తీరానికి తీసుకెళ్తుంది; తప్పుగా నడిపితే, దురదృష్టానికి దారితీస్తుంది – సముద్రంలో పడవను చూసినట్లే. అనేక దోషాలు బాణాల్లా వస్తున్నా, వివేకవంతుడైన, మోసపోని జ్ఞానిని అవి బాధించవు; బాణాలు బలమైన కవచాన్ని దాటనట్టే. ప్రియమైనవాడా, వివేకంతో ఈ ప్రపంచాన్ని నిజంగా చూడవచ్చు; సరిగ్గా చూసేవారికి, దురదృష్టమో, అదృష్టమో దగ్గరికి రాదు. అలసత్వపు ఆత్మకు, అహంకారమనే మేఘం చల్లిన చీకటి, పరమ సూర్యుని కప్పేస్తుంది; కానీ వివేకమనే గాలి ఆ మేఘాన్ని చీల్చేస్తుంది. అప్రతిమ స్థితిని కోరేవారు, ముందుగా మనసును జాగ్రత్తగా పెంచాలి – రైతు పంట కోసేందుకు భూమిని సిద్ధం చేసే విధంగా. ఈ విధంగా, రామా, ఆత్మను ఆత్మతో పరిశీలిస్తూ, జనకుడు చేసినట్లుగా, త్వరలోనే జ్ఞానులు తెలిసిన స్థితిని చేరుతావు. పాశ్చాత్య రాజవంశాల్లో పుట్టిన జ్ఞానులు, జనకుడు చేసినట్లుగా, తామే సాధించవలసినదాన్ని సాధించుకుంటారు. ఇంద్రియాలను శత్రువులుగా భావించి, మళ్లీ మళ్లీ జయించేందుకు ప్రయత్నించాలి; అప్పుడు ఆత్మ, ఆత్మతోనే తృప్తి పొందుతుంది. సమస్త దేవతాధిపతి, పరమాత్మ, ఆత్మప్రభావం కలిగినవాడు తృప్తిపడినప్పుడు, అన్ని దుఃఖకారణాలు నశిస్తాయి. మాయా విత్తనాల ముష్టీలు, విభిన్న విపత్తుల వర్షాలు, తప్పుడు భావనలు – అధికమూ, అధోమూ అయిన దాన్ని చూసినప్పుడు అంతమవుతాయి. రామా, జనకుడిలా, అన్ని ప్రయత్నాల నుండి విముక్తమైన మనసుతో, జ్ఞానంతో ఆత్మను దర్శిస్తూ, సంపన్నుడవు, శ్రేష్ఠుడవు కావాలి. ఎప్పుడూ విచారణలో ఉండే వారు, జనకుడిలా, చంచలమైన ప్రజలను గమనిస్తారు; కాలక్రమంలో, ఆత్మ స్వయంగా శాంతిని పొందుతుంది. సంసార భయంతో ఉన్నవారికి, విధి, చర్య, సంపద, బంధువులు ఆశ్రయం కాదు; స్వయంసాధన తప్ప మరొకటి లేదు. విధికి, చర్యలకు, ఇతర మార్గాలకు ఆశ్రయంగా ఉండేవారి బుద్ధి మాంద్యంగా ఉంటుంది; వారు అనుసరించదగినవారు కాదు, అది నాశనానికి దారితీస్తుంది. వివేకాన్ని దృఢంగా ఆధారంగా చేసుకుని, ఆత్మను ఆత్మతోనే దర్శిస్తూ, విరక్తితో మేధస్సును ఎత్తుకొని, సంసార సముద్రాన్ని దాటాలి. ఇదే, రామా, వివరించబడింది: జ్ఞానాన్ని పొందడం, ఇది ఆనందాన్ని ఇస్తుంది, ఆకాశం నుంచి పండు పడినట్లు, అజ్ఞానవృక్షాన్ని నాశనం చేస్తుంది. జనకుడిలో ఉన్న శ్రేష్ఠ బుద్ధిలాగా, జ్ఞానిలో కూడా, ఈ జీవి సహజంగా వికసిస్తుంది; ఉదయపు పద్మంలా. శాంతమైన ఆలోచనలతో ఉన్న మనస్సు విచారణ ద్వారా కరుగుతుంది; మంచు, సూర్యకాంతిలో రంగు, రూపం, స్పర్శ కోల్పోయి కరుగుతుందనట్లే. ‘నేను ఇది’ అనే భావన అజ్ఞాన రాత్రిలో కరిగిపోతే, తన స్వరూపంలోని ప్రకాశవంతమైన వెలుగు స్వయంగా వెలుగుతుంది. ‘నేను ఇది’ అనే సంకోచం కరిగిపోతే, అనంత ప్రపంచాలను వ్యాపించే విశాలమైన అవగాహన కలుగుతుంది. జనకుడు అహంకార ప్రవృత్తులను విడిచినట్లుగా, నీవు కూడా, విచారణ తర్వాత, వాటిని నీలో విడిచిపెట్టాలి. అహంకార మేఘం, చిత్తశుద్ధి ఆకాశంలో కరిగిపోయినప్పుడు, పరమ సూర్యుడు, తన వెలుగుతో, స్పష్టంగా ప్రత్యక్షమవుతాడు. చీకటి, ‘నేను’ అనే భావనను పెంచడం వల్లే; అది తగ్గితే, ప్రకాశం కలుగుతుంది. ‘నేను లేను, మరొకటి లేదు, అస్తిత్వం లేదు’ అని గ్రహించినప్పుడు, మనస్సు ప్రశాంతమవుతుంది, సంపాదించవలసిన వాటిలో చిక్కుకోదు. రామా, మనస్సు సంపాదించదలచినదాన్ని పొందడం, వదలదలచినదాన్ని విడిచిపెట్టడం – ఇదే బంధనం, మరొకటి కాదు. వదలదలచినదానిపై బాధపడకూడదు, సంపాదించదలచినదానిపై మమకారం కలిగించకూడదు; అంగీకారం, నిరాకరణ భావాలను విడిచి, మిగిలినదానిలో నిలబడి, శ్రేయస్సును పొందాలి. ‘ఇది సంపాదించాలి, ఇది వదిలిపెట్టాలి’ అనే భావన కలిగినవారు కరిగిపోతారు; వారు ఇక్కడ ఏదీ కోరరు, ఏదీ వదిలిపెట్టరు, ఇతరుల్లా కాదు. అంగీకారం, నిరాకరణ లెక్కలు మనస్సులో మాయలేకపోతే, సమత్వం వెలుగదు; మేఘాలతో కూడిన ఆకాశంలో చంద్రకాంతి కనిపించదనట్లే. ‘ఇది అసత్యం, ఇది సత్యం, ఇది నాది’ అనే ఆలోచనలతో కలవరపడే మనస్సుకు సమత్వం కలుగదు; వృక్షంలో పువ్వు రాకపోవడం లాగా. సరైన, తప్పు కోరికలు లాభ, నష్టాలతో ఆడుకుంటే, అక్కడ సమత్వం, స్పష్టత ఉండదు; నిరాశ నుండి విముక్తి చిరునవ్వు ఎలా వస్తుంది? బ్రహ్మనూ ఒక్కటి, నిర్మలమైనది, బాధలేని స్థితిలో ఉన్నప్పుడు, అక్కడ తప్పు, సరి అనే భావనకు స్థానం లేదు; విభిన్నతకు అర్థం లేదు. మనస్సు వృక్షంలో, ఆశ, భయ అనే కోతులు, కోరిన, కోరని విషయాల్లో ఎగిరిపడుతుంటే, అటువంటి చంచలతలో ప్రశాంతత ఎలా ఉంటుంది? నిరాశ విముక్తి, భయరహితత్వం, స్థిరత్వం, సమత్వం, జ్ఞానం, నిరాశ, నిరాక్రియ, మృదుత్వం, సందేహరహితత్వం – ఇవన్నీ, అంగీకారం, నిరాకరణ లేని జ్ఞానులకు, సత్యానికి అంకితమైన వారికి చేరుతాయి. స్థిరత్వం, స్నేహం, స్మరణ, తృప్తి, ఆనందం, మృదువైన మాట – ఇవన్నీ, అంగీకారం, నిరాకరణ లేని, సత్యానికే అంకితమైన జ్ఞానులకు దగ్గర అవుతాయి. మనస్సు ఇంద్రియ సుఖాల వైపు పరుగెడితే, దానిని బలవంతంగా వెనక్కి లాగాలి; వెనక్కి లాగితే, అది ఆనకట్టతో నీరు ఆగినట్లుగా నియంత్రించబడుతుంది. బాహ్య వస్తువులను వదిలిపెట్టి, నిలబడినా, నడిచినా, నిద్రలోనైనా, శ్వాసిస్తున్నా, ఎప్పుడూ, ఎక్కడైనా, అంతర్గత చలనాలను నియంత్రించాలి. ఆశ అనే చేపలు, సంకల్పాల తంతులు కలిసిన వలతో, సంసార జలాలు ప్రవహిస్తాయి; ఈ విధంగా, ఆలోచనలతో విస్తరించబడతాయి.