అనంతమైన కాలంలో, నేను జీవించేది కేవలం ఒక చిన్న భాగమే. ఆ స్వల్ప భాగంలోనే నా మనస్సును నిలిపి, నా తక్కువ స్థాయిలో ఉన్న మనస్సుపై నాకే సిగ్గు వేసింది. జీవితంలో నేను అనుభవించిన రాజ్యం ఎంత చిన్నదో! దాని విలువ ఏమిటి? దానిని కోల్పోయినపుడు, నేను మళ్ళీ దుఃఖంలో పడిపోతాను, నా మనస్సు పాడైపోతుంది. ఆది మరియు అంతంలో నేను అనంతుడిని, మధ్యలో నా జీవితం ఎంతో నాజూకుగా ఉంది. చిన్న పిల్లవాడు చిత్రించిన చంద్రుని చూసి ఆశ్చర్యపడినట్టు, నేను వ్యర్థంగా నిలబడటం ఎందుకు? ఈ ప్రపంచం మాయవంతుని మాయతో నిర్మించబడింది, మాయాజాలంలో చిక్కుకున్నాను. నన్ను ఇంతగా మాయలో పడేసినవాడు ఎవరు? ఇక్కడ ఆనందదాయకమైన, గొప్పమైన, నిజమైనది ఏదీ లేదు. మరి నా సంకల్పాన్ని ఎక్కడ నిలిపి ఉంచాలి? దూరంగా ఉన్నది, దగ్గరగా ఉన్నది—ఏదైనా నా మనస్సును ఆక్రమిస్తే, దానిని గ్రహించి, నేను బాహ్య వస్తువులపై నా మనస్సును నిలిపి ఉంచడం మానేసాను. ప్రపంచ స్వభావం వంకరగా, మోసపూరితంగా, నీటి ప్రవాహంలా నాజూకుగా ఉంది; ఇప్పటికీ అది దుఃఖాన్ని కలిగిస్తోంది—ఇందులో ఆనందానికి ఆధారం ఏముంటుంది? సంవత్సరాలుగా, నెలలుగా, రోజులుగా, క్షణాలుగా, సుఖాలు బాధలతో పొడిపించబడుతుంటాయి, బాధలు తిరిగి తిరిగి వస్తూనే ఉంటాయి. పునఃపునః పరిశీలించినా, చూసినా, ప్రశ్నించినా, పరిశీలించినా—ఇక్కడ ఖాళీగా లేని, జ్ఞానులు నిలబడే స్థిరమైనదేదీ కనిపించదు. నేడు మహోన్నత స్థాయిలో ఉన్నవారు కొన్ని రోజుల్లోనే పడిపోతారు; మనస్సు మహోన్నతతను కోల్పోతే, దీనిపై నమ్మకం ఎలా పెట్టగలరు? నేను తాడు లేని తాడుతో బంధించబడ్డాను, కల్మషం లేని నేను కలుషితుడిగా మారాను; పైగా ఉండి, దిగజారిపోయాను—నా స్థితి పాడైపోయింది. జ్ఞానవంతుడినైనా, ఈ మాయ నాకు ఎలా వచ్చిందో అర్థం కాదు. నా చూపు నలుపు మబ్బుతో కప్పబడిన సూర్యశిఖరంలా అయింది. ఈ మహా భోగాలు నాకు ఏమిటి? ఈ బంధువులు ఎవరు? చిన్న పిల్లవాడు కల్పిత భూతాలను చూసి భయపడినట్టు, నేను ఏదో మాయలో కలవరపడుతున్నాను. నేను నేను తనాన్ని వృద్ధాప్యానికి, మరణానికి బంధించుకుంటున్నాను; వస్తువులపై నమ్మకం పెట్టుకుని, ఆందోళనలతో నిండిన సంకల్పాన్ని ఎందుకు పట్టుకుంటున్నాను? ఈ సంపద నాకు ఏమి పట్టుకోగలదు? అది బుడిపాటి అందంలా, అబద్ధంగా చూపించబడింది. ఆ మహా సంపదలు, భోగాలు, ఆ ప్రియమైన బంధువులు—all are now only memories; ప్రస్తుతంలో కూడా స్థిరత ఏముంది? రాజుల సంపదలు, బ్రహ్మల సంపదలు, లోకాలు—అన్నీ గతించినవి; గతంలో ఉన్నది అంతా పోయింది, నేను నమ్ముతున్నది ఏమిటి? ఇంద్రుని అధికార గుర్తులు నీటి బుడబుడలలా మాయమయ్యాయి; జీవితం మీద ఆశ పెట్టుకున్న నన్ను ధర్మవంతులు నవ్వుతారు. కోట్ల బ్రహ్మలు పోయారు, సృష్టి చక్రాలు ముగిశాయి; రాజులు ధూళిగా మారారు—జీవితంలో నాకు స్థిరత ఏముంది? ఈ ఖాళీ మాయలో, శరీర సంబంధమైన భ్రమలో, సంసార రాత్రిలో చెడు కలలో నమ్మకం పెడితే, నా స్థితి పాడైపోయినదే. ‘ఇది నేను, నేను ఇదే’ అనే అహంకార రాక్షసుడు నన్ను వ్యర్థంగా ఆక్రమించాడు; అజ్ఞానిగా, నేను దానితో నాశనం అయ్యాను. కాలరేఖ ఎంత సూటిగా నా జీవితాన్ని మళ్లీ మళ్లీ దోచుకుపోయింది! చూస్తున్నా, చూడటం లేదు. ప్రభువులు, పాదపీఠాలుగా మారినవారు, విష్ణువు ఆడుకునే బంతులుగా మారినవారు—all are swallowed by Time the skull-bearer; నన్ను గురించి గర్వపడటం ఏమిటి? రోజులు నిరంతరం వస్తూ పోతున్నాయి; అయినా, నిత్యమైన, నిజమైన, అక్షయమైనది నేను చూడలేదు. సర్వ జనుల మనస్సుల్లో, సరస్సులోని సారంలా, సుఖాలే మెరుస్తున్నాయి; కానీ చిన్న, తాత్కాలిక దృష్టులు కాదు. బాధకన్నా ఎక్కువ బాధను పొందాను, దుఃఖకన్నా ఎక్కువ దుఃఖంలో పడిపోయాను; అయినా, నేను విరక్తుడిగా మారలేదు—నా తక్కువ స్థాయి మనస్సుపై నాకే సిగ్గు. నా మనస్సులో పట్టుకున్నవన్నీ, బలమైనవి కూడా, నశించాయి; ఇక్కడ చూడదగినది ఏముంది? మధ్యలో, చివరలో, ఆరంభంలో ఆనందంగా ఉన్నదీ, అంతా అపవిత్రంగా, నాశన మలంతో కలుషితంగా ఉంది. ఏ వ్యక్తి వస్తువులపై మమకారం పెడితే, అక్కడే అతను తీవ్రమైన బాధను త్వరగా అనుభవిస్తాడు. రోజులు గడిచేకొద్దీ, మూర్ఖుడు మరింత పాపకార్యాలు, మరింత క్రూరత, మరింత బాధను అనుభవిస్తాడు. బాల్యంలో అజ్ఞానంతో దెబ్బతిన్నాడు, యవ్వనంలో కామంతో గాయపడ్డాడు, తరువాత భార్య కోసం ఆందోళనతో బాధపడతాడు—మూర్ఖుడు ఏమి చేయగలడు, ఎప్పుడు చేయగలడు? మాయలో ముంచబడిన మనస్సు, ఈ సంసారం రుచిలేని, వస్తూ పోతూ, పరిస్థితుల అసమానతతో పాడై, నిజమైన సారం లేని విషయాన్ని చూడదు—ఎందుకు? వంద రాజసూయ, అశ్వమేధ యాగాలు చేసినా, స్వర్గంలో కొంతకాలం మాత్రమే ఉంటారు, అంతకంటే ఎక్కువ లభించదు. స్వర్గంలో, భూమిలో, పాతాళంలో—ఈ కలహాలు, పీడలు, దుష్ట స్త్రీలాంటివి—దాడి చేయని స్థలం ఏముంది? ఈ వ్యాధులు, పీడలు—మనస్సు గుహలోని పాములు, శరీరంలో మొలిచిన కొమ్మలు—ఎలా నివారించగలము? అసత్యం సత్యంపై, అపరిచయ స్థలంలో అపరిచయత, దుఃఖంపై సుఖం—ఏది నమ్మదగినది? సాధారణ, తక్కువ స్థాయి జీవులు పుట్టి, చనిపోతుంటారు; వాళ్ళ వల్ల భూమి ఖాళీగా లేదు—ధర్మవంతులు అరుదుగా ఉంటారు. నీలి కమలపు కన్నులు, పరమ ప్రేమతో అలంకరించబడిన స్త్రీలు—వాళ్ళు కేవలం వినోదానికి మాత్రమే ఉంటారు, క్షణంలోనే పోతారు. కన్ను మూసి తెరవడం ద్వారా లోక సృష్టి, లయ జరిగే మహా పురుషులు వచ్చి పోయారు; నా లాంటి వారిని లెక్కపెట్టడం లో ఏమి ప్రాముఖ్యత? ఆనందకన్నా ఎక్కువ ఆనందాలు, స్థిరతకన్నా ఎక్కువ స్థిరమైనవి ఉన్నా, చివరికి ఆ సంపద అంతా ఆందోళనతో ముగుస్తుంది—దాని విలువ ఏముంది?