ఓ రాఘవ, ఈ ఆత్మ శాశ్వతమైనదిగా, ఆకాంక్షలేనిదిగా ఎప్పుడైతే బోధించబడుతుందో, అప్పుడు ఎవరికీ మాయ కలుగుతుంది? మాయకు ఏమాత్రం అవకాశం ఉండదు. ఒకవేళ మనకు రత్నం యొక్క అసలైన విలువ తెలియకపోతే, దాని గొప్పతనం గురించి మనం గందరగోళంలో పడతాం. కానీ దాని స్వరూపాన్ని, విలువను సరిగ్గా తెలుసుకున్నాక, ఇక మళ్లీ సందేహానికి చోటుండదు. ఓ ప్రజలారా! తెలియని ఆత్మ మనలను దుఃఖాల వైపు నడిపిస్తుంది; తెలిసిన ఆత్మ మాత్రం అనంతత్వం, ఆనందం, శాంతిని ప్రసాదిస్తుంది. ఈ శరీరంతో కలిసిపోయి అసలైన స్వరూపాన్ని మరచిపోయే ఆత్మను వేరు చేసి, స్వయంగా నీవు నీ స్వరూపంలో నిలబడాలి. స్వచ్ఛమైన ఆత్మకు, ఈ శరీరానికి అసలు సంబంధమే లేదు. మట్టి, తాడుపోడి బంగారాన్ని తాకినట్టు కనిపించినా, అవి బంగారం అంతర్గతతను మార్చలేవు. అలాగే, నీరు, తామరాకుకు వేరుగా ఉన్నట్టు, ఆత్మ-శరీరాలు వేరు. నేను చేతులు పైకెత్తి, ఇది చెప్పినా, ఎవ్వరూ వినడం లేదు. మనస్సు, తమోగుణంలో లీనమై, తాబేలు తన గుహలో దాగినట్టు ఉండిపోతే, మాంద్యంతో ఉన్న శరీరం అనుభవాలలో మునిగి, ఆత్మ విచారణను మరచిపోతుంది. అప్పుడు, ఈ సంసారాంధకారాన్ని చంద్రుడు, అగ్ని, పదకొండు సూర్యులు వచ్చినా కూడా తొలగించలేరు. కానీ, మనస్సు మేల్కొని తన స్వరూపాన్ని పరిశీలించినప్పుడు, లోపలి చీకటి పారిపోతుంది; ఇది సూర్యోదయానికప్పుడు రాత్రి మాయమవ్వడంలాంటిది. మనస్సు అనుభవాల మత్తులో పడుకోగా, దాన్ని పరమ జ్ఞానానికి మేల్కొనిపరచాలి. ఎందుకంటే మేల్కొలుపు సంసారం అనే దుఃఖాన్ని నాశనం చేస్తుంది. ఆకాశం ధూళితో కలిసినా మచ్చ పడదు; తామరాకుని నీరు తాకినా అది తడవదు. అలాగే, ఆత్మ శరీరంతో కలిసున్నా కలుషితమవదు. మట్టి, ఇతర పదార్థాలు బంగారానికి అంటుకున్నా, దాని అంతరంగాన్ని మార్చలేవు; అలాగే, ఈ జడమైన శరీరం ఆత్మను ప్రభావితం చేయదు. సుఖ, దుఃఖ అనుభవం ఆత్మలో జరుగుతుందని భావించబడినా, అది నిజంగా అసత్యం; ఆకాశంలో చంద్రుడు వృద్ధి,క్షయం చెందుతున్నట్టు కనిపించినా, అది వాస్తవం కాదు. సుఖ, దుఃఖాలు శరీరానికి సంబంధించినవి, ఆత్మకు కాదు; అవి అజ్ఞానులకు మాత్రమే ఉంటాయి. అజ్ఞానం పోయినపుడు, అవి ఎవరికీ ఉండవు. ఎవరూ నిజంగా సుఖాన్ని సంపాదించలేదు, ఎవరికీ నిజంగా దుఃఖం లేదు. ఓ రాఘవ, ప్రతి చోటా పరిపూర్ణమైన, అనంతమైన ఆత్మను దర్శించు. సృష్టి అనేక రూపాల్లో కనిపిస్తున్నా, అవి నీటిలో అలలు, ఆకాశంలో ఈకలు లాంటివి; ఇవన్నీ ఆత్మలోనే ఉద్భవిస్తాయి. రత్నం కారణం లేకుండా తన ప్రతిబింబాన్ని చూపినట్టు, ప్రకాశస్వరూపమైన ఆత్మ సృష్టిని ప్రతిఫలింపజేస్తుంది. ఓ జ్ఞానివి, ఆత్మ, జగత్తు ఒకటే కాదు, రెండు కూడా కాదు, అసత్యమూ కాదు; ఇవన్నీ ఆత్మ స్వయంగా వెలిసిన రూపాలు మాత్రమే. నిజంగా, ఇది అంతా బ్రహ్మమే; ప్రతి చోటా ఆత్మ వ్యాపించి ఉంది. "నేను ఇది, ఇది వేరే" అనే మోహాన్ని వదిలిపెట్టు. ఆ నిత్యమైన బ్రహ్మాందంలో ఊహలు పుట్టవు; సముద్రంలో వివిధ నీటి రూపాలు లేనట్టు, ఓ రామా. ఆ పరిపూర్ణమైన ఆత్మలో రెండవది లేదు; అగ్నిలో మంచు ముక్క ఉండలేనట్టు. ఆత్మను ఆత్మతోనే, స్వచ్ఛమైన చైతన్యంగా ధ్యానించు; ఈ జగత్తు అనే జాలం నిజానికి ఆత్మే, అది తనలో తానే వెలిసింది. ఇక్కడ దుఃఖం లేదు, మాయ లేదు, జననం లేదు, ఎవ్వరూ పుట్టలేదు; ఏది ఉందో, అది అలానే ఉంది. జ్వరము లేకుండా ఉండి, ప్రశాంతంగా ఉండు, ఓ రాఘవ. సమదృష్టి కలిగి, ఆరోగ్యంగా, స్థిరమైన ధ్యేయంతో, ప్రశాంతంగా, మౌనంగా, రత్నంలా స్వచ్ఛంగా, జ్వరము లేకుండా ఉండు, ఓ రాఘవ. ద్వంద్వాలను దాటి, నిత్యసత్యంలో స్థిరంగా, లాభనష్టాల పట్ల నిరాసక్తుడై, నిర్ద్వంద్వంగా, దుఃఖరహితంగా, జ్వరము లేకుండా ఉండు, ఓ రాఘవ. ఏకాంతంగా, శాంతమైన సంకల్పంతో, ధైర్యంగా, ఉన్నదాన్ని అంగీకరించు, జ్వరము లేకుండా ఉండు, ఓ రాఘవ. రాగం లేకుండా, ప్రయత్నం లేకుండా, నిర్మలమైన మనస్సుతో, దోషరహితంగా, స్వీకరణ, త్యాగం రెండింటినీ దాటి, జ్వరము లేకుండా ఉండు, ఓ రాఘవ. ప్రపంచానికి అతీతమైన స్థితిని పొందినవాడివై, పొందినదానితో, పొందవలసినదానితో నిండినవాడివై, సముద్రం లాగా అలజడిలేకుండా, జ్వరము లేకుండా ఉండు, ఓ రాఘవ. భావనల వలలో చిక్కుకోకుండా, మాయ అనే లేపనాన్ని తాకకుండా, ఆత్మలో తృప్తి పొందినవాడివై, జ్వరము లేకుండా ఉండు, ఓ రాఘవ. అంతం లేని, అవధులేని, పరిమితి లేని స్వరూపాన్ని కలిగి, పర్వత శిఖరంలా కదలకుండా, జ్వరము లేకుండా ఉండు, ఓ రాఘవ. ఆత్మలోనే విశాలతను అలింగించు, సముద్రం నిండినట్టుగా; ఆత్మలోనే ఆత్మలో ఆనందించు, పూర్ణ చంద్రునిలా. ఈ జగత్తు సృష్టి అసత్య స్వరూపమే; అసత్యం అసత్యాన్ని వెంబడించదు. దాని జ్ఞాత అయిన నీవు, ప్రశాంతమైన మనస్సుతో, ఆరోగ్యంగా, నిత్యం మేల్కొన్నవాడివై, అందంగా, శాంతంగా, దుఃఖరహితంగా ఉండు. గురువు ద్వారా సరిగ్గా బోధించబడిన తరువాత, ఈ రాజ్యాన్ని ఒక గొడుగు కింద, వర్తమాన దృష్టితో, దీర్ఘకాలం పరిపాలించు. అన్ని గుణాలతో, రాజులతో అలంకరించబడిన రాజ్యాన్ని పాలించు; ఇక్కడ త్యాగమూ, కర్మల పట్ల మోహమూ అవసరం లేదు. ఈ లోకంలో "నేను ఇలా ఈ కర్మను చేయుచున్నాను" అనే బలమైన నిశ్చయంతో వ్యవహరించే వాడే ముక్తుడని నేను భావిస్తున్నాను. కొందరు కర్మలో నిమగ్నమై, శ్రమతో కూడిన దేహాన్ని ధరించి, స్వర్గానికి, నరకానికి, మళ్లీ స్వర్గానికి వెళ్తారు. మరికొందరు దుష్కర్మలకు అలవాటుపడి, స్వీయ వివేకంతో ఉపసంహరించుకొని, నరకం నుండి నరకానికి, దుఃఖం నుండి దుఃఖానికి, భయము నుండి భయానికి వెళ్తారు. కొంతమంది తమ స్వభావాల బంధనంతో, కర్మల శేషంతో, జంతు జన్మల నుండి స్థావర రూపానికి, మళ్లీ జంతు దేహాలకు వెళ్తారు. మరికొందరు, భాగ్యవంతులు, ఆత్మజ్ఞానం కలిగి, మనస్సును పరిశీలించి, తృష్ణ బంధాలను తెంచుకొని, పరిమితి లేని స్థితిని పొందుతారు. ఓ రాఘవ, కొందరు కొన్ని జన్మలు మాత్రమే అనుభవించి, ఈ జన్మలోనే ముక్తి పొందుతారు; వారు రాజసిక లేదా సాత్విక స్వభావం కలవారు. వారు పౌర్ణమి చంద్రునిలా జన్మించి, పెరుగుతారు; వర్షాకాలంలో కుతజ వృక్షం వృద్ధిచెందినట్టు, వారికి శుభఫలం అనుసరిస్తుంది.