ఒకసారి, నా మనస్సు అహంకార రాక్షసుని చేతిలో పట్టుబడి, “ఇది నేనే, నేను ఇదే” అన్న తప్పుడు భావనలో పడిపోయింది. ఆ అజ్ఞానంతో నేను నాశనం అయ్యాను. జీవితం అనే ఈ విలువైన ధనం, కాలరేఖల మధ్య అంతరించిపోతూ, పునఃపునః మాయమవుతోంది. చూస్తున్నాను కాని, నిజంగా చూడడం లేదు. కాలభైరవుడు, ఎన్నో మహారాజులను తన పాదపీఠాలుగా మార్చి, విష్ణువు ఆటబొమ్మలుగా మిగిలిన వారినీ మింగేశాడు. మరి, నాలో ఏమి గొప్పదనముంది? రోజులు మారుతూ, తిరుగుతూ పోతూనే ఉన్నాయి. అయినా, ఈనాటికీ నేను నశించని, నిజమైన వస్తువును చూడలేదు. సరస్సులోని సారం లాగ, మనుషుల మనస్సుల్లో కేవలం సుఖాలే మెరిసిపోతున్నాయి, కానీ అవి కూడా తాత్కాలికమైనవి. నేను బాధకంటే బాధాకరమైన స్థితికి చేరుకున్నాను. అయినా, వేరుపడే మనస్సు నాకెందుకు కలగలేదు? ఇదెంతో దురదృష్టకరం! నేను ఎంత బలంగా పట్టుకున్న వస్తువులైనా, అవన్నీ క్షణికమే అని తెలిసింది. ఇక్కడ నిజంగా గొప్పదేముంది? మధ్యలో, మొదట, చివర—ఏదైనా ఆనందదాయకమైనది అయినా, అన్నీ నశించదగ్గవే. మనిషి ఎక్కడైతే వస్తువులపై ఆకర్షణ పెడతాడో, అక్కడే తీవ్రమైన దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తాడు. రోజురోజుకు అజ్ఞానులు పాపకార్యాల్లో, దురాచారాల్లో, బాధల్లో మరింత దిగజారిపోతుంటారు. చిన్నప్పుడు అజ్ఞానం, యవ్వనంలో కామము, తరువాత భార్య కోసం ఆందోళన—ఈ మూర్ఖుడు ఏం చేయగలడు? ఎప్పుడు చేయగలడు? మనస్సు మాయలో మునిగిపోతే, ఈ లోక జీవితం రుచి లేనిదిగా, మార్పుల వల్ల చెడిపోయినదిగా, అసారమైనదిగా ఎందుకు కనిపించదు? వందల యాగాలు చేసినా, రాజసూయ, అశ్వమేధాది యాగాల ఫలితంగా కొంతకాలం స్వర్గాన్ని పొందవచ్చు. అంతకన్నా ఎక్కువేమీ లేదు. స్వర్గంలోనైనా, భూమిలోనైనా, పాతాళంలోనైనా, ఈ కష్టాలు దూరంగా ఉండే చోటు ఎక్కడ? మనసులోంచి పుట్టే వ్యాధులూ, బాధలూ, శరీరంలో మొలిచే పాము వంటి అవి ఎప్పటికీ నివారించలేము. అసత్యం మీద సత్యం, దుఃఖం మీద సుఖం, దురదృష్టం మీద అదృష్టం—ఇవి అంతా పరస్పరంగా మిళితమై ఉంటాయి. మరి, నమ్మదగినదేదీ? ఈ భూమిపై జన్మించి మరణించేవారు ఎన్నో లక్షల మంది. వారివల్ల భూమి ఖాళీ కాకుండా ఉంది. కానీ, నిజమైన ధర్మాత్ములు, మహనీయులు ఎంత అరుదు! నీలపు కమలపు కన్నులతో, పరమ ప్రేమతో అలంకరించబడిన స్త్రీలు కూడా కేవలం క్షణికమైన ఆనందానికి మాత్రమే ఉంటారు. కళ్ల మూసుకోవడం, తెరవడం వల్లే లోకాలు నశించటమూ, సృష్టించబడటమూ జరిగే మహానుభావులు ఎంతమంది వచ్చారు, పోయారు! అలాంటప్పుడు నన్ను లెక్కించడం అవసరమా? ఆనందంలో ఆనందకన్నా మిన్నగా ఉండేవి, స్థిరంలో స్థిరమైనవి ఉన్నా, చివరికి అవన్నీ ఆందోళనతో ముగుస్తాయి. ధనాన్ని మనస్సు అంగీకరిస్తే, అవే పెద్ద దురదృష్టాలు. అదే విధంగా, దురదృష్టాలను అంగీకరిస్తే, అవే ధన్యమైనవిగా మారతాయి. ఈ లోకం మనస్సు మార్పుతో కూడినది, నీటి బొట్టులా పటుత్వం లేనిది. “ఇది నాది” అనే భావనకు ఇక్కడ స్థానం లేదు. నశించని వస్తువుల పరంపరకు మూలం ఎక్కడ? ఈ లోకపు ఉనికీ యాదృచ్ఛికమే. అంగీకారం, నిరాకరణ అన్నింటినీ మనస్సే ఊహించుకుంటుంది. ఈ తక్కువ, విచ్ఛిన్నమైన అనుభూతులలో, ఏదిపై నేను ఈంతగా మోహించాను? దీపంలో మిడతలవలె! నరకాగ్నిలో కాలిపోవడం, ఈ సంసార చక్రంలో తిరుగుతూ నాశనం కావడం కన్నా మేలు. ఈ సంసారమే అన్ని బాధలకు పరిమితి. దాని మధ్యలో పడిపోయినవాడు ఎప్పటికీ సుఖాన్ని పొందలేడు. ఈ లోకపు సహజమైన, గొప్ప బాధలో ఉండేవారు, ఇతర దుఃఖాలన్నీ తీయగా అనిపిస్తాయి. నేనూ బాధతో నిండిపోయి, అజ్ఞానుల్లో ఒకడిగా, కలపలాగా, మట్టిలాగా మారిపోయాను. ఈ సంసార వృక్షానికి వేల కొమ్మలు, పళ్ళు, ఆకులు—all ఇది మనస్సు మూలాన పెరిగింది. ఆ మొక్క కేవలం సంకల్పమే అని గ్రహించాను. ఆ సంకల్పాన్ని ఆపితే, సంసార వృక్షం ఎండిపోతుంది. ఇప్పుడు, మనస్సు కోతులా చంచలంగా, పైకి మాత్రమే ఆకర్షణీయంగా ఉంటుందని తెలుసుకున్నాను. ఈ రుచి లేని విషయాల్లో ఇక ఆనందించను. ఇష్టాపూర్వకమైన వాంఛలతో నిండిన ఈ సంసార చక్రాన్ని అనేక పర్యాయాలు అనుభవించాను. ఇక ఇప్పుడు విడిచిపెడతాను. పునఃపునః “హాయ్, నేను నాశనం అయ్యాను, పోయాను, చనిపోయాను” అని దుఃఖించాను. ఇప్పుడు ఆ బాధను దాటి, ఇక దుఃఖించను. ఇప్పుడు నేను మేలుకున్నాను, ఆనందంగా ఉన్నాను, దొంగని చూసాను—అది నా స్వంత మనస్సే. ఈ ‘మనస్సు’ అనే శత్రువును సంహరిస్తాను. ఎందుకంటే, చాలా కాలంగా మనస్సు చేతిలోనే నేను నాశనం అయ్యాను. ఇంతకాలం మనస్సు లేని స్వాతంత్ర్య ఫలం నాకు అందలేదు. ఇప్పుడు అందుకుంది, అది అనుభవించదగినది. నా మనస్సు మంచు బిందువులా, వివేకరూప సూర్యకాంతితో త్వరలో కరిగిపోతుంది. శాశ్వతమైన శాంతి కలుగుతుంది. జ్ఞానులు, ధర్మవంతులు, సిద్ధులు నన్ను మేల్కొలిపారు. ఇప్పుడు నేను నా స్వరూపాన్ని అనుసరిస్తున్నాను—అది పరమానందానికి మార్గం. నా స్వరూపమనే మణిని, ఏకాంతంలో కనుగొని, చూసి, నిరుపమానమైన ఆనందంలో నిలిచిపోయాను. మేఘముల్లాంటి స్వచ్ఛతతో, మెరుపులు లేని శాంతిలో ఉన్నాను. “నేను ఇదే”, “ఇది నాది” అనే తప్పుడు భావనలను బలవంతంగా వదిలిపెట్టి, ఈ అపవిత్రమైన శత్రువు మనస్సును సంహరిస్తూ, శాంతిని పొందాను. ఓ వివేకమా! నీకు నమస్కారం.